[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 3.7 # The Compendium of Suśruta 3.7: saptamo+adhyāyaḥ/ Suśrutasaṃhitā 3.7 - **Language:** Sanskrit ### saptamo+adhyāyaḥ/ ### [3.7.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.1) athātaḥ †sirāvarṇavibhaktiṁ nāma śārīraṁ vyākhyāsyāmaḥ// ### [3.7.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.2) yathovāca bhagavān dhanvantariḥ// ### [3.7.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.3) sapta sirāśatāni bhavanti; yābhiridaṁ śarīramārāma iva jalahāriṇībhiḥ kedāra iva ca kulyābhirupasnihyate+anugṛhyate cākuñcanaprasāraṇādibhirviśeṣaiḥ; drumapatrasevanīnāmiva ca tāsāṁ pratānāḥ; tāsāṁ nābhirmūlaṁ, tataśca prasarantyūrdhvamadhastiryak ca// ### [3.7.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.4) bhavataścātra yāvatyastu sirāḥ kāye saṁbhavanti śarīriṇām// nābhyāṁ sarvā nibaddhāstāḥ †pratanvanti\[†'pravartante' iti pā+\] samantataḥ// ### [3.7.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.5) nābhisthāḥ prāṇināṁ prāṇāḥ prāṇānnābhirvyupāśritā// sirābhirāvṛtā nābhiścakranābhirivārakaiḥ// ### [3.7.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.6) tāsāṁ mūlasirāścatvāriṁśat; tāsāṁ vātavāhinyo daśa, pittavāhinyo daśa, kaphavāhinyo daśa, daśa raktavāhinyaḥ/ tāsāṁ tu vātavāhinīnāṁ vātasthānagatānāṁ pañcasaptatiśataṁ bhavati, tāvatya eva pittavāhinyaḥ pittasthāne, kaphavāhinyaśca kaphasthāne, raktavāhinyaśca yakṛtplīhnoḥ, evametāni sapta sirāśatāni// ### [3.7.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.7) tatra vātavāhinyaḥ sirā ekasmin sakthni pañcaviṁśatiḥ, etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau/ viśeṣatastu koṣṭhe caturstriṁśat; tāsāṁ gudameḍhrāśritāḥ śroṇyāmaṣṭau, dve dve pārśvayoḥ, ṣaṭ pṛṣṭhe, tāvatya eva codare, daśa vakṣasi/ ekacatvāriṁśajjatruṇa ūrdhvaṁ, tāsāṁ caturdaśa grīvāyāṁ, karṇayoścatasraḥ, nava jihvāyāṁ, ṣaṭ nāsikāyāṁ, aṣṭau netrayoḥ, evametat pañcasaptatiśataṁ †vātavahānāṁ sirāṇāṁ vyākhyātaṁ bhavati/ eṣa eva vibhāgaḥ śeṣāṇāmapi/ viśeṣatastu pittavāhinyo netrayordaśa, karṇayordve; evaṁ raktavāhāḥ kaphavahāśca/ evametāni sapta sirāśatāni savibhāgāni vyākhyātāni// ### [3.7.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.8) bhavanti cātra / kriyāṇāmapratīghātamamohaṁ buddhikarmaṇām// karotyanyān guṇāṁścāpi sirāḥ pavanaścaran// ### [3.7.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.9) yadā tu kupito vāyuḥ svāḥ sirāḥ pratipadyate// tadā+asya vividhā rogā jāyante vātasaṁbhavāḥ// ### [3.7.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.10) bhrājiṣṇutāmannarucimagnidīptimarogatām// saṁsarpatsvāḥ sirāḥ pittaṁ kuryāccānyānguṇūnapi// ### [3.7.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.11) yadā prakutitaṁ pittaṁ sevate svavahāḥ sirāḥ// tadā+asya vividhā rogā jāyante pittasaṁbhavāḥ// ### [3.7.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.12) snehamaṅgeṣu sandhīnāṁ sthairyaṁ balamudīrṇatām// karotyanyān guṇāṁścāpi balāsaḥ svāḥ sirāścaran// ### [3.7.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.13) yadā tu kupitaḥ śleṣmā svāḥ sirāḥ pratipadyate// tadā+asya vividhā rogā jāyante śleṣmasaṁbhavāḥ// ### [3.7.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.14) dhātūnāṁ pūraṇaṁ sparśajñānamasaṁśayam// svāḥ sirāḥ saṁcaradraktaṁ kuryāccānyān guṇānapi// ### [3.7.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.15) yadā tu kupitaṁ raktaṁ sevate svavahāḥ sirāḥ// tadā+asya vividhā rogā jāyante raktasaṁbhavāḥ// ### [3.7.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.16) na hi vātaṁ sirāḥ kāścinna pittaṁ kevalaṁ tathā// śleṣmāṇāṁ vā vahantyetā ataḥ sarvavahāḥ smṛtāḥ// ### [3.7.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.17) praduṣṭānāṁ hi †doṣāṇāṁ mūrcchitānāṁ pradhāvatām// dhruvamunmāragagamanamataḥ sarvavahāḥ smṛtāḥ// ### [3.7.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.18) tatrāruṇā vātavahāḥ pūryante vāyunā sirāḥ// pittāduṣṇāśca nīlāśca, śītā gauryaḥ sthirāḥ kaphāt// asṛgvahāstu rohiṇyaḥ sirā nātyuṣṇaśītalāḥ// ### [3.7.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.19) ata ūrdhvaṁ pravakṣyāmi na vidhyedāḥ sirā bhiṣak// vaikslyaṁ maraṇaṁ cāpi vyadhāttāsāṁ djrivaṁ bhavet// ### [3.7.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.20) sirāśatāni catvāri vidyācchākhāsu buddhimān// ṣaṭtriṁśacca śataṁ koṣṭhe catuḥṣaṣṭiṁ ca mūrdhani// ### [3.7.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.21) śākhāsu ṣoḍaśa sirāḥ koṣṭhe dvātriṁśadeva tu// pañcāśajjatruṇaścordhvamavyadhyāḥ parikīrtitāḥ// ### [3.7.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.22) tatra sirāśatamekasmin sakthni bhavati; tāsāṁ jāladharā tvekā, tisraścābhyantarāḥ---tatrorvīsaṁjñe dve, †lohitākṣasaṁjñā caikā, etāstvavyadhyāḥ; etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau; evamaśastrakṛtyāḥ ṣoḍaśa śākhāsu/ dvātriṁśacchroṇyāṁ, tāsāmaṣṭāvaśastrakṛtyāḥ---dve dve viṭapayoḥ, kaṭīkataruṇayośca; aṣṭāvaṣṭāvekaikasmin pārśve, tāsāmekaikāmūrdhvagāṁ pariharet, pārśvasandhigate ca dve; catasro viṁśatiśca †pṛṣṭhe pṛṣṭhavaṁśamubhayataḥ, tāsāmūrdhvagāminyau dve dve pariharedbṛhatīsire; tāvatya evodare, tāsāṁ meḍhopari romarājīmubhayato dve dve pariharet; catvāriṁśadvakṣasi, tāsāṁ caturdaśāśastrakṛtyāḥ---hṛdaye dve, dve dve stanamūle, stanarohitāpalāpastambheṣūbhayato+aṣṭau; evaṁ dvātriṁśadaśastrakṛtyāḥ pṛṣṭhodaroraḥsu bhavanti/ catuḥṣaṣṭisirāśataṁ jatruṇa ūrdhvaṁ bhavati; tatra †ṣaṭpañcāśacchirodharāyāṁ, tāsāmaṣṭau catasraśca marmasaṁjñāḥ pariharet, dve kṛkāṭikayoḥ, dve vidhurayoḥ, evaṁ grīvāyāṁ ṣoḍaśāvyadhyāḥ; hanvorubhayato+aṣṭāvaṣṭau, tāsāṁ tu sandhidhamanyau dve dve pariharet; ṣaṭtriṁśajjihvāyāṁ, tāsāmadhaḥ ṣoḍaśāśastrakṛtyāḥ, rasavahe dve, vāgvahe ca dve; dvirdvādaśa nāsāyāṁ, tāsāmaupanāsikyaścatasraḥ pariharet, tāsāmeva ca tālunyekāṁ mṛdāvuddeśe; †aṣṭatriṁśadubhayornetrayoḥ, tāsāmekāmapāṅgayoḥ pariharet; karṇayordaśa, tāsāṁ śabdavāhinīmekaikāṁ pariharet; nāsānetragatāstu lalāṭe ṣaṣṭiḥ, tāsāṁ keśāntānugatāścatasraḥ (pariharet), āvartayorekaikā, sthapanyāṁ caikā, parihartavyā; śaṅkhayordaśa, tāsāṁ śaṅkhasandhigatāmekaikāṁ pariharet; (ityetā nāsānetragatā boddhavyāḥ) dvādaśa mūrdhni, tāsāmutkṣepayordve pariharet, sīmanteṣvekaikāṁ, ekāmadhipatāviti; evamaśastrakṛtyāḥ pañcāśajjatruṇa ūrdhvamiti// ### [3.7.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.23) bhavati cātra / vyāpnuvantyabhito dehaṁ nābhitaḥ prasṛtāḥ sirāḥ// pratānāḥ padminīkandādbisādīnāṁ yathā jalam// ### [3.7.23\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7.23_1) iti suśrutasaṁhitāyāṁ śārīrasthāne sirāvrṇavibhaktiśārīraṁ nāma saptamo+adhyāyaḥ //7// ## Linked texts (1) - [Śabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.100.3.14) — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.3.7) · Pramāṇa