The Compendium of Suśruta 3.2: dvitīyo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 3.2

Language: Sanskrit

dvitīyo+adhyāyaḥ/

3.2.1

athātaḥ †śukraśoṇitaśuddhiṁ śārīraṁ vyākhyāsyāmaḥ//

3.2.3

vātapittaśleṣmaśoṇita-†kuṇapagravthipūtipūyakṣīṇamūtrapurīṣaretasaḥ[†'kuṇapagandhi'iti pā+] prajotpādane na samarthā bhavanti//

teṣu vātavarṇavedanaṁ vātena, pittavarṇavedanaṁ pittena, śleṣmavarṇavedanaṁ śleṣmaṇā, śoṇitavarṇavedanaṁ kuṇapagandhyanalpaṁ ca raktena, granthibhūtaṁ śleṣmavātābhyāṁ, pūtipūyanibhaṁ pittaśleṣmabhyāṁ, kṣīṇaṁ prāguktaṁ pittamārutābhyāṁ, mūtrapurīṣagandhi sannipāteneti/ teṣu kuṇapagranthipūtipūyakṣīṇaretasaḥ kṛcchrasādhyāh, mūtrapurīṣaretasastvasādhyāḥ (†sādhyamanyacca[†ayaṁ pāṭho hastalikhitapustake nopalabhayate])iti//

3.2.5

ārtavamapi tribhirdoṣaiḥ śoṇitacaturthaih pṛthagdvandvaiḥ samastaiścopasṛṣṭamabījaṁ bhavati; tadapi doṣavarṇavedanādibhirvijñeyam/ teṣu kuṇapagranthipūtipūyakṣīṇamūtrapurīṣaprakāśamasādhyaṁ sādhyamanyacceti//

3.2.6

bhavanti cātra/ teṣvādyān śukradoṣāṁstrīn snehasvedādibhirjayet// kriyāviśeṣairmatimāṁstathā cottarav(b?)astibhiḥ//

3.2.7

pāyayeta naraṁ sarpirbhiṣak kuṇaparetasi// dhātakīpuṣpakhadiradāḍimārjunasādhitam//

3.2.8

pāyatedathavā sarpiḥ śālasārādisādhitam// granthibhūte †śaṭīsaiddhaṁ pālāśe vā+api bhasmani//

3.2.9

parūṣakavaṭādibhyāṁ pūyaprakhye ca sādhitam// prāguktaṁ vakṣyate yacca tat kāryaṁ kṣīṇaretasi//

3.2.10

viṭprabhe pāyayet siddhaṁ †citrakośīrahiṅgubhiḥ// [†asyāgre+asnehādiśca kramaḥ kāryaḥ ṣaṭsvetāsu vijānatā' ityadhikaḥ pāṭhaḥ kvacidupalabhyate'] snigdhaṁ vāntaṁ viriktaṁ ca nirūḍhamanuvāsitam//

3.2.11

yojayecchukradoṣārtaṁ samyaguttarabastinā// sphaṭikābhaṁ dravaṁ snigdhaṁ madhuraṁ madhugandhi ca//

3.2.12

śukramicchanti kecittu tailakṣaudranibhaṁ tathā// vidhimuttarabastyantaṁ kuryādārtavaśuddhaye//

3.2.13

strīṇāṁ snehādiyuktānāṁ catasṛṣvārtavārtiṣu// kuryātkalkān picūṁścāpi pathyānyācamanāni ca//

3.2.14

granthibhūte pibet pāṭhāṁ tryūṣaṇaṁ vṛkṣakāṇi ca// †durgandhipūyasaṅkāśe majjatulye tathā++ārtave// [†'durgandhe pūyasaṅkāśe'iti pā+]

3.2.15

pibedbhadraśriyaḥ kvāthaṁ candanakvāthameva ca // śukradoṣaharāṇāṁ ca yathāsvamavacāraṇam//

3.2.16

†yogānāṁ śuddhikaraṇaṁ śeṣāsvapyārtavārtiṣu//anne(nnaṁ) śāliyavaṁ madyaṁ hitaṁ māṁsaṁ ca pittalam//

3.2.17

śaśāsṛkpratimaṁ yattuy yadvā lākṣārasopamam// tadārtavaṁ praśaṁsanti yadvāso na virañjayet//

3.2.18

tadevātiprasaṅgena pranṛttamanṛtāvapi// asṛgdaraṁ †vijānīyādayo+anyadraktalakṣaṇāt[†'vijānīyāduktaṁ lakṣaṇalakṣitam'iti pā+]//

3.2.19

asṛgdaro bhavet sarvaḥ sāṅgamardaḥ savedanaḥ// tasyātivṛttau daurbalyaṁ bhramo mūrcchā tamastṛṣā//

3.2.20

dāhaḥ pralāpaḥ pāṇḍutvaṁ tandrā rogāśca vātajāḥ// taruṇyā hitasevinyāstamalpopadravaṁ bhiṣak//

3.2.21

raktapittavidhānena yathāvat samupācaret// doṣairāvṛtamārgatvādārtavaṁ naśyati striyāḥ//

3.2.22

tatra matsyakulatthāmlatilamāṣasurā hitāḥ// pāne mūtramudaśvicca dadhi śuktaṁ ca bhojane//

3.2.23

kṣīṇaṁ prāgīritaṁ raktaṁ salakṣaṇacikitsitam// †tathā+apyatra vidhātavyaṁ vidhānaṁ naṣṭaraktavat//

3.2.24

evamaduṣṭaśukraḥ śuddhārtavā ca//

3.2.25

ṛtau prathamadivasāt prabhṛti brahmacāriṇī divāsvapnāñjanāśrupātasnānānulepanābhyaṅganakhacchedanapradhāvanahasanakathanātiśabdaśravaṇāvalekhanānilāyāsān pariharet/ kiṁ kāraṇaṁ? divā svapanytāḥ svāpaśīlaḥ, añjanādandhaḥ, rodanāddhikṛtadṛṣṭiḥ, snānānulepanāhuḥkhaśīlaḥ, tailābhyaṅgāt kuṣṭhī, nakhāpakartanāt kunakhī pradhāvanāccañcalaḥ, hasanācchyāvadantauṣṭhatālujihvāḥ, pralāpī cātikathanāt, atiśabdaśravaṇādbadhiraḥ, avalekhanāt khalatiḥ, mārutāyāsasevanādunmatto garbho bhavatītyevametān pariharet/ darbhasaṁstaraśāyinīṁ karatalaśarāvaparṇānyatamabhojinīṁ haniṣyaṁ, tryahaṁ ca bhartuḥ saṁrakṣet/ tataḥ śuddhasnātāṁ caturthe+†ahanyahatavāsāṁ samalaṅkṛtāṁ kṛtamaṅgalasvastivācanāṁ bhartāraṁ darśayet/ tat kasya hetoḥ?//

3.2.26

pūrvaṁ paśyedṛtusnātā yādṛśaṁ naramaṅganā// tādṛśaṁ janayet putraṁ bhartāraṁ darśayedataḥ//

3.2.27

tato vidhānaṁ purtīyamupādhyāyaḥ samācaret// karmānte ca kramaṁ hyenamārabheta vicakṣaṇaḥ//

3.2.28

tato+aparāhṇe pumān māsaṁ brahmacārī sarpiḥsnigdhaḥ sarpiḥkṣīrābhyāṁ śālyodanaṁ bhuktvā māsaṁ brahmacāriṇīṁ tailasnigdhāṁ tailamāṣottarāhārāṁ nārīmupeyādrātrau sāmādibhir-†abhiviśvāsya; vikalpayaivaṁ caturthyāṁ ṣāṣṭhyāmaṣṭamyāṁ daśamyāṁ dvādaśyāṁ copeyāditi putrakāmaḥ//

3.2.29

eṣūttarottaraṁ vidyādāyurārogyameva ca // prajāsaubhāgyamaiśvaryaṁ balaṁ ca divaseṣu vai//

3.2.30

ataḥ paraṁ pañcamyāṁ saptamyāṁ navamyāmekādaśyāṁ ca strīkāmaḥ; trayodaśīprabhṛtayo nindyāḥ//

3.2.31

tatra prathame divase ṛtumatyāṁ maithunagama(nama?)nāyuṣyaṁ puṁsāṁ bhavati, yaśca tatrādhīyate garbhaḥ sa prasavamāno †vimucyate; dvitīye+apyevaṁ sūtikāgṛhe vā; tṛtīye+apyevamasaṁpūrṇāṅgo+alpāyurvā bhavati; caturthe tu saṁpūrṇāṅgo dīrghāyuśca bhavati/ naca pravartamāne rakte bījaṁ praviṣṭaṁ guṇakaraṁ bhavati, yathā nadyāṁ pratisrotaḥ plāvidravyaṁ prakṣiptaṁ pratinivartate nordhnaṁ gacchati †tadvadeva draṣṭavyam/ tasmānniyamavatīṁ trirātraṁ pariharet/ ataḥ paraṁ māsādupeyāt//

3.2.32

labdhagarbhāyāścaiteṣvahaḥsu lakṣmaṇāvaṭaśuṅgāsahadevāviśvadevānāmanyatamaṁ kṣīreṇābhiṣutya trīṁścaturovā bindūn dadyāddakṣiṇe nāsāpuṭe †putrakāmāyai[†asyāgre+avāme duhitṛkāmāyai' ityadhikaṁ pathyate kvacitpustake/], na ca tānniṣṭhīvet//

3.2.33

dhruvaṁ caturṇāṁ sānnidhyādgarbhaḥ syādvidhipūrvakaḥ// ṛtukṣetrāmbubījānāṁ sāmagryādaṅkuro yathā//

3.2.34

evaṁ jātā rūpavantaḥ †sattvavantaścirāyuṣaḥ// bhavantyṛṇasya moktāraḥ satputrāḥ putriṇe(ṇo) hitāḥ//

3.2.35

tatra tejodhātuḥ sarvavarṇānāṁ prabhavaḥ, sa yadā garbhotoattāvabdhātuprāyo bhavati tadā garbhaṁ gauraṁ karoti, pṛthivīdhātuprāyaḥ kṛṣṇaṁ, pṛthivyākāśadhātuprāyaḥ kṛṣṇaśyāmaṁ, toyākāśadhātuprāyo gauraśyāmam/ yādṛgvarṇamāhāramupasevate garbhiṇī tādṛgvarṇaprasavā bhavtītyeke bhāṣante/ tatra dṛṣṭibhāgamapratipannaṁ tejo jātyandhaṁ karoti, tadeva raktānugataṁ raktākṣaṁ, pittānugataṁ piṅgākṣaṁ, śleṣmānugataṁ śuklākṣaṁ, vātānugataṁ vikṛtākṣamiti//

Commentaries (1)

Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit

Linked texts (4)

Śāntikamalākara — Kamalākarabhaṭṭa 1587, Sanskrit
Śūdrakamalākara — Kamalākarabhaṭṭa, Sanskrit
Vāgbhaṭamaṇḍana — Narahari, Sanskrit
Hastyāyurveda — Pālakāpya, Sanskrit