<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 2.15

# The Compendium of Suśruta 2.15: pañcadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.15

- **Language:** Sanskrit

### pañcadaśo+adhyāyaḥ/

### [2.15.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.1)

athāto bhagnānāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

### [2.15.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [2.15.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.3)

patanapīḍanaprahārakṣepaṇavyālamṛgadaśanaprabhṛtibhirabhighātaviśeṣairanekavidhamasthnāṁ †bhaṅgamupadiśanti//

### [2.15.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.4)

†tatra bhaṅga(gna)jātamanekavidhamanusāryamāṇaṁ dvividhamevopapadyate sandhimukataṁ kāṇḍabhagnaṁ ca/ tatra ṣaḍvidhaṁ sandhimuktaṁ dvādaśavidhaṁ kāṇḍabhagnaṁ bhavati//

### [2.15.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.5)

tatra sandhimuktam utpiṣṭaṁ viśliṣṭaṁ vivartitam avakṣiptam atikṣiptaṁ tiryakkṣiptamiti ṣaḍvidham//

### [2.15.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.6)

tatra prasāraṇākuñcanavivartanākṣepaṇāśaktirugrarujatvaṁ sparśāsahatvaṁ ceti sāmānyaṁ sandhimuktalakṣaṇamuktam//

### [2.15.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.7)

vaiśeṣikaṁ tūtpiṣṭe sandhāvumayataḥ śopho vedanāprādurbhāvo viśeṣataśca nānāprakārā vedanā rātrau prādurbhavanti; viśliṣṭe+alpaḥ śopho vedanāsātatyaṁ sandhivikriyā ca; vivartite tu sandhipārśvāpagamanādviṣamāṅgatā vedanā ca; avakṣipte sandhiviśleṣastīvrarujatvaṁ ca; atikṣipte dvayoḥ sandhyasthnoratikrāntatā vedanā ca; tiryakkṣipte tvekāsthipārśvāpagamanamatyarthaṁ vedanā ceti//

### [2.15.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.8)

kāṇḍabhagnamata ūrdhvaṁ vakṣyāmaḥ karkaṭakam aśvakarṇaṁ cūrṇitaṁ piccitam asthicchallitaṁ kāṇḍabhagnaṁ majjānugatam atipātitaṁ vakraṁ chinnaṁ pāṭitaṁ sphuṭitamiti dvādaśavidham//

### [2.15.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.9)

†śvayathubāhulyaṁ spandanavivartanasparśāsahiṣṇutvamavapīḍyamāne śabdaḥ srastāṅgatā vividhavedanāprādurbhāvaḥ sarvāsvavasthāsu na śarmalābha iti samāsena kāṇḍabhagnalakṣaṇamuktam//

### [2.15.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.10)

viśeṣastu saṁmūḍhamubhayato+asthi madhye bha(la)gnaṁ granthirivonnataṁ karkaṭakam aśvakarṇavadudgatamaśvakarṇakaṁ, †spṛśyamānaṁ śabdavaccūrṇitamavagacchet, piccitaṁ pṛthutāṁ gatamanalpaśophaṁ†, pārśvayorasthi hīnodgatamasthicchalitaṁ, vellate prakampamānaṁ kāṇḍabhagnam, asthyavayavo+asthimadhyamanupraviśya majjānamunnahyatīti majjānugatam, asthi niḥśeṣataśchinnamatipātitam, ābhugnamavimuktāsthi vakram, anyatarapārśvāvaśiṣṭaṁ chinnaṁ, pāṭitamaṇubahuvidāritaṁ vedanāvacca, śūkapūrṇamivādhmātaṁ vipulaṁ visphuṭitaṁ sphuṭitamiti//

### [2.15.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.11)

teṣu cūrṇitacchinnātipātitamajjānugatāni kṛcchrasādhyāni †kṛśavṛddhabālānāṁ kṣatakṣīṇakuṣṭhiśvāsināṁ †sandhyupagataṁ ceti//

### [2.15.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.12)

bhavanti cātra bhinnaṁ kapālaṁ kaṭhyāṁ tu sandhimuktaṁ tathā cyutam/ jaghanaṁ prati piṣṭaṁ ca varjayettaccikitsakaḥ//

### [2.15.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.13)

asaṁśliṣṭaṁ kapālaṁ tu lalāṭe cūrṇitaṁ ca yat/ bhagnaṁ stanāntare śaṅkhe pṛṣṭhe mūrdhni ca varjayet//

### [2.15.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.14)

ādito yacca durjātamasthi sandhirathāpi vā/ †samyagyamitamapyasthi †durnyāsāddurnibandhanāt//

### [2.15.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.15)

saṅkhobhādvā+api yadgacchedvikriyāṁ tacca varjayet/ madhyasya vayaso+avasthāstisro yāḥ parikīrtitāḥ//

### [2.15.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.16)

tatra sthiro bhavejjanturupakrānto vijānatā†/ taruṇāsthīni namyante bhajyante nalakāni tu//

### [2.15.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.17)

kapālān vibhidyante† sphuṭanti rucakāni ca//

### [2.15.17\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15.17_1)

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne bhagnanidānaṁ nāma pañcadaśo+adhyāyaḥ //15//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.73.14) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.15) · Pramāṇa
