<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 1.5

# The Compendium of Suśruta 1.5: pañcamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.5

- **Language:** Sanskrit

### pañcamo+adhyāyaḥ /

### [1.5.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.1)

athāto+agropaharaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

### [1.5.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

### [1.5.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.3)

trividhaṃ karma pūrvakarma pradhānakarma paścātkarmeti tadvyādhīṃ prati pratyupadekṣyāmaḥ //

### [1.5.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.4)

asmin śāstre śāstrakarmaprākhānyācchastrakarmaiva tāvat pūrvamupadekṣyāmastatsambhārāṃśca //

### [1.5.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.5)

tacca śastrakarmā+aṣṭavidhaṃ tadyathā chedyaṃ bhedyaṃ lekhyaṃ vedhyaṃ eṣyaṃ āhāryaṃ visrāvyaṃ sīvyamiti //

### [1.5.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.6)

ato+anyataṃ karma cikīrśatā vaidyena pūrvamevopakalpayitavyāni yantraśastrakṣārāgniśalākāśṛṅgajalaukālābūjāmbavauṣṭhapicuprotasūtrapatrapaṭṭamadhughṛtavasāpayastailatarpaṇakaṣāyālepanakalkavyajanaśītoṣṇodakakaṭāhādīni parikarmiṇaśca snigdhāḥ sthirā balavantaḥ //

### [1.5.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.7)

tataḥ praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu dadhyakṣatānnapānaratnairagniṃ viprān miṣajaścārcayitvā kṛtabalimaṅgalasvastivācanaṃ laghubhuktavantaṃ prāṅnukhamāturamupaveśya yantrayitvā pratyṅnukho vaidyo marmasirāsnāyusandhyasthidhamanīḥ pariharan anulomaṃ śastraṃ nidadhyādāpūyadarśanāt sakṛdevāpaharecchastramāśu ca mahatsvapi ca pākeṣu dvyaṅgulāntaraṃ tryaṅgulāntaraṃ vā śastrapadamuktam //

### [1.5.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.8)

tatrāyato viṣālaḥ samaḥ suvibhakto nirāśraya iti vraṇaguṇāḥ

### [1.5.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.9)

bhavatścātra /

### [1.5.9\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.9_2)

āyataśca viśālaśca suvibhakto nirāśrayaḥ /

### [1.5.9\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.9_3)

prāptakālakṛtaścāpi vraṇaḥ karmaṇi śasyate //

### [1.5.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.10)

śauryamāśukriyā śastrataikṣṇyamasvedavepathu /

### [1.5.10\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.10_2)

asaṃmohaśca vaidyasya śastrakarmaṇi śasyate //

### [1.5.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.11)

ekena vā vraṇenā+aṣudhyamāne nā+antarā buddhyā+avekṣyāparān vraṇān kuryāt //

### [1.5.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.12)

bhavati cātra /

### [1.5.12\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.12_2)

yato yato gatiṃ vidyādutsaṅgo yatra yatra ca /

### [1.5.12\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.12_3)

tatra tatra vraṇaṃ kuryādyathā doṣo na niṣṭhati //

### [1.5.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.13)

tatra bhrūgaṇḍaśaṅkhalalāṭākṣipuṭauṣṭhadantaveṣṭakakṣākukṣivaṅkṣaṇeṣu tiyak cheda uktaḥ // (?

### [1.5.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.14)

candramaṇḍalavacchedān pāṇipādeṣu kārayet /

### [1.5.14\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.14_2)

ardhacandrākṛtīṃścāpi gude meḍhre ca buddhimān //)

### [1.5.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.15)

anyathā tu sirāsnāyucchedanaṃ atimātraṃ vedanā cirādvraṇasaṃroho māṃsakandīprādurbhāvaśceti //

### [1.5.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.16)

mūḍhagarbhodarārśo+aśmarībhagandaramukharogeṣvabhuktavataḥ karma kurvīta //

### [1.5.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.17)

tataḥ śastramavacārya śītābhiradbhirāturamāśvāsya samantāt paripīḍyāṅgulyā vraṇamabhimṛdya(ā.jya) prakṣālya kaṣāyeṇa protenodakamādāya tilakalkamadhusarpiḥpragāḍhāmauṣadhayuktāṃ nātisnigdhāṃ nātirūkṣāṃ vartiṃ praṇidadhyāt tataḥ kalkenācchādya ghanāṃ kavalikāṃ dattvā vastrapaṭṭena badhnīyāt vedanārakṣoghnairdhūpairdhūpayet rakṣoghnaiśca mantnrai rakṣāṃ kurvīta //

### [1.5.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.18)

tato guggulvagurusarjarasavacāgaurasarṣapacūrṇairlavaṇanimbapatravimiśrairājyayuktairdhūpayet ājyaśeṣeṇa cāsya prāṇān samālabheta //

### [1.5.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.19)

udakumbhāccāpo gṛhītvāprokṣayan rakṣākarma kuyāt //tadvakṣyāmaḥ

### [1.5.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.20)

kṛtyānāṃpratighātārthaṃ tathā rakṣobhayasya ca /

### [1.5.20\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.20_2)

rakṣākarma kariṣyāmi brahmā tadanumanyatām //

### [1.5.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.21)

nāgāḥ piśācā gandharvāḥ pitaro yakṣarākṣasāḥ /

### [1.5.21\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.21_2)

abhidravanti ye ye tvāṃ brahmādyā ghnantu tān sadā //

### [1.5.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.22)

pṛthivyāmantarīkṣe ca ye caranti niśācarāḥ /

### [1.5.22\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.22_2)

dikṣu vāstunivāsāśca pāntu tvāṃ te namaskṛtāḥ //

### [1.5.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.23)

pāntu tvāṃ munayo brāhayā divyā rājarṣayastathā /

### [1.5.23\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.23_2)

parvatāścaiva nadyaśca sarvāḥ sarve ca sāgarāḥ //

### [1.5.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.24)

sgnī rakṣatu te jihvāṃ prāṇān vāyustathaiva ca /

### [1.5.24\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.24_2)

somo vyānamapāna te parjanyaḥ parirakṣatu //

### [1.5.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.25)

udānaṃ vidyutaḥ pāntu samānaṃ stanayitnavaḥ /

### [1.5.25\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.25_2)

balamindro balapatirmanurmanye matiṃ tathā //

### [1.5.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.26)

kāmāṃste pāntu gandharvāḥ sattvamindro+abhirakṣatu /

### [1.5.26\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.26_2)

prajñāṃ te varuṇo rājā samudro nābhimaṇḍalam //

### [1.5.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.27)

cakṣuḥ sūryo diśaḥ śrotre candramāḥ pātu te manaḥ /

### [1.5.27\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.27_2)

nakṣatrāṇi sadā rūpaṃ chāyāṃ pāntu niśāstava //

### [1.5.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.28)

retastvāpyāyayantvāpo romāṇyoṣadhayastathā /

### [1.5.28\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.28_2)

ākāśaṃ khāni te pātu dehāṃ tava vasundharā //

### [1.5.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.29)

vaiṣvānaraḥ śiraḥ pātu viṣṇustava parākramam /

### [1.5.29\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.29_2)

pauruśaṃ puruṣaśreṣṭho brahmā+ātmānaṃ dhruvo bhruvau //

### [1.5.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.30)

etā dehe viśeṣeṇa tava nityā hi devatāḥ /

### [1.5.30\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.30_2)

etāstvāṃ satataṃ pāntu dīrghamāyuravāpnuhi //

### [1.5.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.31)

svasti te bhagavān brahmā svasti devāśca kurvatām / \[

### [1.5.31\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.31_2)

svasti te candrasūryau ca svasti nāradaparvatau /\]

### [1.5.31\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.31_3)

svastyagniścaiva vāyuśca svasti devāḥ sahendragāḥ //

### [1.5.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.32)

pitāmahakṛtā rakṣā svastyāyurvardhatāṃ tava /

### [1.5.32\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.32_2)

ītayaste praśāmyantu sadā bhava gatavyathaḥ //

### [1.5.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.33)

iti svāhā //

### [1.5.33\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.33_2)

etairvedātmakairmantraiḥ iṛtyāvyādhivināśanaiḥ /

### [1.5.33\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.33_3)

mayaivaṃ kṛtarakṣastvaṃ dīrghamāyuravāpnuhi //

### [1.5.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.34)

tataḥ kṛtarakṣamāturamāgāraṃ praveśya ācārikamādiśet //

### [1.5.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.35)

tatastṛtīye+ahani vimucyaivameva badhnīyādvastrapaṭṭena na cainaṃ tvaramāṇo+aparedyurmokṣayet //

### [1.5.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.36)

dvitīyadivasaparimokṣaṇādvigrathito vraṇaścirādupasaṃrohati tīvrarujaśca bhavati //

### [1.5.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.37)

ata ūrdhvaṃ doṣakālabalādīnavekṣya kaṣāyālepanabandhāhārācārān vedadhyāt //

### [1.5.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.38)

na cainaṃ tvaramāṇaḥ sāntardoṣaṃ ropayet sa hyalpenāpyapacāreṇābhyantaramutsaṅgaṃ kṛtvā bhūyo+api vikaroti /

### [1.5.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.39)

bhavanti cātra //

### [1.5.39\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.39_2)

tasmādantarbahiścaiva suśuddhaṃ ropayedvraṇam /

### [1.5.39\_3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.39_3)

rūḍhe+apyajīrṇavyāyāmavyavāyādīn vivarjayet /

### [1.5.39\_4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.39_4)

harṣaṃ krodhaṃ bhayaṃ cāpi yāvat sthairyopasaṃbhavāt //

### [1.5.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.40)

hemante śiśire caiva vasante cāpi mokṣayet /

### [1.5.40\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.40_2)

tryahāddvyahāccharadgrīṣmavarṣāsvapi ca buddhimān //

### [1.5.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.41)

atipātiṣu rogeṣu necchedvidhimimaṃ bhiṣak /

### [1.5.41\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.41_2)

pradīptāgāravacchīghraṃ tatra kuryāt pratikriyām //

### [1.5.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.42)

yāvedanā śastranipātajātā tīvrā śarīraṃ pradunoti jantoḥ /

### [1.5.42\_2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.42_2)

ghṛtena sā śāntimupaiti siktā koṣṇena yaṣṭīmadhukānvitena //

### [1.5.42\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5.42_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrsthāne+agropaharaṇīyo nāma pañcamo+adhyāyaḥ //

## Commentaries (2)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.6.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit
- [Bhānumatī](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!cakrapani.5.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.1.5) · Pramāṇa
