Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 2.3: tṛtīyo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.3

Language
Sanskrit

tṛtīyo+adhyāyaḥ/

2.3.1

athāto+aśmarīṇāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

2.3.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

2.3.3

catasro+aśmaryo bhavanti; śleṣmādhiṣṭhānāḥ; tadyathā śleṣmaṇā, vātena, pittena, śukreṇa cet//

2.3.4

†tatrāsaṁśodhanaśīlasyāpathyakāriṇaḥ prakupitaḥ śleṣmā mūtrasaṁpṛkto+anupraviśya bastimaśmarīṁ janayati//

2.3.5

†tāsāṁ pūrvarūpāṇi jvaro vastipīḍārocakau mūtrakṛcchraṁ bastiśiromuṣkaśephasāṁ vedanā †kṛcchrāvasādo bastagandhitvaṁ mūtrasyeti//

2.3.6

yathāsvavedanāvarṇaṁ duṣṭaṁ sāndramathāvilam/ pūrvarūpe+aśmanaḥ kṛcchrānmūtraṁ sṛjati mānavaḥ†//

2.3.7

atha jātāsu nābhibastisevanīmehaneṣvanyatamasmin mehato vedanā mūtradhārāsaṅgaḥ sarudhiramūtratā mūtravikiraṇaṁ gomedakaprakāśamatyāvilaṁ† sasikataṁ visṛjati; dhāvanalaṅghanaplavanapṛṣṭhayānoṣṇādhvagamanaiścāsya vedanā bhavanti†//

2.3.8

†tatra śleṣmāśmarī śleṣmalamannamabhyavaharato+atyarthamupalipyādhaḥ parivṛddhiṁ parivṛddhiṁ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi, tasya mūtrapratighātāddālyate bhidyate nistudyata iva ca bastirguruḥ śītaśca bhavati; aśmarī cātra śvetā snigdhā mahatī kukkuṭāṇḍapratīkāśā madhūkapuṣpavarṇā vā bhavati, tāṁ ślaiṣmikīmiti vidyāt//

2.3.9

pittayutastu śleṣmā saṁghātamupagamya yathoktāṁ parivṛddhiṁ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi, tasya mūtrapratīghātādūṣyate cūṣyate dahyate pacyata iva bastiruṣṇavātaśca bhavati; aśmarī cātra saraktā pītāvabhāsā kṛṣṇā bhallātakāsthipratimā madhuvarṇā vā bhavati, tāṁ paittikīmiti vidyāt//

2.3.10

vātayutastu śleṣmā saṁghātamupagamya yathoktāṁ parivṛddhiṁ prāpya bastimukhamadhiṣṭhāya sroto niruṇaddhi, tasya mūtrapratīghātāttīvrā vedanā bhavati, tadā+atyarthaṁ pīḍyamāno dantān khādati, nābhiṁ pīḍayati, meḍhraṁ pramṛdgāti, pāyuṁ spṛśati, viśardhate, vidahati, vātamūtrapurīṣāṇi kṛcchreṇa cāsya mehato niḥsaranti; aśmarī cātra śyāvā paruṣā viṣamā kharā kadambapuṣpavatkaṇṭakācitā bhavati, tāṁ vātikīmiti vidyāt//

2.3.11

prāyeṇaitāstisro+aśmaryo divāsvapnasamaśanādhyaśanaśītasnigdhagurumadhurāhārapriyatvādviśeṣeṇa bālānāṁ bhavanti; teṣāmevālpabastikāyatvādanupacitamāṁsatvācca basteḥ sukhagrahaṇāharaṇā bhavanti/ mahatāṁ tu śukrāśmarī śukranimittā bhavati//

2.3.12

maithunavighātādatimaithunādvā †śukraṁ calitamanirgacchadvimārgagamanādanilo†+abhitaḥ saṁgṛhya meḍhravṛṣaṇayorantare saṁharati, saṁhṛtya copaśoṣayati; sā †mūtramārgamāvṛṇoti, mūtrakṛcchraṁ bastivedanāṁ vṛṣaṇayośca śvayathumāpādayati, pīḍitamātre ca tasminneva praveśe pravilayamāpadyate; tāṁ śukrāśmarīmiti vidyāt//

2.3.13

bhavanti cātra --- śarkarā sikatā meho bhasmākhyo+aśmarivaikṛtam/ aśmaryā śarkarā jñeyā tulyavyañjanavedanā//

2.3.14

pavane+anuguṇe sā tu niretyalpā viśeṣataḥ/ sā bhinnamūrtirvātena śarkaretyabhidhīyate//

2.3.15

hṛtpīḍā sakthisadanaṁ kukṣiśūlaṁ ca vepathuḥ/ tṛṣṇordhvago+anilaḥ kārṣṇyaṁ daurbalyaṁ pāṇḍugātratā//

2.3.16

arocakrāvipākau tu śarkarārte bhavanti ca/ mūtramārgapravṛttā sā saktā kuryādupadravān//

2.3.17

daurbalyaṁ sadanaṁ kārśyaṁ kukṣiśūlamarocakam/ pāṇḍutvamuṣṇavātaṁ ca tṛṣṇāṁ hṛtpīḍanaṁ vamim//

2.3.18

nābhipṛṣṭhakaṭūmuṣkagudavaṅkṣaṇaśephasām/ ekavārastanutvakko madhye bastiradhomukhaḥ//

2.3.19

bastirbastiśiraśaiva pauruṣaṁ vṛṣaṇau gudaḥ/ ekasaṁbandhino hyete gudāsthivivarāśritāḥ//

2.3.20

†alābvā iva rūpeṇa sirāsnāyuparigrahaḥ/ mūtrāśayo malādhāraḥ prāṇāyatanamuttamam//

2.3.21

pakvāśayagatāstatra nāḍyo mūtravahāstu yāḥ/ tarpayanti †sadā mūtraṁ saritaḥ sāgaraṁ yathā//

2.3.22

sūkṣmatvānnopalabhyante mukhānyāsāṁ sahasraśaḥ/ nāḍībhirupanītasya mūtrasyāmāśayāntarāt//

2.3.23

jāgrataḥ svapataścaiva sa niḥsyandena pūryate/ āmukhātsalile nyastaḥ pārśvebhyaḥ pūryate navaḥ//

2.3.24

ghaṭo yathā tathā viddhi bastirmūtreṇa pūryate/ evameva praveśena vātaḥ pittaṁ kapho+api vā//

2.3.25

mūtrayuktamupasnehāt praviśya kurute+aśmarīm/ apsu svacchā(sthā)svapi yathā niṣiktāsu nave ghaṭe//

2.3.26

kālāntareṇa paṅkaḥ syādaśmarīsaṁbhavastathā/ saṁhantyāpo yathā divyā māruto+agniśca vaidyutaḥ//

2.3.27

tadvadvalāsaṁ bastisthamūṣmā saṁhanti sānilaḥ/ mārute praguṇe bastau mūtraṁ samyak pravartate/ vikārā vividhāścāpi pratilome bhavanti hi//

2.3.28

mūtrāghātāḥ pramehāśca śukradoṣāstathaiva ca/ mūtradoṣāśca ye kecidvastāveva bhavanti hi//

2.3.28_1

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne+aśmarīnidānaṁ nāma tṛtīyo+adhyāyaḥ//

Commentaries (1)

Linked texts (3)