<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 2.9

# The Compendium of Suśruta 2.9: navamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 2.9

- **Language:** Sanskrit

### navamo+adhyāyaḥ/

### [2.9.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.1)

athāto vidradhīnāṁ nidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//

### [2.9.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [2.9.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.3)

sarvāmaraguruḥ śrīmānnimittāntarabhūmipaḥ/ śiṣyāyovāca nikhilamidaṁ vidradhilakṣaṇam//

### [2.9.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.4)

tvagraktamāṁsamedāṁsi pradūṣyāsthisamāśritāḥ/ doṣāḥ śophaṁ śanairghoraṁ janayantyucchritā bhṛśam//

### [2.9.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.5)

mahāmūlaṁ rujāvantaṁ vṛttaṁ cā (vā)+apyathavā++āyatam/ tamāhurvidradhiṁ dhīrā vijñeyaḥ sa ca ṣaṅvidhaḥ//

### [2.9.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.6)

pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca kṣatenāpyasṛjā tathā/ ṣaṇṇāmapi hi teṣāṁ tu lakṣaṇaṁ saṁpravakṣyate//

### [2.9.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.7)

kṛṣṇo+aruṇo vā paruṣo bhṛśamatyarthavedanaḥ/ citrotthānaprapākaśca vidradhirvātasaṁbhavaḥ//

### [2.9.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.8)

pakvodumbarasaṅkāśaḥ śyāvo vā jvaradāhavān/ kṣiprotthānaprapākaśca vidradhiḥ pittasaṁbhavaḥ//

### [2.9.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.9)

śaravasadṛśaḥ pāṇḍuḥ śītaḥ stabdho+alpavedanaḥ/ cirotthānaprapākaśca sakaṇḍuśca kaphotthitaḥ//

### [2.9.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.10)

tanupītasitāścaiṣāmāsrāvāḥ kramaśaḥ smṛtāḥ/ nānāvarṇarujāsrāvo ghāṭālo viṣamo mahān//

### [2.9.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.11)

viṣamaṁ pacyate cāpi vidradhiḥ sānnipātikaḥ/ taistairbhāvairabhihate kṣate vā+apathyasevinaḥ//

### [2.9.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.12)

kṣatoṣmā vāyuvisṛtaḥ saraktaṁ pittamīrayet/ jvarastṛṣṇā ca dāhaśca jāyate tasya dehinaḥ//

### [2.9.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.13)

eṣa vidradhirāgantuḥ pittavidradhilakṣaṇaḥ/ kṛṣṇasphoṭāvṛtaḥ śyāvastīvradāharujājvaraḥ†//

### [2.9.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.14)

pittavidradhiliṅgastu raktavidradhirucyate/ uktā vidradhayo hyete teṣvasādhyastu sarvajaḥ//

### [2.9.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.15)

ābhyantarānatastūrdhvaṁ vidradhīn paricakṣate/ gurvasātmyaviruddhānnaśuṣkasaṁsṛṣṭabhojanāt†//

### [2.9.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.16)

ativyavāyavyāyāmavegāghātavidāhibhiḥ/ pṛthak saṁbhūya vā doṣāḥ kupitā gulmarūpiṇam//

### [2.9.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.17)

valmīkavatsamunnaddhamantaḥ kurvanti vidradhim/ gude bastimukhe nābhyāṁ kukṣau vaṅkṣaṇayostathā//

### [2.9.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.18)

vṛkkayoryakṛti plīhni hṛdaye klomni vā tathā/ teṣāṁ liṅgāni jānīyādbāhyavidradhilakṣaṇaiḥ//

### [2.9.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.19)

†āmapakvaiṣaṇīyācca pakvāpakvaṁ vinirdiśet/ adhiṣṭhānaviśeṣeṇa liṅgaṁ śṛṇu viśeṣataḥ//

### [2.9.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.20)

gude vātanirodhastu bastau kṛcchrālpamūtratā/ nābhyāṁ hikkā tathā++āṭopaḥ kukṣau mārutakopanam//

### [2.9.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.21)

kaṭīpṛṣṭhagrahastīvro vaṅkṣaṇotthe tu vidradhau/ vṛkkayoḥ pārśvasaṅkocaḥ plīhnyucchvāsāvarodhanam//

### [2.9.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.22)

sarvāṅgapragrahastīvro hṛdi śūlaśca dāruṇaḥ/ śvāso yakṛti tṛṣṇā ca pipāsā klomaje+adhikā//

### [2.9.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.23)

āmo vā yadi vā pakvo mahān vā yadi vetaraḥ/ sarvo marmotthitaścāpi† vidradhiḥ kaṣṭa ucyate//

### [2.9.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.24)

nābheruparijāḥ pakvā yāntyūrdhvamitare tvadhaḥ/ jīvatyadho niḥsruteṣu sruteṣūrdhvaṁ na jīvati//

### [2.9.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.25)

hṛnnābhibastivarjyā ye teṣu bhinneṣu bāhyataḥ/ jīvet kadācit puruṣo netareṣu kadācana//

### [2.9.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.26)

strīṇāmapaprajātānāṁ prajātānāṁ tathā+ahitaiḥ/ dāhajvarakaro ghoro jāyate raktavidradhiḥ//

### [2.9.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.27)

api samyakprajātānāmasṛk kāyādaniḥsṛtam/ raktajaṁ vidradhiṁ kuryāt kuksau makkallasaṁjñitam//

### [2.9.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.28)

saptāhānnopaśāntaścettato+asau saṁprapacyate/ viśeṣamatha vakṣyāmi spaṣṭaṁ vidradhigulmayoḥ//

### [2.9.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.29)

gulmadoṣasamutthānadvidradhergulmakasya ca/ kasmānna pacyate gulmo vidradhiḥ pākameti ca//

### [2.9.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.30)

na nibandho+asti gulmānāṁ vidradhiḥ sanibandhanaḥ/ gulmākārāḥ svayaṁ doṣā vidradhirmāṁsaśoṇite//

### [2.9.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.31)

vivarānucaro granthirapsu budbudako yathā/ evaṁprakāro gulmastu tasmāt pākaṁ na gacchati//

### [2.9.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.32)

māṁsaśoṇitavāhulyāt pākaṁ gacchati vidradhiḥ/ māṁsaśoṇitahīnatvādgulmaḥ pākaṁ na gacchati//

### [2.9.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.33)

gulmastiṣṭhati doṣe sve vidradhirmāṁsaśoṇite/ vidradhiḥ pacyate tasmād gulmaścāpi na pacyate//

### [2.9.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.34)

hṛnnābhibastijaḥ pakvo varjyo yaśca tridoṣajaḥ/ atha majjaparīpāko ghoraḥ samupajāyate//

### [2.9.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.35)

so+asthimāṁsanirodhena dvāraṁ na labhate yadā/ tataḥ sa vyādhinā tena jvalaneneva dahyate//

### [2.9.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.36)

asthi(tha) majjoṣmaṇā tena śīryate dahyamānavat/ vikāraḥ śalyabhūto+ayaṁ kleśayedāturaṁ ciram//

### [2.9.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.37)

athāsya karmaṇā vyādhirdvāraṁ tu labhate yadā/ tato medaḥpramaṁ snigdhaṁ śuklaṁ śītamatho guru//

### [2.9.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.38)

bhinne+asthni niḥsravet† pūyametadasthigataṁ viduḥ/ vidradhiṁ śāstrakuśalāḥ sarvadoṣarujāvaham//

### [2.9.38\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9.38_1)

iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne vidradhinidānaṁ nāma navamo+adhyāyaḥ //9//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.67.3) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (4)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.3.3-18.1) — Sanskrit
- [Mādhavanidāna (Rugviniścaya)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.madhavanidana.44.1) — Mādhavakara, Sanskrit
- [Gadanigraha](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.gadanigraha.48.1) — Soḍhala, Sanskrit
- [Basavarājīya](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.daksina.basavarajiya.p1362) — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.2.9) · Pramāṇa
