Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.13: trayodaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.13

Language
Sanskrit

trayodaśo+adhyāyaḥ/

4.13.1

athāto madhumehacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.13.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.13.3

madhumehitvamāpannaṃ bhiṣagbhiḥ parivarjitam/ yogenānena matimān pramehiṇamupācaret//

4.13.4

māse śukre śucau caiva śailāḥ sūryāṃśutāpitāḥ/ jatuprakāśaṃ svarasaṃ śilābhyaḥ prasravanti hi//

4.13.5

śilājatviti vikhyātaṃ sarvavyādhivināśanam/ trapvādīnāṃ tu lohānāṃ ṣaṇṇāmanyatamānvayam//

4.13.6

jñeyaṃ svagandhataścāpi ṣaḍyoni prathitaṃ kṣitau/ lohādbhavati tadyasmācchilājatu jatuprabham//

4.13.7

tasya lohasya tadvīryaṃ rasaṃ cāpi bibharti †tat/ trapusīsāyasādīni pradhānānyuttarottaram//

4.13.8

yathā tathā prayoge+api śreṣṭhe śreṣṭhaguṇāḥ smṛtāḥ/ tatsarvaṃ tiktakaṭukaṃ kaṣāyānurasaṃ saram//

4.13.9

kaṭupākyuṣṇavīryaṃ ca śoṣaṇaṃ chedanaṃ tathā/ teṣu yat kṛṣṇamalaghu snigdhaṃ niḥśarkaraṃ ca yat//

4.13.10

gomūtragandhi yaccāpi tat pradhānaṃ pracakṣate/ tadbhāvitaṃ sāragaṇairhṛtadoṣo dinodaye//

4.13.11

pibet sārodakenaiva ślakṣṇapiṣṭaṃ yathābalam/ jāṅgalena rasenānnaṃ tasmiñjīrṇe tu bhojayet//

4.13.12

upayujya tulāmevaṃ girijādamṛtopamāt/ vapurvarṇabalopeto madhumehavivarjitaḥ//

4.13.13

jīvedvarṣaśataṃ pūrṇamajaro+amarasannibhaḥ/ śataṃ śataṃ tulāyāṃ tu sahasraṃ daśataulike//

4.13.14

bhallātakavidhānena parihāravidhiḥ smṛtaḥ/ mehaṃ kuṣṭhamapasmāramunmādaṃ ślīpadaṃ garam//

4.13.15

śoṣaṃ śophārśasī gulmaṃ pāṇḍutāṃ viṣamajvaram/ apohatyacirātkālācchilājatu niṣevitam//

4.13.16

na so+asti rogo yaṃ cāpi nihanyānna śilājatu/ śarkarāṃ cirasaṃbhūtāṃ bhinatti ca tathā+aśmarīm//

4.13.17

bhāvanāloḍane cāsya kartavye bheṣajairhitaiḥ/ evaṃ ca mākṣikaṃ dhātuṃ tāpījamamṛtopamam//

4.13.18

madhuraṃ kāñcanābhāsamamlaṃ vā rajataprabham/ piban hanti jarākuṣṭhamehapāṇḍvāmayakṣayān//

4.13.19

tadbhāvitaḥ kapotāṃśca kulatthāṃśca vivarjayet/ pañcakarmaguṇātītaṃ śraddhāvantaṃ jijīviṣum//

4.13.20

yogenānena matimān sādhayedapi kuṣṭhanam/ vṛkṣāstuvarakā ye syuḥ paścimārṇavabhūmiṣu//

4.13.21

vīcītaraṅgavikṣepamārutoddhūtapallavāḥ/ teṣāṃ phalāni gṛhṇīyāt supakvānyambudāgame//

4.13.22

†majjāṃ tebhyo+api saṃhṛtya śoṣayitvā vicūrṇya ca/ tilavat pīḍayeddroṇyāṃ srāvayedvā kusumbhavat//

4.13.23

tattailaṃ saṃhṛtaṃ bhūyaḥ pacedātoyasaṃkṣayāt/ avatārya karīṣe ca pakṣamātraṃ nidhāpayet//

4.13.24

snigdhaḥ svinno hṛtamalaḥ pakṣādūrdhvaṃ prayatnavān/ caturthabhaktāntaritaḥ śuklādau divase śubhe//

4.13.25

mantrapūtasya tailasya pibenmātrāṃ yathābalam/ tatra mantraṃ pravakṣyāmi yenedamabhimantryate//

4.13.26

majjasāra mahāvīrya sarvān dhātūn viśodhaya/ śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayate+acyutaḥ//

4.13.27

tenāsyordhvamadhaścāpi doṣā yāntyasakṛttataḥ/ asnehalavaṇāṃ sāyaṃ yavāgūṃ śītalāṃ pibet//

4.13.28

pañcāhaṃ prapibettailamanena vidhinā naraḥ/ pakṣaṃ parihareccāpi mudgayūṣaudanāśanaḥ//

4.13.29

pañcabhirdivasairevaṃ sarvakuṣṭhairvimucyate/ tadeva khadirakvāthe triguṇe sādhu sādhitam//

4.13.30

nihitaṃ pūrvavat †pakṣāt pibenmāsamatandritaḥ/ tenābhyaktaśarīraśca kurvītāhāramīritam//

4.13.31

bhinnasvaraṃ raktanetraṃ viśīrṇaṃ kṛmibhakṣitam/ anenāśu prayogeṇa sādhayet kuṣṭhinaṃ naram//

4.13.32

sarpirmadhuyutaṃ pītaṃ tadeva khadirāmbunā/ pakṣimāṃsarasāhāraṃ karoti dviśatāyuṣam//

4.13.33

tadeva nasye pañcāśaddivasānupayojitam/ vapuṣmantaṃ śrutidharaṃ karoti triśatāyuṣam//

4.13.34

śodhayanti naraṃ pītā majjānastasya mātrayā/ mahāvīryastuvarakaḥ kuṣṭhamehāpahaḥ paraḥ//

4.13.35

sāntardhūmastasya majjā tu dagdhaḥ kṣiptastaile saindhavaṃ cāñjanaṃ ca/ paillyaṃ hanyādarmanaktāndhyakācān nīlīrogaṃ taimiraṃ cāñjanena//

4.13.35_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne madhumehacikitsitaṃ nāma trayodaśo+adhyāyaḥ //13//

Commentaries (1)