Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 2.15: pañcadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.15

Language
Sanskrit

pañcadaśo+adhyāyaḥ/

2.15.1

athāto bhagnānāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

2.15.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

2.15.3

patanapīḍanaprahārakṣepaṇavyālamṛgadaśanaprabhṛtibhirabhighātaviśeṣairanekavidhamasthnāṁ †bhaṅgamupadiśanti//

2.15.4

†tatra bhaṅga(gna)jātamanekavidhamanusāryamāṇaṁ dvividhamevopapadyate sandhimukataṁ kāṇḍabhagnaṁ ca/ tatra ṣaḍvidhaṁ sandhimuktaṁ dvādaśavidhaṁ kāṇḍabhagnaṁ bhavati//

2.15.5

tatra sandhimuktam utpiṣṭaṁ viśliṣṭaṁ vivartitam avakṣiptam atikṣiptaṁ tiryakkṣiptamiti ṣaḍvidham//

2.15.6

tatra prasāraṇākuñcanavivartanākṣepaṇāśaktirugrarujatvaṁ sparśāsahatvaṁ ceti sāmānyaṁ sandhimuktalakṣaṇamuktam//

2.15.7

vaiśeṣikaṁ tūtpiṣṭe sandhāvumayataḥ śopho vedanāprādurbhāvo viśeṣataśca nānāprakārā vedanā rātrau prādurbhavanti; viśliṣṭe+alpaḥ śopho vedanāsātatyaṁ sandhivikriyā ca; vivartite tu sandhipārśvāpagamanādviṣamāṅgatā vedanā ca; avakṣipte sandhiviśleṣastīvrarujatvaṁ ca; atikṣipte dvayoḥ sandhyasthnoratikrāntatā vedanā ca; tiryakkṣipte tvekāsthipārśvāpagamanamatyarthaṁ vedanā ceti//

2.15.8

kāṇḍabhagnamata ūrdhvaṁ vakṣyāmaḥ karkaṭakam aśvakarṇaṁ cūrṇitaṁ piccitam asthicchallitaṁ kāṇḍabhagnaṁ majjānugatam atipātitaṁ vakraṁ chinnaṁ pāṭitaṁ sphuṭitamiti dvādaśavidham//

2.15.9

†śvayathubāhulyaṁ spandanavivartanasparśāsahiṣṇutvamavapīḍyamāne śabdaḥ srastāṅgatā vividhavedanāprādurbhāvaḥ sarvāsvavasthāsu na śarmalābha iti samāsena kāṇḍabhagnalakṣaṇamuktam//

2.15.10

viśeṣastu saṁmūḍhamubhayato+asthi madhye bha(la)gnaṁ granthirivonnataṁ karkaṭakam aśvakarṇavadudgatamaśvakarṇakaṁ, †spṛśyamānaṁ śabdavaccūrṇitamavagacchet, piccitaṁ pṛthutāṁ gatamanalpaśophaṁ†, pārśvayorasthi hīnodgatamasthicchalitaṁ, vellate prakampamānaṁ kāṇḍabhagnam, asthyavayavo+asthimadhyamanupraviśya majjānamunnahyatīti majjānugatam, asthi niḥśeṣataśchinnamatipātitam, ābhugnamavimuktāsthi vakram, anyatarapārśvāvaśiṣṭaṁ chinnaṁ, pāṭitamaṇubahuvidāritaṁ vedanāvacca, śūkapūrṇamivādhmātaṁ vipulaṁ visphuṭitaṁ sphuṭitamiti//

2.15.11

teṣu cūrṇitacchinnātipātitamajjānugatāni kṛcchrasādhyāni †kṛśavṛddhabālānāṁ kṣatakṣīṇakuṣṭhiśvāsināṁ †sandhyupagataṁ ceti//

2.15.12

bhavanti cātra bhinnaṁ kapālaṁ kaṭhyāṁ tu sandhimuktaṁ tathā cyutam/ jaghanaṁ prati piṣṭaṁ ca varjayettaccikitsakaḥ//

2.15.13

asaṁśliṣṭaṁ kapālaṁ tu lalāṭe cūrṇitaṁ ca yat/ bhagnaṁ stanāntare śaṅkhe pṛṣṭhe mūrdhni ca varjayet//

2.15.14

ādito yacca durjātamasthi sandhirathāpi vā/ †samyagyamitamapyasthi †durnyāsāddurnibandhanāt//

2.15.15

saṅkhobhādvā+api yadgacchedvikriyāṁ tacca varjayet/ madhyasya vayaso+avasthāstisro yāḥ parikīrtitāḥ//

2.15.16

tatra sthiro bhavejjanturupakrānto vijānatā†/ taruṇāsthīni namyante bhajyante nalakāni tu//

2.15.17

kapālān vibhidyante† sphuṭanti rucakāni ca//

2.15.17_1

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne bhagnanidānaṁ nāma pañcadaśo+adhyāyaḥ //15//

Commentaries (1)