The Compendium of Suśruta 2.2: dvitīyo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.2

Language: Sanskrit

dvitīyo+adhyāyaḥ/

2.2.3

ṣaḍarśāṁsi bhavanti vātapittakaphaśoṇitasannipātaiḥ sahajāni cet//

tatrānātmavatāṁ yathoktaiḥ prakopaṇairviruddhādhyaśanastrīprasaṅgotkaṭukāsanapṛṣṭhayānavvegavidhāraṇādibhirviśeṣaiḥ prakupitā doṣā ekaśo dviśaḥ samastāḥ śoṇitasahitā vā yathoktaṁ prasṛtāḥ pradhānadhamanīranuprapadyādho gatvā gudamāgamya pradūṣya gudavalīrmāṁsaprarohāñjanayanti viśeṣato mandāgneḥ, tathā tṛṇakāṣṭhopalaloṣṭhavastrādibhiḥ† śītodakasaṁsparśanādvā kandāḥ parivṛddhimāsādayanti, tānyarśāṁsītyācakṣate//

2.2.5

tatra sthūlāntrapratibaddhamardhapañcāṅgulaṁ gudamāhuḥ, tasmin valayastisro+adhyāṅgulāntarasaṁbhūtāḥ pravāhaṇī visarjanī saṁvaraṇī ceti caturaṅgulāyatāḥ†; sarvāstiryagekāṅgulocchritāḥ//

2.2.6

śaṅkhāvartanibhāścāpi uparyupari saṁsthitāḥ/ gajatālunibhāścāpi varṇataḥ saṁprakīrtitāḥ/ romāntebhyo yavādhyardho gudauṣṭhaḥ parikīrtitaḥ//

2.2.7

prathamā tu gudauṣṭhādaṅgulamātre//

2.2.8

teṣāṁ tu bhaviṣyatāṁ pūrvarūpāṇi anne+aśraddhā kṛcchrāt paktiramlīkā paridāho viṣṭambhaḥ pipāsā sakthisadanamāṭopaḥ kārśyamudgārabāhulyamakṣṇoḥ śvayathurantrakūjanaṁ gudaparikartanamāśaṅkā pāṇḍurogagrahaṇīdoṣaśoṣāṇāṁ kāsaśvāsau balahānirmramastandrā nidrendriyadaurbalyaṁ ca//

2.2.9

jāteṣvetānyeva lakṣaṇāni pravyaktatarāṇi bhavanti//

2.2.10

tatra mārutāt pariśuṣkāruṇavivarṇāni viṣamamadhyāni †kadambapuṣpatuṇḍikerīnāḍīmukulasūcīmukhākṛtīni ca bhavanti; tairupadrutaḥ saśūlaṁ saṁhatamupaveśyate, kaṭīpṛṣṭhapārśvameḍhragudamābhipradeśeṣu cāsya vedanā bhavanti, gulmāṣṭhīlāplīhodarāṇi cāsya tannimittānyeva bhavanti, kṛṣṇatvaṅnakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo bhavati//

2.2.11

pittānnīlāgrāṇi tanūni visarpīṇi pītāvabhāsāni yakṛtprakāśāni śukajihvāsaṁsthānāni yavamadhyāni jalaukovaktrasadṛśāni praklinnāni ca bhavanti; tairupadrutaḥ sadāhaṁ sarudhiramatisāryate, jvaradāhapipāsāmūrcchāścāsyopadravā bhavanti, pītatvaṅnakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo bhavati//

2.2.12

śleṣmajāni śvetāni mahāmūlāni sthirāṇi vṛttāni snigdhāni pāṇḍūni karīrapanasāsthigostanākārāṇi, na bhidyante na sravanti kaṇḍūbahulāni ca bhavanti; tairupadrutaḥ saśleṣmāṇamanalpaṁ māṁsadhāvanaprakāśamatisāryate, śophaśītajvarārocakāvipākaśirogauravāṇi cāsya tannimittānyeva bhavanti, śuklatvaṅgakhanayanadaśanavadanamūtrapurīṣaśca puruṣo bhavati//

2.2.13

raktajāni nyagrodhaprarohavidrumakākaṇantikāphalasadṛśāni† pittalakṣaṇāni ca, yadā+avagāḍhapurīṣapīḍitāni bhavanti tadā+atyarthaṁ duṣṭamanalpamasṛk sahasā visṛjanti, tasya cātipravṛttau śoṇitāti yogopadravā bhavanti//

2.2.14

sannipātajāni sarvadoṣalakṣaṇayuktāni†//

2.2.15

sahajāni duṣṭaśoṇitaśukranimittāni, teṣāṁ doṣata eva prasādhanaṁ kartavyaṁ, viśeṣataścaitāni durdarśanāni paruṣāṇi †pāṁsūni dāruṇānyantarmukhāni; tairupadrutaḥ kṛśo+alpabhuk sirāsantatagātro+alpaprajaḥ kṣīṇaretāḥ kṣāmasvaraḥ krodhano+alpāgniprāṇaḥ† paramalasaśca, tathā ghrāṇaśiro+akṣināsāśravaṇarogī, satatamantrakūjāṭopahṛdayopalepārocakaprabhṛtibhiḥ pīḍyate//

2.2.16

bhavati cātra--- bāhyamadhyavalisthānāṁ pratikuryādbhiṣagvaraḥ/ antarvalisamutthānāṁ pratyākhyāyācaret kriyām//

2.2.17

parkupitāstu doṣā meḍhramabhiprapannā māṁsaśoṇite pradūṣya kaṇḍūṁ janayanti, tataḥ kaṇḍūyanāt kṣataṁ samupajāyate, tasmiṁśca kṣate duṣṭamāṁsajāḥ prarohāḥ picchilalarudhirasrāviṇo jāyante kūrcakino+abhyantaramupariṣṭādvā, te tu śepho vināśayantyupaghnanti ca puṁstvaṁ; yonimabhiprapannāḥ sukumārān durgandhān picchilarudhirasrāviṇaśchatrākārān karīrāñjanayanti, te tu yonimupaghnantyārtavaṁ ca; nābhimabhiprapannāḥ sukumārān durgandhān picchilān gaṇḍūpadamukhasadṛśān karīrāñjanayanti; ta evordhvamāgatāḥ śrotrākṣighrāṇavadaneṣvarśāṁsyupanirvartayanti; tatra karṇajeṣu bādhiryaṁ śūlaṁ pūtikarṇatā ca, netrajeṣu vartmā varodho vedanā srāvo darśananāśaśca, ghrāṇajeṣu pratiśyāyo+atimātraṁ kṣavathuḥ kṛcchrocchvāsatā pūtinasyaṁ sānunāsikavākyatvaṁ śiroduḥkhaṁ ca; vaktrajeṣu kaṇṭhauṣṭhatālūnāmanyatamasmiṁstairgadgadavākyatā rasājñānaṁ mukharogāśca bhavanti//

Commentaries (1)

Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit

The Compendium of Suśruta 2.2: dvitīyo+adhyāyaḥ/

dvitīyo+adhyāyaḥ/

2.2.1

2.2.2

2.2.3

2.2.4

2.2.5

2.2.6

2.2.7

2.2.8

2.2.9

2.2.10

2.2.11

2.2.12

2.2.13

2.2.14

2.2.15

2.2.16

2.2.17

2.2.18

2.2.19

2.2.20

2.2.21

2.2.22

2.2.23

2.2.24

2.2.25

2.2.26

2.2.26_1

Commentaries (1)