The Compendium of Suśruta 2.10: daśamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 2.10
- Language
- Sanskrit
daśamo+adhyāyaḥ/
2.10.1
athāto visarpanāḍīstanaroganidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//
2.10.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
2.10.3
tvaṅmāṁsaśoṇitagatāḥ kupitāstu doṣāḥ sarvāṅgasāriṇamihāsthitamātmaliṅgam/ kurvanti †vistṛtamanunnatamāśu śophaṁ taṁ sarvato visaraṇācca visarpamāhuḥ//
2.10.4
vātātmako+asitamṛduḥ paruṣo+aṅgamardasaṁbhedatodapavanajvaraliṅgayuktaḥ/ gaṇḍairyadā tu viṣamairatidūṣitatvādyuktaḥ sa eva kathitaḥ khalu varjanīyaḥ//
2.10.5
pittātmako drutagatirjvaradāhapākasphoṭaprabhedabahulaḥ kṣatajaprakāśaḥ/ doṣapravṛddhihatamāṁsasiro yadā syāt srotojakardamanibho na tadā sa sidhyet//
2.10.6
śleṣmātmakaḥ sarati mandamaśīghrapākaḥ snigdhaḥ sitaśvayathuralparugugrahaṇḍuḥ/ sarvātmakastrividhavarṇarujo+avagāḍhaḥ pakvo na sidhyati ca māṁsasirāpraśātāt†//
2.10.7
sadyaḥkṣatavraṇamupetya narasya pittaṁ raktaṁ ca doṣabahulasya karoti śoham/ śyāvaṁ salohitamatijvaradāhapākaṁ sphoṭaiḥ kulatthasadṛśairasitaiśca kīrṇam//
2.10.8
sidhyanti vātakaphapittakṛtā visarpāḥ sarvātmakaḥ kṣatakṛtaśca na siddhimeti/ paittānilāvapi ca darśitapūrvaliṅgau sarve ca marmasu bhavanti hi kṛcchrasādhyāḥ//
2.10.9
śophaṁ na †pakvamiti pakvamupekṣate yo yo vā vraṇaṁ pracurapūyamasādhuvṛttaḥ/ abhyantaraṁ praviśati pravidārya tasya sthānāni pūrvavihitāni† tataḥ sa pūyaḥ//
2.10.10
tasyātimātragamanādgatirityataśca nāḍīva yadvahati tena matā tu nāḍī/ doṣaistribirbhavati sā pṛthagekaśaśca saṁmūrcchitairapi ca śalyanimittato+anyā//
2.10.11
tatrānilāt paruṣasūkṣmamukhī saśūlā phenānuviddhamadhikaṁ sravati kṣapāyām/ tṛṭtāpatodasadanajvarabhedahetuḥ pītaṁ sravatyadhikamuṣṇamahaḥsu pittāt//
2.10.12
jñeyā kaphādbahughanārjunapicchilāsrā rātrisrutiḥ stimitarukkaṭhinā sakaṇḍūḥ/ doṣadvayābhihitalakṣaṇadarśanena tisro gatīrvyatikaraprabhavāstu vidyāt//
2.10.13
dāhajvaraśvasanamūrcchanavaktraśoṣā yasyāṁ bhavantyabhihitāni ca lakṣaṇāni/ tāmādiśet pavanapittakaphaprakopādghorāmasukṣayakarīmiva kālarātrim//
2.10.14
naṣṭaṁ †kathaṁcidanumārgamudīriteṣu sthāneṣu śalyamacireṇa gatiṁ karoti/ sā phenilaṁ mathitamacchamasṛgvimiśramuṣṇaṁ sraveta sahasā sarujā ca nityam//
2.10.15
yāvatyo gatayo yaiśca kāraṇaiḥ saṁbhavanti hi/ tāvantaḥ stanarogāḥ syuḥ strīṇāṁ taireva hetubhiḥ//
2.10.16
dhamanyaḥ saṁvṛtadvārāḥ kanyānāṁ stanasaṁśritāḥ/ †doṣāvisaraṇāttāsāṁ na bhavanti stanāmayāḥ//
2.10.17
tāsāmeva prajātānāṁ garbhiṇīnāṁ ca tāḥ punaḥ/ svabhāvādeva vivṛtā jāyante saṁbhavantyataḥ//
2.10.18
rasaprasādo madhuraḥ pakvāhāranimittajaḥ/ kṛtsnadehāt stanau prāptaḥ stanyamityabhidhīyate//
2.10.19
viśasteṣvapi gātreṣu yathā śukraṁ na dṛśyate/ †sarvadehāśritatvācca śukralakṣaṇamucyate//
2.10.20
tadeva ceṣṭayuvaterdarśanāt smaraṇādapi/ śabdasaṁśravaṇāt sparśāt saṁharṣācca pravartate//
2.10.21
suprasannaṁ manastatra harṣaṇe heturucyate/ †āhārarasayonitvādevaṁ stanyamapi striyāḥ//
2.10.22
tadevāpatyasaṁsparśāddarśanāt smaraṇādapi/ grahaṇācca śarīrasya śukravat saṁpravartate//
2.10.23
sneho nirantarastatra prasrave heturucyate/ tat kaṣāyaṁ bhavedvātāt kṣiptaṁ ca plavate+ambhasi//
2.10.24
pittādamlaṁ sakaṭukaṁ rājyo+ambhasi ca pītikāḥ/ kaphādghanaṁ picchilaṁ ca jale cāpyavasīdati/ sarvairduṣṭaiḥ sarvaliṅgamabhighātācca duṣyati//
2.10.25
yat kṣīramudake kṣiptamekībhavati† pāṇḍuram/ madhuraṁ cāvivarṇaṁ ca prasannaṁ tadvinirdiśet//
2.10.26
sakṣīrau vā+apyadugdhau vā prāpya doṣaḥ stanau striyāḥ/ raktaṁ māṁsaṁ ca sandūṣya stanarogāya kalpate//
2.10.27
pañcānāmapi teṣāṁ tu hitvā śoṇitavidradhim/ lakṣaṇāni samānāni bāhyavidradhilakṣaṇaiḥ//
2.10.27_1
iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne visarpanāḍīstanaroganidānaṁ nāma daśamo+adhyāyaḥ //10//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit