The Compendium of Suśruta 2.4: caturtho+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 2.4
- Language
- Sanskrit
caturtho+adhyāyaḥ/
2.4.1
athāto bhagandarāṇāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//
2.4.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
2.4.3
vātapittaśleṣmasannipātāgantunimittāḥ śataponakoṣṭragrīvaparisrāviśambūkāvartonmārgiṇo yathāsaṁkhyaṁ pañca bhagandarā bhavanti/ te tu bhagagudabastipradeśadāraṇācca bhagandarā ityucyante/ abhinnāḥ piḍakāḥ, bhinnāstu bhagandarāḥ//
2.4.5
tatrāpathyasevināṁ vāyuḥ prakupitaḥ sannivṛttaḥ sthirībhūto †gudamabhito+aṅgule dvyaṅgule vā māṁsaśoṇite pradūṣyāruṇavarṇāṁ piḍakāṁ janayati, sā+asya todādīn vedanāviśeṣāñjanayati, apratikriyamāṇā ca pākamupaiti, mūtrāśayābhyāsagatatvācca vraṇaḥ praklinnaḥ śataponakavadaṇumukhaiśchidrairāpūryate, tāni ca chidrāṇyajasramacchaṁ phenānuviddhamadhikamāsrāvaṁ †sravanti, vraṇaśca tāḍyate bhidyate chidyate sūcībhiriva nistudyate, gudaṁ cāvadīryate, upekṣite ca vātamūtrapurīṣaretasāmapyāgamaśca taireva chidrairbhavati; taṁ bhagandaraṁ śataponakamityācakṣate//
2.4.6
pittaṁ tu prakupitamanilenādhaḥ preritaṁ pūrvavadavasthitaṁ raktāṁ †tanvīmucchritāmuṣṭragrīvākāāṁ piḍakāṁ janayati; sā+asya coṣādīn vedanāviśeṣāñjanayati; apratikriyamāṇā ca pākamupaiti; vraṇaścāgnikṣārābhyāmiva dahyate, durgandhamuṣṇamāsrāvaṁ sravati, upekṣitaśca vātamūtrapurīṣaretāṁsi visṛjati; taṁ bhagandaramuṣṭragrīvamityācakṣate//
2.4.7
śleṣmā tu prakupitaḥ samīraṇenādhaḥ preritaḥ pūrvavadavasthitaḥ śuklāvabhāsāṁ sthirāṁ kaṇḍūmatīṁ piḍakāṁ janayati, sā+asya kaṇḍvādīn vedanāviśeṣāñajanayati, apratikriyamāṇā ca pākamupaiti, vraṇaśca kaṭhinaḥ saṁrambhī kaṇḍūprāyaḥ picchilamajasramāsrāvaṁ sravati, upekṣitaśca vātamūtrapurīṣaretāṁsi visṛjati; taṁ bhagandaraṁ parīsrāviṇamityācakṣate//
2.4.8
vāyuḥ prakupitaḥ prakupitau pittaśleṣmāṇau parigṛhyādho gatvā pūrvavadavasthitaḥ pādāṅguṣṭhāgrapramāṇāṁ sarvaliṅgāṁ piḍakāṁ janayati, sā+asya todadāhakaṇḍvādīn vedanāviśeṣāñjanayati, apratikriyamāṇā ca pākamuapaiti, vraṇaśca nānāvidhavarṇamāsrāvaṁ sravati, pūrṇanadīśambūkāvartavaccātra samuttiṣṭhanti vedanāviśeṣāḥ; taṁ bhagandaraṁ śambūkāvartamityācakṣate//
2.4.9
mūḍhena† māṁsalubdhena yadasthiśalyamannena sahābhyavahṛtaṁ yadā+avagāḍhapurīṣonmiśramapānenādhaḥpreritamasamyagāgataṁ gudamapakṣiṇoti tadā kṣatanimittaḥ kotha upajāyate, tasmiṁśca kṣate pūyarudhirāvakīrṇamāṁsakothe bhūmāviva jalapraklinnāyāṁ krimayaḥ saṁjāyante, te bhakṣayanto gudamanekadhā pārśvato dārayanti, tasya tairmārgaiḥ kṛmikṛtairvātamūtrapurīṣaretāṁsyabhiniḥsarantiḥ; taṁ bhagandaramunmārgiṇamityācakṣate//
2.4.10
bhavanti cātra --- utpadyate+alparuk śophāt† kṣipraṁ cāpyupaśāmayati/ pāyvantadeśe piḍakā sā jñeyā+anyā bhagandarāt//
2.4.11
pāyoḥ syād dvyaṅgule deśe gūḍamūlā sarugjvarā/ bhāgandarīti vijñeyā piḍakā+ato viparyayāt//
2.4.12
yānayānānmalotsargāt kaṇḍūrugdāhaśophavān/ pāyurbhavedrujaḥ kaṭyāṁ pūrvarūpaṁ bhagandare//
2.4.13
ghorāḥ sādhayituṁ duḥkhāḥ sarva eva bhagandarāḥ/ †teṣvasādhyastridoṣotthaḥ kṣatajaśca bhagandaraḥ//
2.4.13_1
iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne bhagandaranidānaṁ nāma caturtho+adhyāyaḥ //4//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit