<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.13

# The Compendium of Suśruta 4.13: trayodaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.13

- **Language:** Sanskrit

### trayodaśo+adhyāyaḥ/

### [4.13.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.1)

athāto madhumehacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.13.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.13.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.3)

madhumehitvamāpannaṃ bhiṣagbhiḥ parivarjitam/ yogenānena matimān pramehiṇamupācaret//

### [4.13.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.4)

māse śukre śucau caiva śailāḥ sūryāṃśutāpitāḥ/ jatuprakāśaṃ svarasaṃ śilābhyaḥ prasravanti hi//

### [4.13.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.5)

śilājatviti vikhyātaṃ sarvavyādhivināśanam/ trapvādīnāṃ tu lohānāṃ ṣaṇṇāmanyatamānvayam//

### [4.13.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.6)

jñeyaṃ svagandhataścāpi ṣaḍyoni prathitaṃ kṣitau/ lohādbhavati tadyasmācchilājatu jatuprabham//

### [4.13.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.7)

tasya lohasya tadvīryaṃ rasaṃ cāpi bibharti †tat/ trapusīsāyasādīni pradhānānyuttarottaram//

### [4.13.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.8)

yathā tathā prayoge+api śreṣṭhe śreṣṭhaguṇāḥ smṛtāḥ/ tatsarvaṃ tiktakaṭukaṃ kaṣāyānurasaṃ saram//

### [4.13.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.9)

kaṭupākyuṣṇavīryaṃ ca śoṣaṇaṃ chedanaṃ tathā/ teṣu yat kṛṣṇamalaghu snigdhaṃ niḥśarkaraṃ ca yat//

### [4.13.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.10)

gomūtragandhi yaccāpi tat pradhānaṃ pracakṣate/ tadbhāvitaṃ sāragaṇairhṛtadoṣo dinodaye//

### [4.13.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.11)

pibet sārodakenaiva ślakṣṇapiṣṭaṃ yathābalam/ jāṅgalena rasenānnaṃ tasmiñjīrṇe tu bhojayet//

### [4.13.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.12)

upayujya tulāmevaṃ girijādamṛtopamāt/ vapurvarṇabalopeto madhumehavivarjitaḥ//

### [4.13.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.13)

jīvedvarṣaśataṃ pūrṇamajaro+amarasannibhaḥ/ śataṃ śataṃ tulāyāṃ tu sahasraṃ daśataulike//

### [4.13.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.14)

bhallātakavidhānena parihāravidhiḥ smṛtaḥ/ mehaṃ kuṣṭhamapasmāramunmādaṃ ślīpadaṃ garam//

### [4.13.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.15)

śoṣaṃ śophārśasī gulmaṃ pāṇḍutāṃ viṣamajvaram/ apohatyacirātkālācchilājatu niṣevitam//

### [4.13.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.16)

na so+asti rogo yaṃ cāpi nihanyānna śilājatu/ śarkarāṃ cirasaṃbhūtāṃ bhinatti ca tathā+aśmarīm//

### [4.13.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.17)

bhāvanāloḍane cāsya kartavye bheṣajairhitaiḥ/ evaṃ ca mākṣikaṃ dhātuṃ tāpījamamṛtopamam//

### [4.13.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.18)

madhuraṃ kāñcanābhāsamamlaṃ vā rajataprabham/ piban hanti jarākuṣṭhamehapāṇḍvāmayakṣayān//

### [4.13.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.19)

tadbhāvitaḥ kapotāṃśca kulatthāṃśca vivarjayet/ pañcakarmaguṇātītaṃ śraddhāvantaṃ jijīviṣum//

### [4.13.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.20)

yogenānena matimān sādhayedapi kuṣṭhanam/ vṛkṣāstuvarakā ye syuḥ paścimārṇavabhūmiṣu//

### [4.13.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.21)

vīcītaraṅgavikṣepamārutoddhūtapallavāḥ/ teṣāṃ phalāni gṛhṇīyāt supakvānyambudāgame//

### [4.13.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.22)

†majjāṃ tebhyo+api saṃhṛtya śoṣayitvā vicūrṇya ca/ tilavat pīḍayeddroṇyāṃ srāvayedvā kusumbhavat//

### [4.13.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.23)

tattailaṃ saṃhṛtaṃ bhūyaḥ pacedātoyasaṃkṣayāt/ avatārya karīṣe ca pakṣamātraṃ nidhāpayet//

### [4.13.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.24)

snigdhaḥ svinno hṛtamalaḥ pakṣādūrdhvaṃ prayatnavān/ caturthabhaktāntaritaḥ śuklādau divase śubhe//

### [4.13.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.25)

mantrapūtasya tailasya pibenmātrāṃ yathābalam/ tatra mantraṃ pravakṣyāmi yenedamabhimantryate//

### [4.13.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.26)

majjasāra mahāvīrya sarvān dhātūn viśodhaya/ śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayate+acyutaḥ//

### [4.13.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.27)

tenāsyordhvamadhaścāpi doṣā yāntyasakṛttataḥ/ asnehalavaṇāṃ sāyaṃ yavāgūṃ śītalāṃ pibet//

### [4.13.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.28)

pañcāhaṃ prapibettailamanena vidhinā naraḥ/ pakṣaṃ parihareccāpi mudgayūṣaudanāśanaḥ//

### [4.13.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.29)

pañcabhirdivasairevaṃ sarvakuṣṭhairvimucyate/ tadeva khadirakvāthe triguṇe sādhu sādhitam//

### [4.13.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.30)

nihitaṃ pūrvavat †pakṣāt pibenmāsamatandritaḥ/ tenābhyaktaśarīraśca kurvītāhāramīritam//

### [4.13.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.31)

bhinnasvaraṃ raktanetraṃ viśīrṇaṃ kṛmibhakṣitam/ anenāśu prayogeṇa sādhayet kuṣṭhinaṃ naram//

### [4.13.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.32)

sarpirmadhuyutaṃ pītaṃ tadeva khadirāmbunā/ pakṣimāṃsarasāhāraṃ karoti dviśatāyuṣam//

### [4.13.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.33)

tadeva nasye pañcāśaddivasānupayojitam/ vapuṣmantaṃ śrutidharaṃ karoti triśatāyuṣam//

### [4.13.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.34)

śodhayanti naraṃ pītā majjānastasya mātrayā/ mahāvīryastuvarakaḥ kuṣṭhamehāpahaḥ paraḥ//

### [4.13.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.35)

sāntardhūmastasya majjā tu dagdhaḥ kṣiptastaile saindhavaṃ cāñjanaṃ ca/ paillyaṃ hanyādarmanaktāndhyakācān nīlīrogaṃ taimiraṃ cāñjanena//

### [4.13.35\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13.35_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne madhumehacikitsitaṃ nāma trayodaśo+adhyāyaḥ //13//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.97.35) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.13) · Pramāṇa
