<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 2.12

# The Compendium of Suśruta 2.12: dvādaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.12

- **Language:** Sanskrit

### dvādaśo+adhyāyaḥ/

### [2.12.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.1)

athāto vṛddhyupadaṁśaślīpadānāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

### [2.12.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [2.12.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.3)

vātapittaśleṣmaśoṇitamedomūtrāntranimittāḥ sapta vṛddhayo bhavanti/ tāsāṁ† mūtrāntranimitte vṛddhī vātasamutthe kevalamutpattiheturanyatamaḥ//

### [2.12.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.4)

adhaḥ prakupito+anyatamo hi doṣaḥ phalakośavāhinīrabhiprapadya dhamanīḥ phalakoṣayorvṛddhiṁ janayati tāṁ vṛddhimityācakṣate//

### [2.12.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.5)

tāsāṁ bhaviṣyatīnāṁ pūrvarūpāṇi bastikaṭīmuṣkameḍhreṣu vedanā mārutanigrahaḥ phalakośaśophaśceti//

### [2.12.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.6)

tatrānilaparipūrṇāṁ bastimivātatāṁ paruṣāmanimittānilarujāṁ vātavṛddhimācakṣate; pakvodumbarasaṅkāśāṁ jvaradāhoṣmavatīṁ cāśusamutthānapākāṁ pittavṛddhiṁ; kaṭhināmalpavedanāṁ †śītāṁ kaṇḍūmatīṁ śleṣmavṛddhiṁ; kṛṣṇasphoṭāvṛtāṁ pittavṛddhiliṅgāṁ raktavṛddhiṁ, mṛdusnigdhāṁ kaṇḍūmatīmalpavedanāṁ tālaphalaprakāśāṁ medovṛddhiṁ; mūtrasaṁdhāraṇaśīlasya mūtravṛddhirbhavati, sā gacchato+ambupūrṇā dṛtiriva kṣubhyati mūtrakṛcchravedanāṁ vṛṣaṇayoḥ śvayathuṁ kośayoścāpādayati, tāṁ mūtravṛddhiṁ vidyāt; bhāraharaṇabalavadvigrahavṛkṣaprapatanādibhirāyāsaviśeṣair †vāyurabhipravṛddhaḥ prakupitaśca sthūlāntrasyetarasya† caikadeśaṁ †viguṇamādāyādho gatvā vaṅkṣaṇasandhimupetya granthirūpeṇa sthitvā+apratikriyamāṇe ca kālāntareṇa phalakośaṁ praviśya muṣkaśophamāpādayati, ādhmāto bastirivātataḥ pradīrghaḥ sa śopho bhavati, saśabdamavapīḍitaścordhvamupaiti, vimuktaśca †punarādhmāyate, tāmantravṛddhimasādhyāmityācakṣate//

### [2.12.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.7)

tatrātimaithunādatibrahmacaryādvā† tathā+atibrahmacāriṇīṁ cirotsṛṣṭāṁ rajasvalāṁ dīrgharomāṁ karkaśaromāṁ saṅkīrṇaromāṁ nigūḍharomāmalpadvārāṁ mahādvārāmapriyāmakāmāmacaukṣasalilaprakṣālitayonimaprakṣālitayoniṁ yonirogopasṛṣṭāṁ svabhāvato vā duṣṭayoniṁ viyoniṁ vā nārīmatyarthamupasevamānasya tathā karajadaśanaviṣaśūkanipātanādbandhanāddhastābhighātāccatuṣpadīgamanādacaukṣasalilaprakṣālanādavapīḍanācchrukravegavighāraṇānmaithunānte vā+†aprakṣālanādibhirmeḍhramāgamya prakupitā doṣāḥ kṣate+akṣate vā śvayathumupajanayanti, tamupadaṁśamityācakṣate//

### [2.12.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.8)

sa pañcavidhastribhirdoṣaiḥ pṛthak samastairasṛjā †ceti//

### [2.12.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.9)

tatra vātike pāruṣyaṁ tvakparipuṭanaṁ stabdhameḍhratā paruṣaśophatā vividhāśca† vātavedanāḥ; paittike jvaraḥ śvayathuḥ pakvoḍumbarasaṅkāśastīvradāhaḥ kṣiprapākaḥ pittavedanāśca; ślaiṣmike śvayathuḥ kaṇḍūmān kaṭhinaḥ snigdhaḥ śleṣmavedanāśca; raktaje kṛṣṇasphoṭaprādurbhāvo+atyarthamasṛkpravṛttiḥ pittaliṅgānyatyarthaṁ jvaradāhau śoṣaśca, yāpyaścaiva kadācit; sarvaje sarvaliṅgadarśanamavadaraṇaṁ ca śephasaḥ kṛmiprādurbhāvo maraṇaṁ ceti//

### [2.12.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.10)

kupitāstu doṣā vātapittaśleṣmāṇo+adhaḥprapannā vaṅkṣaṇorujānujaṅghāsvavatiṣṭhamānāḥ kālāntareṇa pādamāśritya śanaiḥ śophaṁ janayanti, taṁ †ślīpadamityācakṣate/ tattrividhaṁ vātapittakaphanimittamiti//

### [2.12.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.11)

tatra vātajaṁ kharaṁ kṛṣṇaṁ paruṣamanimittānilarujaṁ parisphuṭati ca bahuśaḥ; pittajaṁ tu pītāvabhāsamīṣanmṛdu jvaradāhaprāyaṁ ca; śleṣmajaṁ tu śvetaṁ snigdhāvabhāsaṁ mandavedānaṁ bhārikaṁ mahāgranthikaṁ kaṇṭakairupacitaṁ ca//

### [2.12.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.12)

tatra saṁvatsarātītamatimahadvalmīkajātaṁ prasṛtamiti varjanīyāni//

### [2.12.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.13)

bhavanti cātra trīṇyapyetāni jānīyācchlīpadāni kaphocchrayāt/ gurutvaṁ ca mahattvaṁ ca yasmānnāsti vinā kaphāt//

### [2.12.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.14)

purāṇodakabhūyiṣṭhāḥ sarvartuṣu ca śītalāḥ/ ye deśāsteṣu jāyante ślīpadāni viśeṣataḥ//

### [2.12.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.15)

pādavaddhastayoścāpi ślīpadaṁ jāyate nṛṇām/ karṇākṣināsikauṣṭheṣu kecidicchanti tadvidaḥ//

### [2.12.15\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12.15_1)

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne vṛddhyupadaṁśaślīpadanidānaṁ nāma dvādaśo+adhyāyaḥ //12//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.70.3) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (2)

- [Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.vangasena.57.5) — Vaṅgasena, Sanskrit
- [Mādhavacikitsā](https://indike.org/pramana/in.med.nidana.madhavacikitsa.50.5) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.12) · Pramāṇa
