Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.5: pañcamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.5

Language
Sanskrit

pañcamo+adhyāyaḥ /

1.5.1

athāto+agropaharaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.5.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.5.3

trividhaṃ karma pūrvakarma pradhānakarma paścātkarmeti tadvyādhīṃ prati pratyupadekṣyāmaḥ //

1.5.4

asmin śāstre śāstrakarmaprākhānyācchastrakarmaiva tāvat pūrvamupadekṣyāmastatsambhārāṃśca //

1.5.5

tacca śastrakarmā+aṣṭavidhaṃ tadyathā chedyaṃ bhedyaṃ lekhyaṃ vedhyaṃ eṣyaṃ āhāryaṃ visrāvyaṃ sīvyamiti //

1.5.6

ato+anyataṃ karma cikīrśatā vaidyena pūrvamevopakalpayitavyāni yantraśastrakṣārāgniśalākāśṛṅgajalaukālābūjāmbavauṣṭhapicuprotasūtrapatrapaṭṭamadhughṛtavasāpayastailatarpaṇakaṣāyālepanakalkavyajanaśītoṣṇodakakaṭāhādīni parikarmiṇaśca snigdhāḥ sthirā balavantaḥ //

1.5.7

tataḥ praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu dadhyakṣatānnapānaratnairagniṃ viprān miṣajaścārcayitvā kṛtabalimaṅgalasvastivācanaṃ laghubhuktavantaṃ prāṅnukhamāturamupaveśya yantrayitvā pratyṅnukho vaidyo marmasirāsnāyusandhyasthidhamanīḥ pariharan anulomaṃ śastraṃ nidadhyādāpūyadarśanāt sakṛdevāpaharecchastramāśu ca mahatsvapi ca pākeṣu dvyaṅgulāntaraṃ tryaṅgulāntaraṃ vā śastrapadamuktam //

1.5.8

tatrāyato viṣālaḥ samaḥ suvibhakto nirāśraya iti vraṇaguṇāḥ

1.5.9

bhavatścātra /

1.5.9_2

āyataśca viśālaśca suvibhakto nirāśrayaḥ /

1.5.9_3

prāptakālakṛtaścāpi vraṇaḥ karmaṇi śasyate //

1.5.10

śauryamāśukriyā śastrataikṣṇyamasvedavepathu /

1.5.10_2

asaṃmohaśca vaidyasya śastrakarmaṇi śasyate //

1.5.11

ekena vā vraṇenā+aṣudhyamāne nā+antarā buddhyā+avekṣyāparān vraṇān kuryāt //

1.5.12

bhavati cātra /

1.5.12_2

yato yato gatiṃ vidyādutsaṅgo yatra yatra ca /

1.5.12_3

tatra tatra vraṇaṃ kuryādyathā doṣo na niṣṭhati //

1.5.13

tatra bhrūgaṇḍaśaṅkhalalāṭākṣipuṭauṣṭhadantaveṣṭakakṣākukṣivaṅkṣaṇeṣu tiyak cheda uktaḥ // (?

1.5.14

candramaṇḍalavacchedān pāṇipādeṣu kārayet /

1.5.14_2

ardhacandrākṛtīṃścāpi gude meḍhre ca buddhimān //)

1.5.15

anyathā tu sirāsnāyucchedanaṃ atimātraṃ vedanā cirādvraṇasaṃroho māṃsakandīprādurbhāvaśceti //

1.5.16

mūḍhagarbhodarārśo+aśmarībhagandaramukharogeṣvabhuktavataḥ karma kurvīta //

1.5.17

tataḥ śastramavacārya śītābhiradbhirāturamāśvāsya samantāt paripīḍyāṅgulyā vraṇamabhimṛdya(ā.jya) prakṣālya kaṣāyeṇa protenodakamādāya tilakalkamadhusarpiḥpragāḍhāmauṣadhayuktāṃ nātisnigdhāṃ nātirūkṣāṃ vartiṃ praṇidadhyāt tataḥ kalkenācchādya ghanāṃ kavalikāṃ dattvā vastrapaṭṭena badhnīyāt vedanārakṣoghnairdhūpairdhūpayet rakṣoghnaiśca mantnrai rakṣāṃ kurvīta //

1.5.18

tato guggulvagurusarjarasavacāgaurasarṣapacūrṇairlavaṇanimbapatravimiśrairājyayuktairdhūpayet ājyaśeṣeṇa cāsya prāṇān samālabheta //

1.5.19

udakumbhāccāpo gṛhītvāprokṣayan rakṣākarma kuyāt //tadvakṣyāmaḥ

1.5.20

kṛtyānāṃpratighātārthaṃ tathā rakṣobhayasya ca /

1.5.20_2

rakṣākarma kariṣyāmi brahmā tadanumanyatām //

1.5.21

nāgāḥ piśācā gandharvāḥ pitaro yakṣarākṣasāḥ /

1.5.21_2

abhidravanti ye ye tvāṃ brahmādyā ghnantu tān sadā //

1.5.22

pṛthivyāmantarīkṣe ca ye caranti niśācarāḥ /

1.5.22_2

dikṣu vāstunivāsāśca pāntu tvāṃ te namaskṛtāḥ //

1.5.23

pāntu tvāṃ munayo brāhayā divyā rājarṣayastathā /

1.5.23_2

parvatāścaiva nadyaśca sarvāḥ sarve ca sāgarāḥ //

1.5.24

sgnī rakṣatu te jihvāṃ prāṇān vāyustathaiva ca /

1.5.24_2

somo vyānamapāna te parjanyaḥ parirakṣatu //

1.5.25

udānaṃ vidyutaḥ pāntu samānaṃ stanayitnavaḥ /

1.5.25_2

balamindro balapatirmanurmanye matiṃ tathā //

1.5.26

kāmāṃste pāntu gandharvāḥ sattvamindro+abhirakṣatu /

1.5.26_2

prajñāṃ te varuṇo rājā samudro nābhimaṇḍalam //

1.5.27

cakṣuḥ sūryo diśaḥ śrotre candramāḥ pātu te manaḥ /

1.5.27_2

nakṣatrāṇi sadā rūpaṃ chāyāṃ pāntu niśāstava //

1.5.28

retastvāpyāyayantvāpo romāṇyoṣadhayastathā /

1.5.28_2

ākāśaṃ khāni te pātu dehāṃ tava vasundharā //

1.5.29

vaiṣvānaraḥ śiraḥ pātu viṣṇustava parākramam /

1.5.29_2

pauruśaṃ puruṣaśreṣṭho brahmā+ātmānaṃ dhruvo bhruvau //

1.5.30

etā dehe viśeṣeṇa tava nityā hi devatāḥ /

1.5.30_2

etāstvāṃ satataṃ pāntu dīrghamāyuravāpnuhi //

1.5.31

svasti te bhagavān brahmā svasti devāśca kurvatām / [

1.5.31_2

svasti te candrasūryau ca svasti nāradaparvatau /]

1.5.31_3

svastyagniścaiva vāyuśca svasti devāḥ sahendragāḥ //

1.5.32

pitāmahakṛtā rakṣā svastyāyurvardhatāṃ tava /

1.5.32_2

ītayaste praśāmyantu sadā bhava gatavyathaḥ //

1.5.33

iti svāhā //

1.5.33_2

etairvedātmakairmantraiḥ iṛtyāvyādhivināśanaiḥ /

1.5.33_3

mayaivaṃ kṛtarakṣastvaṃ dīrghamāyuravāpnuhi //

1.5.34

tataḥ kṛtarakṣamāturamāgāraṃ praveśya ācārikamādiśet //

1.5.35

tatastṛtīye+ahani vimucyaivameva badhnīyādvastrapaṭṭena na cainaṃ tvaramāṇo+aparedyurmokṣayet //

1.5.36

dvitīyadivasaparimokṣaṇādvigrathito vraṇaścirādupasaṃrohati tīvrarujaśca bhavati //

1.5.37

ata ūrdhvaṃ doṣakālabalādīnavekṣya kaṣāyālepanabandhāhārācārān vedadhyāt //

1.5.38

na cainaṃ tvaramāṇaḥ sāntardoṣaṃ ropayet sa hyalpenāpyapacāreṇābhyantaramutsaṅgaṃ kṛtvā bhūyo+api vikaroti /

1.5.39

bhavanti cātra //

1.5.39_2

tasmādantarbahiścaiva suśuddhaṃ ropayedvraṇam /

1.5.39_3

rūḍhe+apyajīrṇavyāyāmavyavāyādīn vivarjayet /

1.5.39_4

harṣaṃ krodhaṃ bhayaṃ cāpi yāvat sthairyopasaṃbhavāt //

1.5.40

hemante śiśire caiva vasante cāpi mokṣayet /

1.5.40_2

tryahāddvyahāccharadgrīṣmavarṣāsvapi ca buddhimān //

1.5.41

atipātiṣu rogeṣu necchedvidhimimaṃ bhiṣak /

1.5.41_2

pradīptāgāravacchīghraṃ tatra kuryāt pratikriyām //

1.5.42

yāvedanā śastranipātajātā tīvrā śarīraṃ pradunoti jantoḥ /

1.5.42_2

ghṛtena sā śāntimupaiti siktā koṣṇena yaṣṭīmadhukānvitena //

1.5.42_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrsthāne+agropaharaṇīyo nāma pañcamo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)