The Compendium of Suśruta 2.15: pañcadaśo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 2.15
- Language
- Sanskrit
pañcadaśo+adhyāyaḥ/
2.15.1
athāto bhagnānāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//
2.15.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
2.15.3
patanapīḍanaprahārakṣepaṇavyālamṛgadaśanaprabhṛtibhirabhighātaviśeṣairanekavidhamasthnāṁ †bhaṅgamupadiśanti//
2.15.4
†tatra bhaṅga(gna)jātamanekavidhamanusāryamāṇaṁ dvividhamevopapadyate sandhimukataṁ kāṇḍabhagnaṁ ca/ tatra ṣaḍvidhaṁ sandhimuktaṁ dvādaśavidhaṁ kāṇḍabhagnaṁ bhavati//
2.15.5
tatra sandhimuktam utpiṣṭaṁ viśliṣṭaṁ vivartitam avakṣiptam atikṣiptaṁ tiryakkṣiptamiti ṣaḍvidham//
2.15.6
tatra prasāraṇākuñcanavivartanākṣepaṇāśaktirugrarujatvaṁ sparśāsahatvaṁ ceti sāmānyaṁ sandhimuktalakṣaṇamuktam//
2.15.7
vaiśeṣikaṁ tūtpiṣṭe sandhāvumayataḥ śopho vedanāprādurbhāvo viśeṣataśca nānāprakārā vedanā rātrau prādurbhavanti; viśliṣṭe+alpaḥ śopho vedanāsātatyaṁ sandhivikriyā ca; vivartite tu sandhipārśvāpagamanādviṣamāṅgatā vedanā ca; avakṣipte sandhiviśleṣastīvrarujatvaṁ ca; atikṣipte dvayoḥ sandhyasthnoratikrāntatā vedanā ca; tiryakkṣipte tvekāsthipārśvāpagamanamatyarthaṁ vedanā ceti//
2.15.8
kāṇḍabhagnamata ūrdhvaṁ vakṣyāmaḥ karkaṭakam aśvakarṇaṁ cūrṇitaṁ piccitam asthicchallitaṁ kāṇḍabhagnaṁ majjānugatam atipātitaṁ vakraṁ chinnaṁ pāṭitaṁ sphuṭitamiti dvādaśavidham//
2.15.9
†śvayathubāhulyaṁ spandanavivartanasparśāsahiṣṇutvamavapīḍyamāne śabdaḥ srastāṅgatā vividhavedanāprādurbhāvaḥ sarvāsvavasthāsu na śarmalābha iti samāsena kāṇḍabhagnalakṣaṇamuktam//
2.15.10
viśeṣastu saṁmūḍhamubhayato+asthi madhye bha(la)gnaṁ granthirivonnataṁ karkaṭakam aśvakarṇavadudgatamaśvakarṇakaṁ, †spṛśyamānaṁ śabdavaccūrṇitamavagacchet, piccitaṁ pṛthutāṁ gatamanalpaśophaṁ†, pārśvayorasthi hīnodgatamasthicchalitaṁ, vellate prakampamānaṁ kāṇḍabhagnam, asthyavayavo+asthimadhyamanupraviśya majjānamunnahyatīti majjānugatam, asthi niḥśeṣataśchinnamatipātitam, ābhugnamavimuktāsthi vakram, anyatarapārśvāvaśiṣṭaṁ chinnaṁ, pāṭitamaṇubahuvidāritaṁ vedanāvacca, śūkapūrṇamivādhmātaṁ vipulaṁ visphuṭitaṁ sphuṭitamiti//
2.15.11
teṣu cūrṇitacchinnātipātitamajjānugatāni kṛcchrasādhyāni †kṛśavṛddhabālānāṁ kṣatakṣīṇakuṣṭhiśvāsināṁ †sandhyupagataṁ ceti//
2.15.12
bhavanti cātra bhinnaṁ kapālaṁ kaṭhyāṁ tu sandhimuktaṁ tathā cyutam/ jaghanaṁ prati piṣṭaṁ ca varjayettaccikitsakaḥ//
2.15.13
asaṁśliṣṭaṁ kapālaṁ tu lalāṭe cūrṇitaṁ ca yat/ bhagnaṁ stanāntare śaṅkhe pṛṣṭhe mūrdhni ca varjayet//
2.15.14
ādito yacca durjātamasthi sandhirathāpi vā/ †samyagyamitamapyasthi †durnyāsāddurnibandhanāt//
2.15.15
saṅkhobhādvā+api yadgacchedvikriyāṁ tacca varjayet/ madhyasya vayaso+avasthāstisro yāḥ parikīrtitāḥ//
2.15.16
tatra sthiro bhavejjanturupakrānto vijānatā†/ taruṇāsthīni namyante bhajyante nalakāni tu//
2.15.17
kapālān vibhidyante† sphuṭanti rucakāni ca//
2.15.17_1
iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne bhagnanidānaṁ nāma pañcadaśo+adhyāyaḥ //15//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit