The Compendium of Suśruta 2.12: dvādaśo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 2.12
- Language
- Sanskrit
dvādaśo+adhyāyaḥ/
2.12.1
athāto vṛddhyupadaṁśaślīpadānāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//
2.12.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
2.12.3
vātapittaśleṣmaśoṇitamedomūtrāntranimittāḥ sapta vṛddhayo bhavanti/ tāsāṁ† mūtrāntranimitte vṛddhī vātasamutthe kevalamutpattiheturanyatamaḥ//
2.12.4
adhaḥ prakupito+anyatamo hi doṣaḥ phalakośavāhinīrabhiprapadya dhamanīḥ phalakoṣayorvṛddhiṁ janayati tāṁ vṛddhimityācakṣate//
2.12.5
tāsāṁ bhaviṣyatīnāṁ pūrvarūpāṇi bastikaṭīmuṣkameḍhreṣu vedanā mārutanigrahaḥ phalakośaśophaśceti//
2.12.6
tatrānilaparipūrṇāṁ bastimivātatāṁ paruṣāmanimittānilarujāṁ vātavṛddhimācakṣate; pakvodumbarasaṅkāśāṁ jvaradāhoṣmavatīṁ cāśusamutthānapākāṁ pittavṛddhiṁ; kaṭhināmalpavedanāṁ †śītāṁ kaṇḍūmatīṁ śleṣmavṛddhiṁ; kṛṣṇasphoṭāvṛtāṁ pittavṛddhiliṅgāṁ raktavṛddhiṁ, mṛdusnigdhāṁ kaṇḍūmatīmalpavedanāṁ tālaphalaprakāśāṁ medovṛddhiṁ; mūtrasaṁdhāraṇaśīlasya mūtravṛddhirbhavati, sā gacchato+ambupūrṇā dṛtiriva kṣubhyati mūtrakṛcchravedanāṁ vṛṣaṇayoḥ śvayathuṁ kośayoścāpādayati, tāṁ mūtravṛddhiṁ vidyāt; bhāraharaṇabalavadvigrahavṛkṣaprapatanādibhirāyāsaviśeṣair †vāyurabhipravṛddhaḥ prakupitaśca sthūlāntrasyetarasya† caikadeśaṁ †viguṇamādāyādho gatvā vaṅkṣaṇasandhimupetya granthirūpeṇa sthitvā+apratikriyamāṇe ca kālāntareṇa phalakośaṁ praviśya muṣkaśophamāpādayati, ādhmāto bastirivātataḥ pradīrghaḥ sa śopho bhavati, saśabdamavapīḍitaścordhvamupaiti, vimuktaśca †punarādhmāyate, tāmantravṛddhimasādhyāmityācakṣate//
2.12.7
tatrātimaithunādatibrahmacaryādvā† tathā+atibrahmacāriṇīṁ cirotsṛṣṭāṁ rajasvalāṁ dīrgharomāṁ karkaśaromāṁ saṅkīrṇaromāṁ nigūḍharomāmalpadvārāṁ mahādvārāmapriyāmakāmāmacaukṣasalilaprakṣālitayonimaprakṣālitayoniṁ yonirogopasṛṣṭāṁ svabhāvato vā duṣṭayoniṁ viyoniṁ vā nārīmatyarthamupasevamānasya tathā karajadaśanaviṣaśūkanipātanādbandhanāddhastābhighātāccatuṣpadīgamanādacaukṣasalilaprakṣālanādavapīḍanācchrukravegavighāraṇānmaithunānte vā+†aprakṣālanādibhirmeḍhramāgamya prakupitā doṣāḥ kṣate+akṣate vā śvayathumupajanayanti, tamupadaṁśamityācakṣate//
2.12.8
sa pañcavidhastribhirdoṣaiḥ pṛthak samastairasṛjā †ceti//
2.12.9
tatra vātike pāruṣyaṁ tvakparipuṭanaṁ stabdhameḍhratā paruṣaśophatā vividhāśca† vātavedanāḥ; paittike jvaraḥ śvayathuḥ pakvoḍumbarasaṅkāśastīvradāhaḥ kṣiprapākaḥ pittavedanāśca; ślaiṣmike śvayathuḥ kaṇḍūmān kaṭhinaḥ snigdhaḥ śleṣmavedanāśca; raktaje kṛṣṇasphoṭaprādurbhāvo+atyarthamasṛkpravṛttiḥ pittaliṅgānyatyarthaṁ jvaradāhau śoṣaśca, yāpyaścaiva kadācit; sarvaje sarvaliṅgadarśanamavadaraṇaṁ ca śephasaḥ kṛmiprādurbhāvo maraṇaṁ ceti//
2.12.10
kupitāstu doṣā vātapittaśleṣmāṇo+adhaḥprapannā vaṅkṣaṇorujānujaṅghāsvavatiṣṭhamānāḥ kālāntareṇa pādamāśritya śanaiḥ śophaṁ janayanti, taṁ †ślīpadamityācakṣate/ tattrividhaṁ vātapittakaphanimittamiti//
2.12.11
tatra vātajaṁ kharaṁ kṛṣṇaṁ paruṣamanimittānilarujaṁ parisphuṭati ca bahuśaḥ; pittajaṁ tu pītāvabhāsamīṣanmṛdu jvaradāhaprāyaṁ ca; śleṣmajaṁ tu śvetaṁ snigdhāvabhāsaṁ mandavedānaṁ bhārikaṁ mahāgranthikaṁ kaṇṭakairupacitaṁ ca//
2.12.12
tatra saṁvatsarātītamatimahadvalmīkajātaṁ prasṛtamiti varjanīyāni//
2.12.13
bhavanti cātra trīṇyapyetāni jānīyācchlīpadāni kaphocchrayāt/ gurutvaṁ ca mahattvaṁ ca yasmānnāsti vinā kaphāt//
2.12.14
purāṇodakabhūyiṣṭhāḥ sarvartuṣu ca śītalāḥ/ ye deśāsteṣu jāyante ślīpadāni viśeṣataḥ//
2.12.15
pādavaddhastayoścāpi ślīpadaṁ jāyate nṛṇām/ karṇākṣināsikauṣṭheṣu kecidicchanti tadvidaḥ//
2.12.15_1
iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne vṛddhyupadaṁśaślīpadanidānaṁ nāma dvādaśo+adhyāyaḥ //12//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit