<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 2.10

# The Compendium of Suśruta 2.10: daśamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.10

- **Language:** Sanskrit

### daśamo+adhyāyaḥ/

### [2.10.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.1)

athāto visarpanāḍīstanaroganidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

### [2.10.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [2.10.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.3)

tvaṅmāṁsaśoṇitagatāḥ kupitāstu doṣāḥ sarvāṅgasāriṇamihāsthitamātmaliṅgam/ kurvanti †vistṛtamanunnatamāśu śophaṁ taṁ sarvato visaraṇācca visarpamāhuḥ//

### [2.10.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.4)

vātātmako+asitamṛduḥ paruṣo+aṅgamardasaṁbhedatodapavanajvaraliṅgayuktaḥ/ gaṇḍairyadā tu viṣamairatidūṣitatvādyuktaḥ sa eva kathitaḥ khalu varjanīyaḥ//

### [2.10.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.5)

pittātmako drutagatirjvaradāhapākasphoṭaprabhedabahulaḥ kṣatajaprakāśaḥ/ doṣapravṛddhihatamāṁsasiro yadā syāt srotojakardamanibho na tadā sa sidhyet//

### [2.10.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.6)

śleṣmātmakaḥ sarati mandamaśīghrapākaḥ snigdhaḥ sitaśvayathuralparugugrahaṇḍuḥ/ sarvātmakastrividhavarṇarujo+avagāḍhaḥ pakvo na sidhyati ca māṁsasirāpraśātāt†//

### [2.10.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.7)

sadyaḥkṣatavraṇamupetya narasya pittaṁ raktaṁ ca doṣabahulasya karoti śoham/ śyāvaṁ salohitamatijvaradāhapākaṁ sphoṭaiḥ kulatthasadṛśairasitaiśca kīrṇam//

### [2.10.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.8)

sidhyanti vātakaphapittakṛtā visarpāḥ sarvātmakaḥ kṣatakṛtaśca na siddhimeti/ paittānilāvapi ca darśitapūrvaliṅgau sarve ca marmasu bhavanti hi kṛcchrasādhyāḥ//

### [2.10.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.9)

śophaṁ na †pakvamiti pakvamupekṣate yo yo vā vraṇaṁ pracurapūyamasādhuvṛttaḥ/ abhyantaraṁ praviśati pravidārya tasya sthānāni pūrvavihitāni† tataḥ sa pūyaḥ//

### [2.10.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.10)

tasyātimātragamanādgatirityataśca nāḍīva yadvahati tena matā tu nāḍī/ doṣaistribirbhavati sā pṛthagekaśaśca saṁmūrcchitairapi ca śalyanimittato+anyā//

### [2.10.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.11)

tatrānilāt paruṣasūkṣmamukhī saśūlā phenānuviddhamadhikaṁ sravati kṣapāyām/ tṛṭtāpatodasadanajvarabhedahetuḥ pītaṁ sravatyadhikamuṣṇamahaḥsu pittāt//

### [2.10.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.12)

jñeyā kaphādbahughanārjunapicchilāsrā rātrisrutiḥ stimitarukkaṭhinā sakaṇḍūḥ/ doṣadvayābhihitalakṣaṇadarśanena tisro gatīrvyatikaraprabhavāstu vidyāt//

### [2.10.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.13)

dāhajvaraśvasanamūrcchanavaktraśoṣā yasyāṁ bhavantyabhihitāni ca lakṣaṇāni/ tāmādiśet pavanapittakaphaprakopādghorāmasukṣayakarīmiva kālarātrim//

### [2.10.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.14)

naṣṭaṁ †kathaṁcidanumārgamudīriteṣu sthāneṣu śalyamacireṇa gatiṁ karoti/ sā phenilaṁ mathitamacchamasṛgvimiśramuṣṇaṁ sraveta sahasā sarujā ca nityam//

### [2.10.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.15)

yāvatyo gatayo yaiśca kāraṇaiḥ saṁbhavanti hi/ tāvantaḥ stanarogāḥ syuḥ strīṇāṁ taireva hetubhiḥ//

### [2.10.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.16)

dhamanyaḥ saṁvṛtadvārāḥ kanyānāṁ stanasaṁśritāḥ/ †doṣāvisaraṇāttāsāṁ na bhavanti stanāmayāḥ//

### [2.10.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.17)

tāsāmeva prajātānāṁ garbhiṇīnāṁ ca tāḥ punaḥ/ svabhāvādeva vivṛtā jāyante saṁbhavantyataḥ//

### [2.10.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.18)

rasaprasādo madhuraḥ pakvāhāranimittajaḥ/ kṛtsnadehāt stanau prāptaḥ stanyamityabhidhīyate//

### [2.10.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.19)

viśasteṣvapi gātreṣu yathā śukraṁ na dṛśyate/ †sarvadehāśritatvācca śukralakṣaṇamucyate//

### [2.10.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.20)

tadeva ceṣṭayuvaterdarśanāt smaraṇādapi/ śabdasaṁśravaṇāt sparśāt saṁharṣācca pravartate//

### [2.10.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.21)

suprasannaṁ manastatra harṣaṇe heturucyate/ †āhārarasayonitvādevaṁ stanyamapi striyāḥ//

### [2.10.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.22)

tadevāpatyasaṁsparśāddarśanāt smaraṇādapi/ grahaṇācca śarīrasya śukravat saṁpravartate//

### [2.10.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.23)

sneho nirantarastatra prasrave heturucyate/ tat kaṣāyaṁ bhavedvātāt kṣiptaṁ ca plavate+ambhasi//

### [2.10.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.24)

pittādamlaṁ sakaṭukaṁ rājyo+ambhasi ca pītikāḥ/ kaphādghanaṁ picchilaṁ ca jale cāpyavasīdati/ sarvairduṣṭaiḥ sarvaliṅgamabhighātācca duṣyati//

### [2.10.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.25)

yat kṣīramudake kṣiptamekībhavati† pāṇḍuram/ madhuraṁ cāvivarṇaṁ ca prasannaṁ tadvinirdiśet//

### [2.10.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.26)

sakṣīrau vā+apyadugdhau vā prāpya doṣaḥ stanau striyāḥ/ raktaṁ māṁsaṁ ca sandūṣya stanarogāya kalpate//

### [2.10.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.27)

pañcānāmapi teṣāṁ tu hitvā śoṇitavidradhim/ lakṣaṇāni samānāni bāhyavidradhilakṣaṇaiḥ//

### [2.10.27\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10.27_1)

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne visarpanāḍīstanaroganidānaṁ nāma daśamo+adhyāyaḥ //10//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.68.3) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (1)

- [Mādhavanidāna (Rugviniścaya)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.madhavanidana.49.1) — Mādhavakara, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.10) · Pramāṇa
