Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.12: dvādaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.12

Language
Sanskrit

dvādaśo+adhyāyaḥ/

4.12.1

athātaḥ pramehapiḍakācikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.12.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.12.3

śarāvikādyā nava piḍakāḥ prāguktāḥ; tāḥ prāṇavato+alpāstvaṅmāṃsaprāptā mṛdvyo+alparujaḥ kṣiprapākabhedinyaśca sādhyāḥ//

4.12.4

tābhirupadrutaṃ pramehiṇamupacaret/ tatra pūrvarūpeṣvapatarpaṇaṃ vanaspatikaṣāyaṃ bastamūtraṃ copadiśet; evamakurvatastasaya madhurāhārasya mūtraṃ svedaḥ śleṣmā ca madhurībhavati pramehaścābhivyakto bhavati, tatrobhayataḥ saṃśodhanamāseveta; evamakurvatastasya doṣāḥ pravṛddhā māṃsaśoṇite pradūṣya śophaṃ janayantyupadravān vā kāṃścit, tatroktaḥ pratīkāraḥ sirāmokṣaśca; evamakurvatastasya śopho vṛddho+atimātraṃ rujo vidāhamāpadyate, tatra śastrapraṇidhānamuktaṃ vraṇakriyopasevā ca; evamakurvatastasya pūyo+abhyantaramavadāryotsaṅgaṃ mahāntamavakāśaṃ kṛtvā pravṛddho bhavatyasādhyaḥ; tasmādādita eva pramehiṇamupakramet//

4.12.5

bhallātakabilvāmbupippalīmūlodakīryāvarṣābhūpunarnavācitrakaśaṭīsnuhīvaruṇakapuṣkaradantīpathyā daśapalonmitā yavakolakulatthāṃśca prāsthikān saliladroṇe niṣkvāthya caturbhāgāvaśiṣṭe+avatārya vacātrivṛtkampillakabhārgīniculaśuṇṭhīgajapippalīviḍaṅgarodhraśirīṣāṇāṃ bhāgairardhapalikairghṛtaprasthaṃ vipācayenmehaśvayathukuṣṭhagulmodarārśaḥplīhavidradhipiḍakānāṃ nāśanaṃ nāmnā dhānvantaram//

4.12.6

durvirecyā hi madhumehino bhavanti medo+abhivyāptaśarīratvāt, tasmāttīkṣṇameteṣāṃ śodhanaṃ kurvīta/ piḍakāpīḍitāḥ sopadravāḥ sarva eva pramehā mūtrādimādhurye madhugandhasāmānyāt pāribhāṣikīṃ madhumehākhyāṃ labhante//

4.12.7

na caitān kathaṃcidapi svedayet, medobahutvādeteṣāṃ viśīryate dehaḥ svedena//

4.12.8

rasāyanīnāṃ ca daurbalyānnordhvamuttiṣṭhanti pramehiṇāṃ doṣāḥ, tato madhumehināmadhaḥkāye piḍakāḥ prādurbhavanti//

4.12.9

apakvānāṃ tu piḍakānāṃ śophavat pratīkāraḥ, pakvānāṃ vraṇavaditi; tailaṃ tu vraṇaropaṇamevādau kurvīta, āragvadhādikaṣāyamutsādanārthe, śālasārādikaṣāyaṃ pariṣecane, pippalyādikaṣāyaṃ pānabhojaneṣu, pāṭhācitrakaśārṅgeṣṭākṣudrābṛhatīsārivāsomavalkasaptaparṇāragvadhakuṭajamūlacūrṇāni madhumithāṇi praśnīyāt//

4.12.10

śālasārādivargakaṣāyaṃ caturbhāgāvaśiṣṭamavatārya parisrāvya punarupanīya sādhayet, sidhyati cāmalakarodhrapriyaṅgudantīkṛṣṇāyastāmracūrṇānyāvapet, etadanupadagdhaṃ lehībhūtamavatāryānuguptaṃ nidadhyāt, tato yathāyogamupayuñjīta, eṣa lehaḥ sarvamehānāṃ hantā//

4.12.11

triphalānitrakatrikaṭukaviḍaṅgamustānāṃ nava bhāgāstāvanta eva kṛṣṇāyaścūrṇasya, tatsarvamaikadhyaṃ kṛtvā yathāyogaṃ mātrāṃ sarpirmadhubhyāṃ saṃsṛjyopayuñjīta, etannavāyasam; etena jāṭharyaṃ na bhavati, sanno+agnirāpyāyate, durnāmaśophapāṇḍukuṣṭharogāvipākakāsaśvāsapramehāśca na bhavanti//

4.12.12

śālasārādiniryūhe caturthāṃśāvaśeṣite/ parisrute tataḥ śīte madhu mākṣikamāvapet//

4.12.13

phāṇitībhāvamāpannaṃ guḍaṃ śodhitameva ca/ ślakṣṇapiṣṭāni cūrṇāni pippalyādigaṇasya ca//

4.12.14

aikadhyamāvapet kumbhe saṃskṛte ghṛtabhāvaite/ pippalīcūrṇamadhubhiḥ pralipte+antaḥśucau dṛḍhe//

4.12.15

ślakṣṇāni tīkṣṇalohasya tatra patrāṇi buddhimān/ khadirāṅgārataptāni bahuśaḥ sannipātayet//

4.12.16

supidhānaṃ tu taṃ kṛtvā yavapalle nidhāpayet/ māsāṃstrīṃścaturo vā+api yāvadālohasaṃkṣayāt//

4.12.17

tato jātarasaṃ taṃ tu prātaḥ prātaryathābalam/ niṣeveta yathāyogamāhāraṃ cāsya kalpayet//

4.12.18

kārśyakṛdbalināmeṣa sannasyāgneḥ prasādhakaḥ/ śophanudgulmahṛt kuṣṭhamehapāṇḍvāmayāpahaḥ//

4.12.19

plīhodaraharaḥ śīghraṃ viṣamajvaranāśanaḥ/ abhiṣyandāpaharaṇo lohāriṣṭo mahāguṇaḥ//

4.12.20

pramehiṇo yadā mūtramapicchilamanāvilam/ viśadaṃ tiktakaṭukaṃ tadā++ārogyaṃ pracakṣate//

4.12.20_1

iti śrīsuśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne pramehapiḍakācikitsitaṃ nāma dvādaśo+adhyāyaḥ //12//

Commentaries (1)

Linked texts (1)