Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 2.11: ekādaśo+adhyāyaḥ//

Suśrutasaṃhitā 2.11

Language
Sanskrit

ekādaśo+adhyāyaḥ//

2.11.1

athāto granthapacyarbudagalagaṇḍānāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

2.11.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

2.11.3

vātādayo māṁsamasṛk ca duṣṭāḥ saṁdūṣya medaśca kaphānuviddham†/ vṛttonnataṁ vigrathitaṁ tu śophaṁ kurvantyato granthiriti pradiṣṭaḥ//

2.11.4

āyamyate vyathyata† eti todaṁ pratyasyate †kṛtyata eti bhedam/ kṛṣṇo+amṛdurbastirivātataśca binnaḥ sraveccānilajo+asramaccham//

2.11.5

dandahyate dhūpyati †cūṣyate ca pāpacyate prajvalatīva cāpi/ raktaḥ sapīto+apyathavā+api pittādbhinnaḥ sraveduṣṇamatīva cāsram//

2.11.6

śīto+avivarṇo+alparujo+atikaṇḍūḥ pāṣāṇavat saṁhananopapannaḥ/ cirābhivṛddhiśca kaphaprakopādbhinnaḥ sravecchuklaghanaṁ ca pūyam//

2.11.7

śarīravṛddhikṣayavṛddhihāniḥ snigdho mahānalparujo+atikaṇḍūḥ/ medaḥkṛto gacchati cātra bhinne piṇyākasarpiḥpratimaṁ tu medaḥ//

2.11.8

vyāyāmajātairabalasya taistairākṣipya vāyurhi sirāpratānam/ saṁpīḍya saṅkocya viśoṣya cāpi granthiṁ karotyunnatamāśu vṛttam//

2.11.9

granthiḥ sirājaḥ sa tu kṛcchrasādhyo bhavedyadi syāt sarujaścalaśca/ aruk sa †evāpyacalo mahāṁśca marmotthitaścāpi vivarjanīyaḥ//

2.11.10

hanvasthikakṣākṣakabāhusandhimanyāgaleṣūpacitaṁ tu medaḥ/ granthiṁ sthiraṁ vṛttamathāyataṁ vā snigdhaṁ kaphaścālparujaṁ karoti//

2.11.11

taṁ granthibhistvāmalakāsthimātrairmatsyāṇḍajālapratimaistathā†+anyaiḥ/ ananyavarṇairupacīyamānaṁ cayaprakarṣādapacīṁ vadanti//

2.11.12

kaṇḍūyutāste+alparujaḥ prabhinnāḥ sravanti naśyanti bhavanti cānye/ medaḥkaphābhyāṁ khalu roga eṣa sudustaro varṣagaṇānubandhī//

2.11.13

gātrapradeśe kvacideva doṣāḥ saṁmūrcchitā māṁsamabhipradūṣya/ vṛttaṁ sthiraṁ mandarujaṁ mahāntamanalpamūlaṁ ciravṛddhyapākam//

2.11.14

kurvanti māṁsopacayaṁ tu śophaṁ tamarbudaṁ śāstravido vadanti/ vātena pittena kaphena cāpi raktena māṁsena ca medasā ca//

2.11.15

tajjāyate tasya ca lakṣaṇāni grantheḥ samānāni sadā bhavanti/ doṣaḥ praduṣṭo rudhiraṁ sirāstu saṁpīḍya saṅkocya gatastvapākam//

2.11.16

sāsrāvamunnahyati māṁsapiṇḍaṁ māṁsāṅkurairācitamāśuvṛddhim/ sravatyajasraṁ rudhiraṁ praduṣṭamasādhyametadrudhirātmakaṁ syāt//

2.11.17

raktakṣayopadravapīḍitatvāt pāṇḍurbhavet so+arbudapīḍitastu/ muṣṭiprahārādibhirardite+aṅge māṁsaṁ praduṣṭaṁ prakaroti śopham//

2.11.18

avedanaṁ snigdhamananyavarṇamapākamaśmopamamapracālyam/ praduṣṭamāṁsasya narasya bāḍhametadbhavenmāṁsaparāyaṇasya//

2.11.19

māṁsārbudaṁ tvetadasādhyamuktaṁ sādhyeṣvapīmāni vivarjayettu/ saṁprasrutaṁ marmaṇi yacca jātaṁ srotaḥsu vā yacca bhavedacālyam//

2.11.20

†yajjāyate+anyat khalu pūrvajāte jñeyaṁ tadadhyarbudamarbudajñaiḥ/ yaddvandvajātaṁ yugapat kramādvā dvirarbudaṁ tacca bhavedasādhyam//

2.11.21

na pākamāyānti kaphādhikatvānmedobahutvācca viśeṣatastu/ doṣasthiratvādgrathanācca teṣāṁ sarvārbudānyeva nisargatastu//

2.11.22

vātaḥ kaphaścaiva †gale pravṛddhau manye tu saṁsṛtya tathaiva medaḥ/ kurvanti gaṇḍaṁ kramaśaḥ svaliṅgaiḥ samanvitaṁ taṁ galagaṇḍamāhuḥ//

2.11.23

todānvitaḥ kṛṣṇasirāvanaddhaḥ kṛṣṇo+aruṇo vā pavanātmakastu/ medonvitaścopacitaśca kālādbhavedatisnigdhataro†+arujaśca//

2.11.24

pāruṣyayuktaściravṛddhyapāko yadṛcchayā pākamiyāt kadācit vairasyamāsyasya ca tasya jantorbhavettathā tālugalapraśoṣaḥ//

2.11.25

sthiraḥ savarṇo+alparugugrakaṇḍūḥ† śīto mahāṁścāpi kaphātmakastu/ cirābhivṛddhiṁ kurute cirācca prapacyate mandarujaḥ kadācit//

2.11.26

mādhuryamāsyasya ca tasya jantorbhavettathā tālugalapralepaḥ/ snigdho mṛduḥ pāṇḍuraniṣṭagandho †medaḥkṛto nīrugathātikaṇḍūḥ//

2.11.27

pralambate+alābuvadalpamūlo †dehānurūpakṣayavṛddhiyuktaḥ/ snigdhāsyatā tasya bhavecca jantorgale+†anuśabdaṁ kurute ca nityam//

2.11.28

kṛcchrācchvasantaṁ mṛdusarvagātraṁ saṁvatsarātītamarocakārtam/ kṣīṇaṁ ca vaidyo galagaṇḍinaṁ tu bhinnasvaraṁ caiva vivarjayettu//

2.11.29

nibaddhaḥ śvayathuryasya muṣkavallambate gale/ mahān vā yadi vā hrasvo †galagaṇḍaṁ tamādiśet//

2.11.29_1

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne galagaṇḍagaṇḍamālāpacyarbudanidānaṁ nāmaikādaśo+adhyāyaḥ //11//

Commentaries (1)

Linked texts (2)