<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 2.4

# The Compendium of Suśruta 2.4: caturtho+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.4

- **Language:** Sanskrit

### caturtho+adhyāyaḥ/

### [2.4.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.1)

athāto bhagandarāṇāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

### [2.4.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [2.4.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.3)

vātapittaśleṣmasannipātāgantunimittāḥ śataponakoṣṭragrīvaparisrāviśambūkāvartonmārgiṇo yathāsaṁkhyaṁ pañca bhagandarā bhavanti/ te tu bhagagudabastipradeśadāraṇācca bhagandarā ityucyante/ abhinnāḥ piḍakāḥ, bhinnāstu bhagandarāḥ//

### [2.4.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.5)

tatrāpathyasevināṁ vāyuḥ prakupitaḥ sannivṛttaḥ sthirībhūto †gudamabhito+aṅgule dvyaṅgule vā māṁsaśoṇite pradūṣyāruṇavarṇāṁ piḍakāṁ janayati, sā+asya todādīn vedanāviśeṣāñjanayati, apratikriyamāṇā ca pākamupaiti, mūtrāśayābhyāsagatatvācca vraṇaḥ praklinnaḥ śataponakavadaṇumukhaiśchidrairāpūryate, tāni ca chidrāṇyajasramacchaṁ phenānuviddhamadhikamāsrāvaṁ †sravanti, vraṇaśca tāḍyate bhidyate chidyate sūcībhiriva nistudyate, gudaṁ cāvadīryate, upekṣite ca vātamūtrapurīṣaretasāmapyāgamaśca taireva chidrairbhavati; taṁ bhagandaraṁ śataponakamityācakṣate//

### [2.4.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.6)

pittaṁ tu prakupitamanilenādhaḥ preritaṁ pūrvavadavasthitaṁ raktāṁ †tanvīmucchritāmuṣṭragrīvākāāṁ piḍakāṁ janayati; sā+asya coṣādīn vedanāviśeṣāñjanayati; apratikriyamāṇā ca pākamupaiti; vraṇaścāgnikṣārābhyāmiva dahyate, durgandhamuṣṇamāsrāvaṁ sravati, upekṣitaśca vātamūtrapurīṣaretāṁsi visṛjati; taṁ bhagandaramuṣṭragrīvamityācakṣate//

### [2.4.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.7)

śleṣmā tu prakupitaḥ samīraṇenādhaḥ preritaḥ pūrvavadavasthitaḥ śuklāvabhāsāṁ sthirāṁ kaṇḍūmatīṁ piḍakāṁ janayati, sā+asya kaṇḍvādīn vedanāviśeṣāñajanayati, apratikriyamāṇā ca pākamupaiti, vraṇaśca kaṭhinaḥ saṁrambhī kaṇḍūprāyaḥ picchilamajasramāsrāvaṁ sravati, upekṣitaśca vātamūtrapurīṣaretāṁsi visṛjati; taṁ bhagandaraṁ parīsrāviṇamityācakṣate//

### [2.4.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.8)

vāyuḥ prakupitaḥ prakupitau pittaśleṣmāṇau parigṛhyādho gatvā pūrvavadavasthitaḥ pādāṅguṣṭhāgrapramāṇāṁ sarvaliṅgāṁ piḍakāṁ janayati, sā+asya todadāhakaṇḍvādīn vedanāviśeṣāñjanayati, apratikriyamāṇā ca pākamuapaiti, vraṇaśca nānāvidhavarṇamāsrāvaṁ sravati, pūrṇanadīśambūkāvartavaccātra samuttiṣṭhanti vedanāviśeṣāḥ; taṁ bhagandaraṁ śambūkāvartamityācakṣate//

### [2.4.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.9)

mūḍhena† māṁsalubdhena yadasthiśalyamannena sahābhyavahṛtaṁ yadā+avagāḍhapurīṣonmiśramapānenādhaḥpreritamasamyagāgataṁ gudamapakṣiṇoti tadā kṣatanimittaḥ kotha upajāyate, tasmiṁśca kṣate pūyarudhirāvakīrṇamāṁsakothe bhūmāviva jalapraklinnāyāṁ krimayaḥ saṁjāyante, te bhakṣayanto gudamanekadhā pārśvato dārayanti, tasya tairmārgaiḥ kṛmikṛtairvātamūtrapurīṣaretāṁsyabhiniḥsarantiḥ; taṁ bhagandaramunmārgiṇamityācakṣate//

### [2.4.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.10)

bhavanti cātra --- utpadyate+alparuk śophāt† kṣipraṁ cāpyupaśāmayati/ pāyvantadeśe piḍakā sā jñeyā+anyā bhagandarāt//

### [2.4.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.11)

pāyoḥ syād dvyaṅgule deśe gūḍamūlā sarugjvarā/ bhāgandarīti vijñeyā piḍakā+ato viparyayāt//

### [2.4.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.12)

yānayānānmalotsargāt kaṇḍūrugdāhaśophavān/ pāyurbhavedrujaḥ kaṭyāṁ pūrvarūpaṁ bhagandare//

### [2.4.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.13)

ghorāḥ sādhayituṁ duḥkhāḥ sarva eva bhagandarāḥ/ †teṣvasādhyastridoṣotthaḥ kṣatajaśca bhagandaraḥ//

### [2.4.13\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4.13_1)

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne bhagandaranidānaṁ nāma caturtho+adhyāyaḥ //4//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.62.5) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.4) · Pramāṇa
