The Compendium of Suśruta 4.13: trayodaśo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 4.13
- Language
- Sanskrit
trayodaśo+adhyāyaḥ/
4.13.1
athāto madhumehacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
4.13.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
4.13.3
madhumehitvamāpannaṃ bhiṣagbhiḥ parivarjitam/ yogenānena matimān pramehiṇamupācaret//
4.13.4
māse śukre śucau caiva śailāḥ sūryāṃśutāpitāḥ/ jatuprakāśaṃ svarasaṃ śilābhyaḥ prasravanti hi//
4.13.5
śilājatviti vikhyātaṃ sarvavyādhivināśanam/ trapvādīnāṃ tu lohānāṃ ṣaṇṇāmanyatamānvayam//
4.13.6
jñeyaṃ svagandhataścāpi ṣaḍyoni prathitaṃ kṣitau/ lohādbhavati tadyasmācchilājatu jatuprabham//
4.13.7
tasya lohasya tadvīryaṃ rasaṃ cāpi bibharti †tat/ trapusīsāyasādīni pradhānānyuttarottaram//
4.13.8
yathā tathā prayoge+api śreṣṭhe śreṣṭhaguṇāḥ smṛtāḥ/ tatsarvaṃ tiktakaṭukaṃ kaṣāyānurasaṃ saram//
4.13.9
kaṭupākyuṣṇavīryaṃ ca śoṣaṇaṃ chedanaṃ tathā/ teṣu yat kṛṣṇamalaghu snigdhaṃ niḥśarkaraṃ ca yat//
4.13.10
gomūtragandhi yaccāpi tat pradhānaṃ pracakṣate/ tadbhāvitaṃ sāragaṇairhṛtadoṣo dinodaye//
4.13.11
pibet sārodakenaiva ślakṣṇapiṣṭaṃ yathābalam/ jāṅgalena rasenānnaṃ tasmiñjīrṇe tu bhojayet//
4.13.12
upayujya tulāmevaṃ girijādamṛtopamāt/ vapurvarṇabalopeto madhumehavivarjitaḥ//
4.13.13
jīvedvarṣaśataṃ pūrṇamajaro+amarasannibhaḥ/ śataṃ śataṃ tulāyāṃ tu sahasraṃ daśataulike//
4.13.14
bhallātakavidhānena parihāravidhiḥ smṛtaḥ/ mehaṃ kuṣṭhamapasmāramunmādaṃ ślīpadaṃ garam//
4.13.15
śoṣaṃ śophārśasī gulmaṃ pāṇḍutāṃ viṣamajvaram/ apohatyacirātkālācchilājatu niṣevitam//
4.13.16
na so+asti rogo yaṃ cāpi nihanyānna śilājatu/ śarkarāṃ cirasaṃbhūtāṃ bhinatti ca tathā+aśmarīm//
4.13.17
bhāvanāloḍane cāsya kartavye bheṣajairhitaiḥ/ evaṃ ca mākṣikaṃ dhātuṃ tāpījamamṛtopamam//
4.13.18
madhuraṃ kāñcanābhāsamamlaṃ vā rajataprabham/ piban hanti jarākuṣṭhamehapāṇḍvāmayakṣayān//
4.13.19
tadbhāvitaḥ kapotāṃśca kulatthāṃśca vivarjayet/ pañcakarmaguṇātītaṃ śraddhāvantaṃ jijīviṣum//
4.13.20
yogenānena matimān sādhayedapi kuṣṭhanam/ vṛkṣāstuvarakā ye syuḥ paścimārṇavabhūmiṣu//
4.13.21
vīcītaraṅgavikṣepamārutoddhūtapallavāḥ/ teṣāṃ phalāni gṛhṇīyāt supakvānyambudāgame//
4.13.22
†majjāṃ tebhyo+api saṃhṛtya śoṣayitvā vicūrṇya ca/ tilavat pīḍayeddroṇyāṃ srāvayedvā kusumbhavat//
4.13.23
tattailaṃ saṃhṛtaṃ bhūyaḥ pacedātoyasaṃkṣayāt/ avatārya karīṣe ca pakṣamātraṃ nidhāpayet//
4.13.24
snigdhaḥ svinno hṛtamalaḥ pakṣādūrdhvaṃ prayatnavān/ caturthabhaktāntaritaḥ śuklādau divase śubhe//
4.13.25
mantrapūtasya tailasya pibenmātrāṃ yathābalam/ tatra mantraṃ pravakṣyāmi yenedamabhimantryate//
4.13.26
majjasāra mahāvīrya sarvān dhātūn viśodhaya/ śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayate+acyutaḥ//
4.13.27
tenāsyordhvamadhaścāpi doṣā yāntyasakṛttataḥ/ asnehalavaṇāṃ sāyaṃ yavāgūṃ śītalāṃ pibet//
4.13.28
pañcāhaṃ prapibettailamanena vidhinā naraḥ/ pakṣaṃ parihareccāpi mudgayūṣaudanāśanaḥ//
4.13.29
pañcabhirdivasairevaṃ sarvakuṣṭhairvimucyate/ tadeva khadirakvāthe triguṇe sādhu sādhitam//
4.13.30
nihitaṃ pūrvavat †pakṣāt pibenmāsamatandritaḥ/ tenābhyaktaśarīraśca kurvītāhāramīritam//
4.13.31
bhinnasvaraṃ raktanetraṃ viśīrṇaṃ kṛmibhakṣitam/ anenāśu prayogeṇa sādhayet kuṣṭhinaṃ naram//
4.13.32
sarpirmadhuyutaṃ pītaṃ tadeva khadirāmbunā/ pakṣimāṃsarasāhāraṃ karoti dviśatāyuṣam//
4.13.33
tadeva nasye pañcāśaddivasānupayojitam/ vapuṣmantaṃ śrutidharaṃ karoti triśatāyuṣam//
4.13.34
śodhayanti naraṃ pītā majjānastasya mātrayā/ mahāvīryastuvarakaḥ kuṣṭhamehāpahaḥ paraḥ//
4.13.35
sāntardhūmastasya majjā tu dagdhaḥ kṣiptastaile saindhavaṃ cāñjanaṃ ca/ paillyaṃ hanyādarmanaktāndhyakācān nīlīrogaṃ taimiraṃ cāñjanena//
4.13.35_1
iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne madhumehacikitsitaṃ nāma trayodaśo+adhyāyaḥ //13//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit