Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.15: pañcadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.15

Language
Sanskrit

pañcadaśo+adhyāyaḥ/

4.15.1

athāto mūḍhagarbhacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.15.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.15.3

nāto+anyat kaṣṭatamamasti yathā mūḍhagarbhaśalyoddharaṇam; atra hi yoniyakṛtplīhāntravivaragarbhāśayānāṃ madhye karma kartavyaṃ sparśena, utkarṣaṇāpakarṣaṇasthānāpavartanotkartanabhedanacchedanapīḍanarjūkaraṇadāraṇāni caikahastena garbhaṃ garbhiṇīṃ cāhiṃsatā, tasmādadhipatimāpṛcchya paraṃ ca yatnamāsthāyopakrameta//

4.15.4

tatra samāsenāṣṭavidhā mūḍhagarbhagatiruddiṣṭā; svabhāvagatā api trayaḥ saṅgā bhavanti śiraso vaiguṇyādaṃsayorjaghanasya vā//

4.15.5

jīvati tu garbhe sūtikāgarbhanirharaṇe prayateta/ nirhartumaśakye cyāvanān mantrānupaśṛṇuyāt; tān vakṣyāmaḥ//

4.15.6

ihāmṛtaṃ ca somaśca citrabhānuśca bhāmini/ uccaiḥśravāśca turago mandire nivasantu te//

4.15.7

idamamṛtamapāṃ samuddhṛtaṃ vai tava laghu garbhamimaṃ pramuñcatu stri/ tadanalapavanārkavāsavāste saha lavaṇāmbudharairdiśantu śāntim//

4.15.8

muktāḥ †paśorvipāśāśca muktāḥ sūryeṇa raśmayaḥ/ muktaḥ sarvabhayādgarbha ehyehi viramāvitaḥ//

4.15.9

auṣadhāni ca vidadhyādyathoktāni/ mṛte cottānāyā ābhugnasakthyā vastrādhārakonnamitakaṭhyā †dhanvananagavṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛtābhyāṃ mrakṣayitvā hastaṃ yonau praveśya garbhamupaharet/ tatra sakthibhyāmāgatamanulomamevāñchet, ekasakthnā pratipannasyetarasakthi prasāryāpaharet, sphigdeśenāgatasya sphigdeśaṃ prapīḍyordhvamutkṣipya sakthinī prasāryāpaharet, tiryagāgatasya parighasyeva tiraścīnasya paścādardhamūrdhvamutkṣipya pūrvārdhamapatyapathaṃ pratyārjavamānīyāpaharet, pārśvāpavṛttaśirasamaṃsaṃ prapīḍyordhvamutkṣipya śiro+apatyapathamānīyāpaharet, bāhudvayapratipannasyordhvamutpīḍyāṃsau śiro+anulomamānīyāpaharet, dvāvantyāvasādhyau mūḍhagarbhau, evamaśakye śastramavacārayet//

4.15.10

sacetanaṃ ca śastreṇa na kathañcana dārayet/ dāryamāṇo hi jananīmātmānaṃ caiva ghātayet//

4.15.11

aviṣahye vikāre tu śreyo garbhasya pātanam/ na garbhiṇyā viparyāsastasmātprāptaṃ na hāpayet//

4.15.12

tataḥ striyamāśvāsya maṇḍalāgreṇāṅgulīśastreṇa vā śiro vidārya, śiraḥkapālānyāhṛtya, śaṅkunā gṛhītvorasi kakṣāyāṃ vā+apaharet; abhinnaśirasamakṣikūṭe gaṇḍe vā, aṃsasaṃsaktasyāṃsadeśe bāhū chittvā, dṛtimivātataṃ vātapūrṇodaraṃ vā vidārya nirasyāntrāṇi śithilībhūtamāharet, jaghanasaktasya vā jaghanakapālānīti//

4.15.13

kiṃbahunā yadyadaṅgaṃ hi garbhasya tasya sajjati tadbhiṣak/ samyagvinirharecchittvā rakṣennārīṃ ca yatnataḥ//

4.15.14

garbhasya gatayaścitrā jāyante+anilakopataḥ/ tatrānalpamatirvaidyo varteta vidhipūrvakam//

4.15.15

nopekṣeta mṛtaṃ garbhaṃ muhūrtamapi paṇḍitaḥ/ sa hyāśu jananīṃ hanti nirucchvāsaṃ paśuṃ yathā//

4.15.16

maṇḍalāgreṇa kartavyaṃ chedyamantarvijānatā/ vṛddhipatraṃ hi tīkṣṇāgraṃ nārīṃ hiṃsyāt kadācana//

4.15.17

athāpatantīmaparāṃ pātayet pūrvavadbhiṣak/ hastenāpaharedvā+api pārśvabhyāṃ paripīḍya vā//

4.15.18

dhunuyācca muhurnārīṃ pīḍayedvā+aṃsapiṇḍikām†/ tailāktayonerevaṃ tāṃ pātayenmatimān bhiṣak//

4.15.19

evaṃ nirhṛtaśalyāṃ tu siñceduṣṇena vāriṇā/ tato+abhyaktaśarīrāyā yonau snehaṃ nidhāpayet//

4.15.20

evaṃ mṛdvī bhavedyonistacchūlaṃ copaśāmyati/ kṛṣṇātanmūlaśuṇṭhyelāhiṅgubhārgīḥ sadīpyakāḥ//

4.15.21

vacāmativiṣāṃ rāsnāṃ cavyaṃ saṃcūrṇya pāyayet/ snehena doṣasyandārthaṃ vedanopaśamāya ca//

4.15.22

kvāthaṃ caiṣāṃ tathā kalkaṃ cūrṇaṃ vā snehavarjitam/ śākatvagghiṅgvativiṣāpāṭhākaṭukarohiṇīḥ//

4.15.23

tathā tejovatīṃ cāpi pāyayet pūrvavadbhiṣak/ trirātraṃ pañcasaptāhaṃ† tataḥ snehaṃ punaḥ pibet//

4.15.24

pāyayetāsavaṃ naktamariṣṭaṃ vā susaṃskṛtam/ śirīṣakakubhābhyāṃ ca toyamācamane hitam//

4.15.25

upadravāśca ye+anye syustān yathāsvamupācaret/ sarvataḥ pariśuddhā ca snigdhapathyālpabhojanā//

4.15.26

svedābhyaṅgaparā nityaṃ bhavet krodhavivarjitā/ payo vātaharaiḥ siddhaṃ daśāhaṃ bhojane hitam//

4.15.27

rasaṃ daśāhaṃ śeṣe tu yathāyogamupācaret/ vyupadravāṃ viśuddhāṃ ca jñātvā ca varavarṇinīm//

4.15.28

ūrdhvaṃ caturbhyo māsebhyo visṛjet parihārataḥ/ yonisantarpaṇe+abhyaṅge pāne bastiṣu bhojane//

4.15.29

balātailamidaṃ cāsyai dadyādanilavāraṇam/ balāmūlakaṣāyasya daśamūlīśṛtasya ca//

4.15.30

yavakolakulatthānāṃ kvāthasya payasastathā/ aṣṭāvaṣṭau śubhā bhāgāstailādekastadekataḥ//

4.15.31

pacedāvāpya madhuraṃ gaṇaṃ saindhavasaṃyutam/ tathā+aguruṃ sarjarasaṃ saralaṃ devadāru ca//

4.15.32

mañjiṣṭhāṃ candanaṃ kuṣṭhamelāṃ kālānusārivām/ māṃsīṃ śaileyakaṃ patraṃ tagaraṃ sārivāṃ vacām//

4.15.33

śatāvarīmaśvagandhāṃ śatapuṣpāṃ punarnavām/ tat sādhusiddhaṃ sauvarṇe rājate mṛnmaye+api vā//

4.15.34

prakṣipya kalaśe samyak svanuguptaṃ nidhāpayet/ balātailamidaṃ khyātaṃ sarvavātavikāranut//

4.15.35

yathābalamato mātrāṃ sūtikāyai pradāpayet/ yā ca garbhārthinī nārī kṣīṇaśukraśca yaḥ pumān//

4.15.36

vātakṣīṇe marmahate mathite+abhihate tathā/ bhagne śramābhipanne ca sarvathaivopayujyate//

4.15.37

etadākṣepakādīn vai vātavyādhīnapohati/ hikkāṃ kāsamadhīmanthaṃ gulmaṃ śvāsaṃ ca dustaram//

4.15.38

ṣaṇmāsānupayujyaitadantravṛddhimapohati/ pratyagradhātuḥ puruṣo bhavecca sthirayauvanaḥ//

4.15.39

rājñāmetaddhi kartavyaṃ rājamātrāśca ye narāḥ/ sukhinaḥ sukumārāśca dhaninaścāpi ye narāḥ//

4.15.40

balākaṣāyapītebhyastilebhyo vā+apyanekaśaḥ/ tailamutpādya †tatkvāthaśatapākaṃ kṛtaṃ śubham//

4.15.41

nivāte nibhṛtāgāre prayuñjīta yathābalam/ jīrṇe+asmin payasā snigdhamaśnīyāt ṣaṣṭikaudanam//

4.15.42

anena vidhinā droṇamupayujyānnamīritam/ bhuñjīta dviguṇaṃ kālaṃ balavarṇānvitastataḥ//

4.15.43

sarvapāpairvinirmuktaḥ śatāyuḥ puruṣo bhavet/ śataṃ śataṃ tathotkarṣo droṇe droṇe prakīrtitaḥ//

4.15.44

balākalpenātibalāguḍūcyādityaparṇiṣu/ saireyake vīratarau śatāvaryāṃ trikaṇṭake//

4.15.45

tailāni madhuke kuryāt prasāriṇyāṃ ca buddhimān/ nīlotpalaṃ varīmūlaṃ gavye kṣīre vipācayet//

4.15.46

śatapākaṃ tatastena tilatailaṃ pacedbhiṣak/ balātailasya kalkāṃstu supiṣṭāṃstatra dāpayet//

4.15.47

sarveṣāmeva jānīyādupayogaṃ cikitsakaḥ/ balātailavadeteṣāṃ guṇāṃścaiva viśeṣataḥ//

4.15.47_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne mūḍhagarbhacikitsitaṃ nāma pañcadaśo+adhyāyaḥ //15//

Linked texts (1)