Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 2.9: navamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.9

Language
Sanskrit

navamo+adhyāyaḥ/

2.9.1

athāto vidradhīnāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

2.9.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

2.9.3

sarvāmaraguruḥ śrīmānnimittāntarabhūmipaḥ/ śiṣyāyovāca nikhilamidaṁ vidradhilakṣaṇam//

2.9.4

tvagraktamāṁsamedāṁsi pradūṣyāsthisamāśritāḥ/ doṣāḥ śophaṁ śanairghoraṁ janayantyucchritā bhṛśam//

2.9.5

mahāmūlaṁ rujāvantaṁ vṛttaṁ cā (vā)+apyathavā++āyatam/ tamāhurvidradhiṁ dhīrā vijñeyaḥ sa ca ṣaṅvidhaḥ//

2.9.6

pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca kṣatenāpyasṛjā tathā/ ṣaṇṇāmapi hi teṣāṁ tu lakṣaṇaṁ saṁpravakṣyate//

2.9.7

kṛṣṇo+aruṇo vā paruṣo bhṛśamatyarthavedanaḥ/ citrotthānaprapākaśca vidradhirvātasaṁbhavaḥ//

2.9.8

pakvodumbarasaṅkāśaḥ śyāvo vā jvaradāhavān/ kṣiprotthānaprapākaśca vidradhiḥ pittasaṁbhavaḥ//

2.9.9

śaravasadṛśaḥ pāṇḍuḥ śītaḥ stabdho+alpavedanaḥ/ cirotthānaprapākaśca sakaṇḍuśca kaphotthitaḥ//

2.9.10

tanupītasitāścaiṣāmāsrāvāḥ kramaśaḥ smṛtāḥ/ nānāvarṇarujāsrāvo ghāṭālo viṣamo mahān//

2.9.11

viṣamaṁ pacyate cāpi vidradhiḥ sānnipātikaḥ/ taistairbhāvairabhihate kṣate vā+apathyasevinaḥ//

2.9.12

kṣatoṣmā vāyuvisṛtaḥ saraktaṁ pittamīrayet/ jvarastṛṣṇā ca dāhaśca jāyate tasya dehinaḥ//

2.9.13

eṣa vidradhirāgantuḥ pittavidradhilakṣaṇaḥ/ kṛṣṇasphoṭāvṛtaḥ śyāvastīvradāharujājvaraḥ†//

2.9.14

pittavidradhiliṅgastu raktavidradhirucyate/ uktā vidradhayo hyete teṣvasādhyastu sarvajaḥ//

2.9.15

ābhyantarānatastūrdhvaṁ vidradhīn paricakṣate/ gurvasātmyaviruddhānnaśuṣkasaṁsṛṣṭabhojanāt†//

2.9.16

ativyavāyavyāyāmavegāghātavidāhibhiḥ/ pṛthak saṁbhūya vā doṣāḥ kupitā gulmarūpiṇam//

2.9.17

valmīkavatsamunnaddhamantaḥ kurvanti vidradhim/ gude bastimukhe nābhyāṁ kukṣau vaṅkṣaṇayostathā//

2.9.18

vṛkkayoryakṛti plīhni hṛdaye klomni vā tathā/ teṣāṁ liṅgāni jānīyādbāhyavidradhilakṣaṇaiḥ//

2.9.19

†āmapakvaiṣaṇīyācca pakvāpakvaṁ vinirdiśet/ adhiṣṭhānaviśeṣeṇa liṅgaṁ śṛṇu viśeṣataḥ//

2.9.20

gude vātanirodhastu bastau kṛcchrālpamūtratā/ nābhyāṁ hikkā tathā++āṭopaḥ kukṣau mārutakopanam//

2.9.21

kaṭīpṛṣṭhagrahastīvro vaṅkṣaṇotthe tu vidradhau/ vṛkkayoḥ pārśvasaṅkocaḥ plīhnyucchvāsāvarodhanam//

2.9.22

sarvāṅgapragrahastīvro hṛdi śūlaśca dāruṇaḥ/ śvāso yakṛti tṛṣṇā ca pipāsā klomaje+adhikā//

2.9.23

āmo vā yadi vā pakvo mahān vā yadi vetaraḥ/ sarvo marmotthitaścāpi† vidradhiḥ kaṣṭa ucyate//

2.9.24

nābheruparijāḥ pakvā yāntyūrdhvamitare tvadhaḥ/ jīvatyadho niḥsruteṣu sruteṣūrdhvaṁ na jīvati//

2.9.25

hṛnnābhibastivarjyā ye teṣu bhinneṣu bāhyataḥ/ jīvet kadācit puruṣo netareṣu kadācana//

2.9.26

strīṇāmapaprajātānāṁ prajātānāṁ tathā+ahitaiḥ/ dāhajvarakaro ghoro jāyate raktavidradhiḥ//

2.9.27

api samyakprajātānāmasṛk kāyādaniḥsṛtam/ raktajaṁ vidradhiṁ kuryāt kuksau makkallasaṁjñitam//

2.9.28

saptāhānnopaśāntaścettato+asau saṁprapacyate/ viśeṣamatha vakṣyāmi spaṣṭaṁ vidradhigulmayoḥ//

2.9.29

gulmadoṣasamutthānadvidradhergulmakasya ca/ kasmānna pacyate gulmo vidradhiḥ pākameti ca//

2.9.30

na nibandho+asti gulmānāṁ vidradhiḥ sanibandhanaḥ/ gulmākārāḥ svayaṁ doṣā vidradhirmāṁsaśoṇite//

2.9.31

vivarānucaro granthirapsu budbudako yathā/ evaṁprakāro gulmastu tasmāt pākaṁ na gacchati//

2.9.32

māṁsaśoṇitavāhulyāt pākaṁ gacchati vidradhiḥ/ māṁsaśoṇitahīnatvādgulmaḥ pākaṁ na gacchati//

2.9.33

gulmastiṣṭhati doṣe sve vidradhirmāṁsaśoṇite/ vidradhiḥ pacyate tasmād gulmaścāpi na pacyate//

2.9.34

hṛnnābhibastijaḥ pakvo varjyo yaśca tridoṣajaḥ/ atha majjaparīpāko ghoraḥ samupajāyate//

2.9.35

so+asthimāṁsanirodhena dvāraṁ na labhate yadā/ tataḥ sa vyādhinā tena jvalaneneva dahyate//

2.9.36

asthi(tha) majjoṣmaṇā tena śīryate dahyamānavat/ vikāraḥ śalyabhūto+ayaṁ kleśayedāturaṁ ciram//

2.9.37

athāsya karmaṇā vyādhirdvāraṁ tu labhate yadā/ tato medaḥpramaṁ snigdhaṁ śuklaṁ śītamatho guru//

2.9.38

bhinne+asthni niḥsravet† pūyametadasthigataṁ viduḥ/ vidradhiṁ śāstrakuśalāḥ sarvadoṣarujāvaham//

2.9.38_1

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne vidradhinidānaṁ nāma navamo+adhyāyaḥ //9//

Commentaries (1)

Linked texts (4)