Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.43: tricatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.43

Language
Sanskrit

tricatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ /

1.43.1

athāto vamanadravyavikalpavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.43.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.43.3

vamanadravyāṇāṃ phalādīnāṃ madanaphalāni śreṣṭhatamāni bhavanti / atha madanapuṣpāṇāmātapapariśuṣkāṇāṃ cūrṇaprakuñcaṃ pratyakpuṣpāsadāpuṣpīnimbakaṣāyāṇāmanyatamenāloḍya madhusaindhavayuktāṃ puṣpacūrṇamātrāṃ pāyayitvā vāmayet / madanaśalāṭucūrṇānyevaṃ vā bakularamyakopayuktāni madhulavaṇayuktānyabhiprataptāni madanaśalāṭucūrṇasiddhāṃ vā tilataṇḍulayavāgūm / nirvṛttānāṃ vā nātiharitapāṇḍūnāṃ kuśamūḍhāvabaddhamṛdgomayapraliptānāṃ yavatuṣamudgamāṣaśālyādidhānyarāśāvaṣṭarātroṣitaklinnabhinnānāṃ phalānāṃ phalapippalīruddhṛtyātape śoṣayet tāsāṃ dadhimadhupalalavimṛditapariśuṣkāṇāṃ subhājanasthānāmantarnakhamuṣṭimuṣṇe yaṣṭīmadhukakaṣāye kovidārādīnāmanyatame vā kaṣāye pramṛdya rātriparyuṣitaṃ madhusaindhavayuktamāśīrbhirabhimantritamudaṅnukhaḥ prāṅnukhamāturaṃ pāyayedanena mantreṇābhimantrya ---

1.43.3_2

brahmadakṣāśvirudrendrabhūcandrārkānalānilāḥ /

1.43.3_3

ṛṣayaḥ sauṣadhigrāmā bhūtasaṃghāśca pāntu te //

1.43.3_4

rasāyanamivarṣīṇāṃ devānāmamṛtaṃ yathā /

1.43.3_5

sudhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyamidamastu te // viśeṣeṇa śleṣmajvarapratiśyāyāntarvidradhiṣu apravartamāne vā doṣe pippalīvacāgaurasarṣapakalkonmiśraiḥ salavaṇaistuṣāmbubhiḥ punaḥ punaḥ pravartayedāsamyagvāntalakṣaṇāditi / madanaphalamajjacūrṇaṃ vā tatkvāthaparibhāvitaṃ madanaphalakaṣāyeṇa madanaphalamajjasiddhasya vā payasaḥ santānikāṃ kṣaudrayuktāṃ madanaphalamajjasiddhaṃ vā payaḥ madanaphalamajjasiddhena vā payasā yavāgūm adhobhāgāsṛkpittahṛddāhayoḥ madanaphalamajjasiddhasya vā payaso dadhibhāvamupagatasya dadhyuttaraṃ dadhi vā kaphaprasekacchardimūrcchātamakeṣu madanaphalamajjarasaṃ bhallātakasnehavadādāya phāṇitībhūtaṃ lehayet ātapapariśuṣkaṃ vā tameva jīvantīkaṣāyeṇa pitte kaphasthānagate madanaphalamajjakvāthaṃ vā pippalyādipratīvāpaṃ taccūrṇaṃ vā nimbarūpikākaṣāyayoranyatareṇa saṃtarpaṇakaphajavyādhiharaṃ madanaphalamajjacūrṇaṃ vā madhukakāśmaryadrākṣākaṣāyeṇa / madanaphalavidhānamuktam //

1.43.4

jīmūtakakusumacūrṇaṃ pūrvavadeva kṣīreṇa nirvṛtteṣu kṣīrayavāgūṃ romaśeṣu santānikāṃ aromaśeṣu dadhyuttaraṃ haritapāṇḍuṣu dadhi tatkaṣāyasaṃsṛṣṭāṃ vā surāṃ kaphārocakakāsaśvāsapāṇḍurogayakṣmasu paryāgateṣu madanaphalamajjavadupayogaḥ //

1.43.5

tadvadeva kuṭajaphalavidhānam //

1.43.6

kṛtavedhanānāmapyeṣa eva kalpaḥ //

1.43.7

ikṣvākukusumacūrṇaṃ vā pūrvavat evaṃ kṣīreṇa kāsaśvāsacchardikapharogeṣūpayogaḥ //

1.43.8

dhāmārgavasyāpi madanaphalamajjavadupayogo viśeṣatastu garagulmodarakāsaśvāsaśleṣmāmayeṣu vāyau ca kaphasthānagate //

1.43.9

kṛtavedhanaphalapippalīnāṃ vamanadravyakaṣāyaparipītānāṃ bahuśaścūrṇamutpalādiṣu dattamāghrātaṃ vāmayati tattvanavabaddhadoṣeṣu yavāgūmākaṇṭhātpītavatsu ca vidadhyāt / vamanavirecanaśirovirecanadravyāṇyevaṃ vā pradhānatamāni bhavanti //

1.43.10

bhavataścātra /

1.43.10_2

vamanadravyayogāṇāṃ digiyaṃ saṃprakīrtitā /

1.43.10_3

tāṃ vibhajya yathāvyādhi kālaśaktiviniścayāt //

1.43.11

kaṣāyaiḥ svarasaiḥ kalkaiścūrṇairapi ca buddhimān /

1.43.11_2

peyalehyādyabhojyeṣu vamanānyupakalpayet //

1.43.11_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vamanadravyavikalpavijñānīyo nāma tricatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)