<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.15

# The Compendium of Suśruta 4.15: pañcadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.15

- **Language:** Sanskrit

### pañcadaśo+adhyāyaḥ/

### [4.15.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.1)

athāto mūḍhagarbhacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.15.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.15.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.3)

nāto+anyat kaṣṭatamamasti yathā mūḍhagarbhaśalyoddharaṇam; atra hi yoniyakṛtplīhāntravivaragarbhāśayānāṃ madhye karma kartavyaṃ sparśena, utkarṣaṇāpakarṣaṇasthānāpavartanotkartanabhedanacchedanapīḍanarjūkaraṇadāraṇāni caikahastena garbhaṃ garbhiṇīṃ cāhiṃsatā, tasmādadhipatimāpṛcchya paraṃ ca yatnamāsthāyopakrameta//

### [4.15.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.4)

tatra samāsenāṣṭavidhā mūḍhagarbhagatiruddiṣṭā; svabhāvagatā api trayaḥ saṅgā bhavanti śiraso vaiguṇyādaṃsayorjaghanasya vā//

### [4.15.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.5)

jīvati tu garbhe sūtikāgarbhanirharaṇe prayateta/ nirhartumaśakye cyāvanān mantrānupaśṛṇuyāt; tān vakṣyāmaḥ//

### [4.15.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.6)

ihāmṛtaṃ ca somaśca citrabhānuśca bhāmini/ uccaiḥśravāśca turago mandire nivasantu te//

### [4.15.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.7)

idamamṛtamapāṃ samuddhṛtaṃ vai tava laghu garbhamimaṃ pramuñcatu stri/ tadanalapavanārkavāsavāste saha lavaṇāmbudharairdiśantu śāntim//

### [4.15.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.8)

muktāḥ †paśorvipāśāśca muktāḥ sūryeṇa raśmayaḥ/ muktaḥ sarvabhayādgarbha ehyehi viramāvitaḥ//

### [4.15.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.9)

auṣadhāni ca vidadhyādyathoktāni/ mṛte cottānāyā ābhugnasakthyā vastrādhārakonnamitakaṭhyā †dhanvananagavṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛtābhyāṃ mrakṣayitvā hastaṃ yonau praveśya garbhamupaharet/ tatra sakthibhyāmāgatamanulomamevāñchet, ekasakthnā pratipannasyetarasakthi prasāryāpaharet, sphigdeśenāgatasya sphigdeśaṃ prapīḍyordhvamutkṣipya sakthinī prasāryāpaharet, tiryagāgatasya parighasyeva tiraścīnasya paścādardhamūrdhvamutkṣipya pūrvārdhamapatyapathaṃ pratyārjavamānīyāpaharet, pārśvāpavṛttaśirasamaṃsaṃ prapīḍyordhvamutkṣipya śiro+apatyapathamānīyāpaharet, bāhudvayapratipannasyordhvamutpīḍyāṃsau śiro+anulomamānīyāpaharet, dvāvantyāvasādhyau mūḍhagarbhau, evamaśakye śastramavacārayet//

### [4.15.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.10)

sacetanaṃ ca śastreṇa na kathañcana dārayet/ dāryamāṇo hi jananīmātmānaṃ caiva ghātayet//

### [4.15.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.11)

aviṣahye vikāre tu śreyo garbhasya pātanam/ na garbhiṇyā viparyāsastasmātprāptaṃ na hāpayet//

### [4.15.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.12)

tataḥ striyamāśvāsya maṇḍalāgreṇāṅgulīśastreṇa vā śiro vidārya, śiraḥkapālānyāhṛtya, śaṅkunā gṛhītvorasi kakṣāyāṃ vā+apaharet; abhinnaśirasamakṣikūṭe gaṇḍe vā, aṃsasaṃsaktasyāṃsadeśe bāhū chittvā, dṛtimivātataṃ vātapūrṇodaraṃ vā vidārya nirasyāntrāṇi śithilībhūtamāharet, jaghanasaktasya vā jaghanakapālānīti//

### [4.15.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.13)

kiṃbahunā yadyadaṅgaṃ hi garbhasya tasya sajjati tadbhiṣak/ samyagvinirharecchittvā rakṣennārīṃ ca yatnataḥ//

### [4.15.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.14)

garbhasya gatayaścitrā jāyante+anilakopataḥ/ tatrānalpamatirvaidyo varteta vidhipūrvakam//

### [4.15.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.15)

nopekṣeta mṛtaṃ garbhaṃ muhūrtamapi paṇḍitaḥ/ sa hyāśu jananīṃ hanti nirucchvāsaṃ paśuṃ yathā//

### [4.15.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.16)

maṇḍalāgreṇa kartavyaṃ chedyamantarvijānatā/ vṛddhipatraṃ hi tīkṣṇāgraṃ nārīṃ hiṃsyāt kadācana//

### [4.15.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.17)

athāpatantīmaparāṃ pātayet pūrvavadbhiṣak/ hastenāpaharedvā+api pārśvabhyāṃ paripīḍya vā//

### [4.15.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.18)

dhunuyācca muhurnārīṃ pīḍayedvā+aṃsapiṇḍikām†/ tailāktayonerevaṃ tāṃ pātayenmatimān bhiṣak//

### [4.15.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.19)

evaṃ nirhṛtaśalyāṃ tu siñceduṣṇena vāriṇā/ tato+abhyaktaśarīrāyā yonau snehaṃ nidhāpayet//

### [4.15.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.20)

evaṃ mṛdvī bhavedyonistacchūlaṃ copaśāmyati/ kṛṣṇātanmūlaśuṇṭhyelāhiṅgubhārgīḥ sadīpyakāḥ//

### [4.15.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.21)

vacāmativiṣāṃ rāsnāṃ cavyaṃ saṃcūrṇya pāyayet/ snehena doṣasyandārthaṃ vedanopaśamāya ca//

### [4.15.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.22)

kvāthaṃ caiṣāṃ tathā kalkaṃ cūrṇaṃ vā snehavarjitam/ śākatvagghiṅgvativiṣāpāṭhākaṭukarohiṇīḥ//

### [4.15.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.23)

tathā tejovatīṃ cāpi pāyayet pūrvavadbhiṣak/ trirātraṃ pañcasaptāhaṃ† tataḥ snehaṃ punaḥ pibet//

### [4.15.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.24)

pāyayetāsavaṃ naktamariṣṭaṃ vā susaṃskṛtam/ śirīṣakakubhābhyāṃ ca toyamācamane hitam//

### [4.15.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.25)

upadravāśca ye+anye syustān yathāsvamupācaret/ sarvataḥ pariśuddhā ca snigdhapathyālpabhojanā//

### [4.15.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.26)

svedābhyaṅgaparā nityaṃ bhavet krodhavivarjitā/ payo vātaharaiḥ siddhaṃ daśāhaṃ bhojane hitam//

### [4.15.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.27)

rasaṃ daśāhaṃ śeṣe tu yathāyogamupācaret/ vyupadravāṃ viśuddhāṃ ca jñātvā ca varavarṇinīm//

### [4.15.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.28)

ūrdhvaṃ caturbhyo māsebhyo visṛjet parihārataḥ/ yonisantarpaṇe+abhyaṅge pāne bastiṣu bhojane//

### [4.15.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.29)

balātailamidaṃ cāsyai dadyādanilavāraṇam/ balāmūlakaṣāyasya daśamūlīśṛtasya ca//

### [4.15.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.30)

yavakolakulatthānāṃ kvāthasya payasastathā/ aṣṭāvaṣṭau śubhā bhāgāstailādekastadekataḥ//

### [4.15.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.31)

pacedāvāpya madhuraṃ gaṇaṃ saindhavasaṃyutam/ tathā+aguruṃ sarjarasaṃ saralaṃ devadāru ca//

### [4.15.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.32)

mañjiṣṭhāṃ candanaṃ kuṣṭhamelāṃ kālānusārivām/ māṃsīṃ śaileyakaṃ patraṃ tagaraṃ sārivāṃ vacām//

### [4.15.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.33)

śatāvarīmaśvagandhāṃ śatapuṣpāṃ punarnavām/ tat sādhusiddhaṃ sauvarṇe rājate mṛnmaye+api vā//

### [4.15.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.34)

prakṣipya kalaśe samyak svanuguptaṃ nidhāpayet/ balātailamidaṃ khyātaṃ sarvavātavikāranut//

### [4.15.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.35)

yathābalamato mātrāṃ sūtikāyai pradāpayet/ yā ca garbhārthinī nārī kṣīṇaśukraśca yaḥ pumān//

### [4.15.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.36)

vātakṣīṇe marmahate mathite+abhihate tathā/ bhagne śramābhipanne ca sarvathaivopayujyate//

### [4.15.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.37)

etadākṣepakādīn vai vātavyādhīnapohati/ hikkāṃ kāsamadhīmanthaṃ gulmaṃ śvāsaṃ ca dustaram//

### [4.15.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.38)

ṣaṇmāsānupayujyaitadantravṛddhimapohati/ pratyagradhātuḥ puruṣo bhavecca sthirayauvanaḥ//

### [4.15.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.39)

rājñāmetaddhi kartavyaṃ rājamātrāśca ye narāḥ/ sukhinaḥ sukumārāśca dhaninaścāpi ye narāḥ//

### [4.15.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.40)

balākaṣāyapītebhyastilebhyo vā+apyanekaśaḥ/ tailamutpādya †tatkvāthaśatapākaṃ kṛtaṃ śubham//

### [4.15.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.41)

nivāte nibhṛtāgāre prayuñjīta yathābalam/ jīrṇe+asmin payasā snigdhamaśnīyāt ṣaṣṭikaudanam//

### [4.15.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.42)

anena vidhinā droṇamupayujyānnamīritam/ bhuñjīta dviguṇaṃ kālaṃ balavarṇānvitastataḥ//

### [4.15.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.43)

sarvapāpairvinirmuktaḥ śatāyuḥ puruṣo bhavet/ śataṃ śataṃ tathotkarṣo droṇe droṇe prakīrtitaḥ//

### [4.15.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.44)

balākalpenātibalāguḍūcyādityaparṇiṣu/ saireyake vīratarau śatāvaryāṃ trikaṇṭake//

### [4.15.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.45)

tailāni madhuke kuryāt prasāriṇyāṃ ca buddhimān/ nīlotpalaṃ varīmūlaṃ gavye kṣīre vipācayet//

### [4.15.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.46)

śatapākaṃ tatastena tilatailaṃ pacedbhiṣak/ balātailasya kalkāṃstu supiṣṭāṃstatra dāpayet//

### [4.15.47](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.47)

sarveṣāmeva jānīyādupayogaṃ cikitsakaḥ/ balātailavadeteṣāṃ guṇāṃścaiva viśeṣataḥ//

### [4.15.47\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15.47_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne mūḍhagarbhacikitsitaṃ nāma pañcadaśo+adhyāyaḥ //15//

## Linked texts (1)

- [Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.cakradatta.22.97) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.15) · Pramāṇa
