<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 3.6

# The Compendium of Suśruta 3.6: ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 3.6

- **Language:** Sanskrit

### ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

### [3.6.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.1)

athātaḥ pratyekamarmanirdeśaṁ śārīraṁ vyākhyāsyāmaḥ//

### [3.6.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [3.6.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.3)

saptottaraṁ marmaśatam/ tāni marnāṇi pañcātmakāni bhavanti, tadyathā---māṁsamarmāṇi, sirāmarmāṇi, snāyumarmāṇi, asthimarmāṇi; sandhimarmāṇi ceti; na khalu māṁsasirāsnāyvasthisandhivyatirekeṇānyāni marmāṇi bhavanti, yasmānnopalabhyante//

### [3.6.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.4)

tatraikādaśa māṁsamarmāṇi, ekacatvāriṁśatsirāmarmāṇi, saptaviṁśatiḥ snāyumarmāṇi, aṣṭāvasthimarmāṇi, viṁśatiḥ sandhimarmāṇi ceti/ tadetat saptottaraṁ marmaśatam//

### [3.6.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.5)

teṣāmekādaśaikasmin sakthni bhavanti, etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau, udarorasordvādaśa, caturdaśa pṛṣṭhe, grīvāṁ pratyūrdhvaṁ saptatriṁśat//

### [3.6.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.6)

tatra sakthimarmāṇi kṣipratalahṛdayakūrcakūrcaśirogulphendrabastijānvāṇyūrvīlohitākṣāṇi viṭapaṁ ceti, etenetaratsakthi vyākhyātam/ udarorasostu gudabastinābhihṛdayastanamūla-†stanarohitāpalāpānyapastambhau ceti/ pṛṣṭhamarmāṇi tu kaṭīkataruṇakukundaranitambapārśvasandhibṛhatyaṁsaphalakānyaṁsau ceti/ bāhumarmāṇi tu kṣipratalahṛdayakūrcakūrcaśiromaṇibandhendrabastikūrparāṇyūrvīlohitākṣaṇi kakṣadharaṁ ceti; etenetaro bāhurvyākhyātaḥ/ jatruṇa ūrdhvaṁ (marmāṇi) catasro dhamanyo+aṣṭau mātṛkā dve kṛkāṭike dve vidhure dve phaṇe dvāvapāṅgau dvāvāvartau dvāvutkṣepau dvau śaṅkhāvekā sthapanī pañca sīmantāścatvāri śṛṅgāṭakānyeko+adhipatiriti//

### [3.6.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.7)

tatra talahṛdayendrabastigudastanarohitāni māṁsamarmāṇi, nīladhamanīmātṛkāśṛṅgāṭakāpāṅgasthapanīphaṇastanamūlāpalāpāpastambhahṛdayanābhipārśvasandhibṛhatīlohitākṣorvyaḥ sirāmarmāṇi, ††āṇīviṭapakakṣadharakūrcakūrcaśirobastikṣiprāṁsavidhurotkṣepāḥ snāyumarmāṇi, kaṭīkataruṇanitambāṁsaphalakaśaṅkhāstvasthimarmāṇi, jānukūrparasīmantādhipatigulphamaṇibandhakukundarānartakṛkāṭikāśceti sandhimarmāṇi// \[††'ime sirāmarmaṇī,'grīvāyāṁ ṣoḍaśa avyadhyāḥ' ityatra ḍalhaṇenaiva vidhurayoḥ ṣoḍaśasaṁkhyāyāmeva parigaṇanaṁ kṛtaṁ, snāyumarmasu gaṇanaṁ tu pratisaṁskartṛdoṣakūṣitaṁ pratibhāti'(rasayogasāgara,upoddhāta, pṛ+ 156)/\]

### [3.6.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.8)

tānyetāni pañcavikalpāni marmāṇi bhavanti/ tadyathā---sadyaḥprāṇaharāṇi, kālāntaraprāṇaharāṇi, viśalyaghnāni, vaikalyakarāṇi, rujākarāṇīti/ tatra sadyaḥprāṇaharāṇyekonaviṁśatiḥ, kālāntaraprāṇaharāṇi trayastriṁśat, trīṇi viśalyaghnāni, catuścatvāriṁśadvaikalyakarāṇi, aṣṭau rujākarāṇīti//

### [3.6.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.9)

bhavanti cātra/ śṛṅgāṭakānyadhipatiḥ śaṅkhau kaṇṭhasirā gudam// hṛdayaṁ bastinābhī ca ghnanti †sadyo hatāni tu//

### [3.6.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.10)

vakṣomarmāṇi sīmantatalakṣiprendrabastayaḥ// kaṭīkataruṇe sandhī †pārśvajau\[†'pārśvagau'iti+apārśvayoḥ'iti ca pā+\] bṛhatī ca yā//

### [3.6.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.11)

nitambāviti caitāni kālāntaraharāṇi tu// utkṣepau sthapanī caiva viśalyaghnāni nirdiśet//

### [3.6.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.12)

lohitākṣāṇi jānūrvīkūrcaniṭapakūrparāḥ// kukundare kakṣadhare vidhure sakṛkāṭike//

### [3.6.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.13)

aṁsāṁsaphalakāpāṅgā nīle manye phaṇe tathā// vaikalyakaraṇānyāhurāvartau dvau tathaiva ca//

### [3.6.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.14)

gulphau dvau maṇibandhau dvau dve dve kūrcaśirāṁsi ca// rujākarāṇi jānīyādaṣṭāvetāni buddhimān// kṣiprāṇi viddhamātrāṇi ghnanti kālāntareṇa ca//

### [3.6.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.15)

marmāṇi nāma māṁsasirāsnāyvasthisandhisannipātāḥ; teṣu svabhāvata eva viśeṣeṇa prāṇāstiṣṭhanti; tasmānmarmasvabhihatāstāṁstān bhāvanāpadyante//

### [3.6.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.16)

tatra sadyaḥprāṇaharāṇyāgneyāni, agniguṇeṣvāśu kṣīṇeṣu kṣapayanti; kālāntaraprāṇaharāṇi saumyāgneyāni, agniguṇeṣvāśu kṣīṇeṣu krameṇa ca somaguṇeṣu kālāntareṇa kṣapayanti; viśalyaprāṇaharāṇi vāyvyāni, śalyamukhāvaruddho yāvadantarvāyustiṣṭhati tāvajjīvati, uddhṛtamātre tu śalye marmasthānāśrito vāyurniṣkrāmati, tasmāt saśalyo jīvatyuddhṛtaśalyo mriyate (†pākātpatitaśalyo vā jīvati)\[†ayaṁ pāṭhaḥ keṣucitpustakeṣu nopalabhayate\]; vaikalyakarāṇi saumyāni, somo hi sthiratvācchaityācca trāṇāvalambanaṁ karoti; rujākarāṇyagnivāyuguṇabhūyiṣṭhāni, †viśeṣataśca tau rujākarau, pāñcabhautikīṁ ca rujāmāhureke//

### [3.6.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.17)

kecidāhurmāṁsādīnāṁ pañcānāmapi samastānāṁ †vivṛddhānāṁ ca samavāyāt sadyaḥprāṇaharāṇi, ekahīnānāmalpānāṁ †vā kālāntaraprāṇaharāṇi, dvihīnānāṁ †viśalyaprāṇaharāṇi, trihīnānāṁ vaikalyakarāṇi, ekasminneva rujākarāṇīti/ naivaṁ, †yato+asthimarmasvapyabhihateṣu śoṇitāamanaṁ bhavati//

### [3.6.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.18)

bhavanti cātra/ caturvidhā yāstu sirāḥ śarīre prāyeṇa tā marmasu sanniviṣṭāḥ// snāyvasthimāṁsāni tathaiva sandhīn santarpya dehaṁ †pratipālayanti//

### [3.6.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.19)

tataḥ kṣte marmaṇi tāḥ pravṛddhaḥ samantato vāyurabhistṛṇoti//vivardhamānastu sa mātariśvā rujaḥ sutīvrāḥ pratanoti kāye//

### [3.6.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.20)

rujābhibhūtaṁ tu tataḥ śarīraṁ pralīyate naśyati cāsya saṁjñā// ato hi śalyaṁ vinihartumicchanmarmāṇi yatnena parīkṣya karṣet//

### [3.6.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.21)

etenaśeṣaṁ vyākhyātam//

### [3.6.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.22)

tatra sadyaḥprāṇaharamante viddhaṁ kālāntareṇa mārayati, kālāntaraprāṇaharamante viddhaṁ vaikalyamāpādayati viśalyaprāṇaharaṁ ca, vaikalyakaraṁ kālāntaraṁ †kleśayati rujāṁ ca karoti, rujākaramatīvravedanaṁ bhavati//\[†'viśalyaprāṇaharamante viddhaṁ kleśayati kālāntareṇa ca rujāṁ karoti' iti pā+\]

### [3.6.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.23)

tatra sadyaḥprāṇaharāṇi saptarātrābhyantarānmārayati, kālāntaraprāṇaharāṇi pakṣānmāsādvā, teṣvapi kṣiprāṇi kadācidāśu mārayanti, viśalyaprāṇaharāṇi vaikalyakarāṇi ca kadācidatyabhihatāni mārayanti//

### [3.6.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.24)

uta ūrdhvaṁ pratyekaśo marmasthānāni vyākhyāsyāmaḥ---tatra pādasyāṅguṣṭhāṅgulyormadhye †kṣipraṁ nāma marma, tatra viddhasyākṣepakeṇa maraṇaṁ; madhyamāṅgulīmanupūrvaṇa madhye pādatalasya talahṛdayaṁ †nāma\[†atra+amāma'iti hastalikhitapustake nopalabhyate, evamagre+api/\], tatrāpi rujābhirmaraṇaṁ; kṣipratyopariṣṭādubhayataḥ kūrco nāma, tatra pādasya bhramaṇavepane bhavataḥ; gulphasandheradha ubhayataḥ kūrcaśiro nāma, tatra rujāśophau; pādajaṅghayoḥ sandhāne gulpho nāma, tatra rujaḥ stabdhapādatā khañjatā vā; pārṣṇiṁ prati jaṅghāmadhye indribastirnāma, tatra śoṇitakṣayeṇa maraṇaṁ; †jaṅghorvoḥ\[†'madhyamāṅgulīmānupūrvyeṇa jaṅghorvoḥ'iti pā+\] sandhāne jānu nāma, tatra khañjatā; †jānuna ūrdhvamubhayatastryaṅgulamāṇī nāma, tatra śophābhivṛddhiḥ stabdhasakthitā ca; ūrumadhye ūrvī nāma, tatra śoṇitakṣayāt sakthiśoṣaḥ; ūrvyā ūrdhvamadho vaṅkṣaṇasaṁdher-†ūrumūle lohitākṣaṁ nāma, tatra †lohitakṣayeṇa\[†'lohitakṣayeṇa maraṇaṁ pakṣāghāto vā'iti pā+\] pakṣāghātaḥ sakthiśoṣo vā; vaṅkṣaṇavṛṣaṇayorantare niṭapaṁ nāma, tatra ṣāṇḍhyamalpaśukratā vā bhavati; evametānyekādaśa sakthimarmāṇi vyākhyātāni/ etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau/ viśeṣatastu yāni sakthni gulphajānuviṭapāni tāni bāhau maṇibavdhakūrparakakṣadharāṇi; yathā vaṅkṣaṇavṛṣaṇayorantare viṭapamevaṁ vakṣaḥkakṣayormadhye kakṣadharaṁ, tasmin viddhe ta evopadravāḥ; viśeṣatastu maṇibandhe kuṇṭhatā, kūrparākhye kuṇiḥ, kakṣadhare pakṣāghātaḥ/ evametāni catuścatvāriṁśacchākhāsu marmāṇi vyākhyātāni//

### [3.6.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.25)

ata ūrdhvamudarorasor-†marmāṇyanuvyākhyāsyāmaḥ\[†'marmasdhānānyanuvyākhyāsyāmaḥ'iti pā+\]---tatra vātavarconirasanaṁ sthūlāntraprativaddhaṁ gudaṁ nāma marma, tatra sadyomaraṇaṁ; alpamāṁsaśoṇito+bhyantarataḥ kṭyāṁ mutrāśayo bastirnāma, tatrāpi sadyomaraṁamaśmarīvraṇādṛte, tatrāpyubhayato bhinne na jāvati, ekato bhinne mūtrasrāvī vraṇo bhavati, sa tu yatnenopakrānto rohati; pakvāmāśayayormadhye sirāprabhāvā nābhirnāma, tatrāpi sadyo maraṇaṁ; †stanayormadhyamadhiṣṭhāyorasyāmāśayadvāraṁ\[†'stanacūcukayormadhye stanarohitau'iti pā+\] sattvarajastamasāmadhiṣṭhānaṁ hṛdayaṁ nāma, tatrāpi sadya eva maraṇaṁ; stanayoradhastād dvyaṅgulamubhayataḥ stanamūle nāma (†marmaṇī), tatra kaphapūrṇakoṣṭhatayā kasaśvāsābhyāṁ mriyate; stanacūcukayorūrdhvaṁ dvaṅgulamubhayataḥ ††stanarohitau nāma, tatra lohitapūrṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyāṁ ca mriyate; aṁsakūṭayoradhastāt pārśboparibhāgayorapalāpau nāma, tatra raktena pūyabhāvaṁ gatena maraṇaṁ; ubhayatroraso nāḍyau vātavahe apastambhau nāma, tatra vātapūrṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyāṁ ca maraṇaṁ; e ametānyudarorasordvādaśa marmāṇi vyākhyātāni// \[††stanamūlalakṣaṇe+astanayorūrdhvaṁ'iti / stanarohitalakṣaṇe ca+astanacūcukayoradhastāt'iti ca rasayogasāgarasyopoddhāte(pṛ.158) ca saṁśodhitaḥ pāṭhaḥ/ viśeṣavivaraṇaṁ tu tatraiva draṣṭavyam/\]

### [3.6.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.26)

ata ūrdhvaṁ pṛṣṭhamarmāṇi †vyākhyāsyāmaḥ---tatra pṛṣṭhavaṁśamubhayataḥ pratiśroṇikāṇḍamasthinī kaṭīkataruṇe †nāma marmāṇī, tatra śoṇitakṣayāt pāṇḍurvivarṇo †hīnarūpaśca mriyate, pārśvajaghanabahirbhāge pṛṣṭhavaṁśamubhayato (nātinimne) kukundare nāma †marmāṇi, tatra sparśājñānamadhḥkāye ceṣṭopaghātaśca; śroṇīkāṇḍayoruparyāśayācchādanau pārśvāntarapratibaddhau nitambau nāma, tatrādhaḥkāyaśoṣo daurbalyācca maraṇaṁ; adhaḥpārśvāntarapratibaddhau jaghanapārśvamadhyayostiryagūrdhvaṁ ca jaghanāt pārśvasandhī nāma, tatra lohitapūrṇakoṣṭhatayā mriyate; stanamūlādṛjūbhayateḥ pṛṣṭhavaṁśasya †bṛhatyau nāma, tatra śoṇitātipravṛttinimittairupadravairmriyate; pṛṣṭhopari pṛṣṭhavaṁśamubhayatastrikasaṁbaddhe aṁsaphalake nāma, tatra bāhvoḥ †svāpaśoṣau; bāhumūrdhagrīvāmadhye+asapīṭhasakandhanibandhanāvaṁsau nāma, tatra stabdhabāhutā; evametāni caturdaśa pṛṣṭhamarmāṇi vyākhyātāni//

### [3.6.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.27)

ata ūrdhvamūrdhvajatrugatāni vyākhyāsyāmaḥ---tatra kaṇṭhanāḍīmubhayataścatasro dhamanyo dve nīle dve ca manye †vyatyāsena, tatra mūkatā svaravaikṛtamarasagrāhitā ca; grīvāyāmubhayataś-†catasraḥ sirā mātṛkāḥ, tatra sadyomaraṇaṁ; śirogrīvayoḥ sandhāne kṛkāṭike nāma, tatra calamūrdhatā; karṇapṛṣṭhato+adhaḥsaṁśrite vidhure nāma, tatra bādhiryaṁ; ghrāṇamārgamubhayataḥ srotomārgapratibaddhe abhyantarataḥ phaṇe nāma, tatra gandhājñānaṁ; bhrūpucchāntayoradho+akṣṇorbāhyato+apāṅgau nāma, tatrāndhyaṁ dṛṣṭyupaghāto vā; bhruvorupari nimnayorāvartau nāma, tatrāpyāndhyaṁ dṛṣṭyupaghāto vā; bhruvoḥ †pucchāntayorupari\[†'bhruvorantopari'iti pā+\] karṇalalāṭayormadhye śaṅkhau nāma, tatra sadyomaraṇaṁ; śaṅkhayorupari keśānta utkṣepau nāma, tatra saśalyo jīvati pākāt patitaśalyo vā noddhṛtaśalyaḥ; bhruvormadhye sthapanī nāma, tatrotkṣepavat; pañca sandhayaḥ śirasi vibhaktāḥ sīmantā nāma, tatronmādabhayacittamāśairmaraṇaṁ; ghrāṇaśrotrākṣijihvāsantarpaṇīnāṁ sirāṇāṁ madhye sirāsannipātaḥ †śṛṅgāṭakāni, tāni catvāri marmāṇi, tatrāpi sadyo maraṇaṁ; mastakābhyantarata upariṣṭāt sirāsavdhisannipāto romāvarto+adhipatiḥ, tatrāpi sadya †eva / evametāni saptatriṁśadūrdhvajatrugatāni marmāṇi vyākhyātāni//

### [3.6.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.28)

bhavanti cātra/ ūrdhyaḥ śirāṁsi viṭape ca sakakṣapārśve ekaikamaṅgulamitaṁ stanapūrvamūlam// viddhyaṅguladvayamitaṁ maṇibandhagulphaṁ trīṇyeva jānu saparaṁ saha kūrparābhyām//

### [3.6.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.29)

hṛdbastikūrcagudanābhi vadanti mūrdhni catvāri pañca ca gale daśa yāni ca dve// tāni svapāṇitalakuñcitasaṁmitāni śeṣāṇyavehi parivistarato+aṅgulārdhām//

### [3.6.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.30)

etatpramāṇamabhivīkṣya vadanti tajjñāḥ śastreṇa karmakaraṇaṁ parihṛtya kāryam// pārśvābhighātitamapīha nihanti marma tasmāddhi marmasadanaṁ parivarjanīyam//

### [3.6.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.31)

cchinneṣu pāṇicaraṇeṣu sirā narāṇāṁ saṅkocamīyurasṛgalpamato nireti// prāpyāmitavyasanamugramato manuṣyāḥ saṁcchinniśākhataruvannidhanaṁ na yānti//

### [3.6.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.32)

kṣipreṣu tatra sataleṣu hateṣu raktaṁ gacchatyatīva pavanaśca rujaṁ karoti// evaṁ vināśamupayānti hi tatra viddhā vṛkṣā †ivāyudhavighātanikṛttamūlāḥ\[†'ivāyudhanipātanikṛttamūlāḥ'iti pā+\]//

### [3.6.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.33)

tasmāttayorabhihatasya tu pāṇipādaṁ chettavyamāśu maṇibandhanagulphadeśe// marmāṇi śalyaviṣayārdhamudāharanti yasmācca marmasu hatā na bhavanti sadyaḥ//

### [3.6.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.34)

jīvanti tatra yadi vaidyaguṇena kecitte prāpnuvanti vikalatvamasaṁśayaṁ hi// saṁbhinnajarjaritakoṣṭhaśiraḥkapālā jīvanti śastravi(ni)hataiśca śarīradeśaiḥ//

### [3.6.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.35)

chinnaiśca sakthibhujapādakarair-†aśeṣairyeṣāṁ na †marmapatitā vividhāḥ prahārāḥ// somamārutatejāṁsi rajaḥsattvatamāṁsi ca// marmasu prāyaśaḥ puṁsāṁ bhūtātmā cāvatiṣṭhate//

### [3.6.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.36)

marmasvabhihatāstasmānna jīvanti śarīriṇaḥ// indriyārtheṣvasaṁprāptirmanobuddhiviparyayaḥ//

### [3.6.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.37)

rujaśca vividhāstīvrā bhavantyāśuhare hate// hate kālāntaraghne tu dhruvo dhātukṣayo nṛṇām//

### [3.6.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.38)

tato dhātukṣayājjanturvedanābhiśca naśyati// hate vaikalyajanane kevalaṁ vaidyanaipuṇāt//

### [3.6.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.39)

śarīraṁ kriyayā yuktaṁ vikalatvamavāpnuyāt// viśalyaghneṣu vijñeyaṁ pūrvoktaṁ yacca kāraṇam//

### [3.6.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.40)

rujākarāṇi marmāṇi kṣatāni vividhā rujaḥ// kurvantyante ca vaikalyaṁ kuvaidyavaśago yadi//

### [3.6.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.41)

chedabhedābhighātebhyo dahanāddāraṇādapi// upaghātaṁ vijānīyānmarmaṇāṁ tulyalakṣaṇam//

### [3.6.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.42)

marmābhighātastu ca kaścidasti yo+alpātyayo vā+api niratyayo vā// prāyeṇa marmasvabhitāḍitāstu vaikalyamṛcchantyathavā mriyante//

### [3.6.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.43)

marmāṇyadhiṣṭhāya hi ye vikārā mūrcchanti kāye vividhā narāṇām// prāyeṇa te kṛcchratamā bhavanti narasya yatnairapi sādhyamānāḥ//

### [3.6.43\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6.43_1)

iti suśrutasaṁhitāyāṁ śārīrasthāne pratyekamarmanirdeśaśārīraṁ nāma ṣaṣṭho+adhyāyaḥ //6//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.80.3) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (2)

- [Aṣṭāṅgasaṃgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangasamgraha.7.3_2) — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- [Śabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.6) — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.6) · Pramāṇa
