Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.16: ṣoḍaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.16

Language
Sanskrit

ṣoḍaśo+adhyāyaḥ/

4.16.1

athāto vidradhītāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.16.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.16.3

ukta vidradhayaḥ ṣaḍye teṣvasādhyastu sarvajaḥ/ śeṣeṣvāmeṣu kartavyā tvaritaṃ śophavat kriyā//

4.16.4

vātaghnamūlakalkaistu ghṛtatailavasāyutaiḥ/ sukhoṣṇo bahalo lepaḥ prayojyo vātavidradhau//

4.16.5

sānūpaudakamāṃsastu kākolyādiḥ satarpaṇaḥ/ snehāmlasiddho lavaṇaḥ prayojyaścopanāhane//

4.16.6

veśavāraiḥ sakṛśaraiḥ payobhiḥ pāyasaistathā/ svedayet satataṃ cāpi nirhareccāpi śoṇitam//

4.16.7

sa cedevamupakrāntaḥ pākāyābhimukho yadi/ taṃ pācayitvā śastreṇa bhindyādbhinnaṃ ca śodhayet†//

4.16.8

pañcamūlakaṣāyeṇa prakṣālya lavaṇottaraiḥ/ tailairbhadrādimadhukasaṃyuktaiḥ pratipūrayet//

4.16.9

vairecanikayuktena traivṛtena viśodhya ca/ pṛthakparṇyādisiddhena traivṛtena ca ropayet//

4.16.10

paittikaṃ śarkarālājāmadhukaiḥ sārivāyutaiḥ/ pradihyāt kṣīrapiṣṭairvā payasyośīracandanaiḥ//

4.16.11

pākyaiḥ śītakaṣāyairvā kṣīrairikṣurasaistathā/ jīvanīyaghṛtairvā+api secayeccharkarāyutaiḥ//

4.16.12

trivṛddharītakīnāṃ ca cūrṇaṃ lihyānmadhudravam/ jalaukobhirhareccāsṛk pakvaṃ cāpaṭhya buddhimān//

4.16.13

kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa prakṣālyaudakajena vā/ tilaiḥ sayaṣṭīmadhukaiḥ sakṣaudraiḥ sarpiṣā yutaiḥ//

4.16.14

upadihya pratanunā vāsasā veṣṭayedvraṇam/ prapauṇḍarīkamañjiṣṭhāmadhukośīrapadmakaiḥ//

4.16.15

saharidraiḥ kṛtaṃ sarpiḥ sakṣīraṃ vraṇaropaṇam/ kṣīraśuklāpṛthakparṇīsamaṅgārodhracandanaiḥ//

4.16.16

nyagrodhādipravāleṣu teṣāṃ tvakṣvathavā kṛtam/ naktamālasya patrāṇi taruṇāni phalāni ca//

4.16.17

sumanāyāśca patrāṇi paṭolāriṣṭayostathā/ dve haridre madhūcchiṣṭaṃ madhukaṃ tiktarohiṇī//

4.16.18

priyaṅguḥ kuśamūlaṃ ca niculasya tvageva ca/ mañjiṣṭhācandanośīramutpalaṃ sārive trivṛt//

4.16.19

eteṣāṃ kārṣikairbhāgairghṛtaprasthaṃ vipācayet/ duṣṭavraṇapraśamanaṃ nāḍīvraṇaviśodhanam//

4.16.20

sadyaśchinnavraṇānāṃ ca karañjādyamidaṃ śubham/ duṣṭavraṇāśca ye kecidye cotsṛṣṭakriyā vraṇāḥ//

4.16.21

nāḍyo gambhīrikā yāśca sadyaścchinnāstathaiva ca/ agnikṣārakṛtāścaiva ye vraṇā dāruṇā api//

4.16.22

karañjādyena haviṣā †praśāmyanti na saṃśayaḥ/ iṣṭakāsikatāloṣṭagośakṛttuṣapāṃśubhiḥ//

4.16.23

mūtrairuṣṇaiśca satataṃ svedayecchlaṣmavidradhim/ kaṣāyapānairvamanairālepairupanāhanaiḥ//

4.16.24

hareddoṣānabhīkṣṇaṃ cāpyalābvā+asṛk tathaiva ca/ āragvadhakaṣāyeṇa pakvaṃ cāpāṭhya dhāvayet//

4.16.25

haridrātrivṛtāśaktutilairmadhusamāyutaiḥ/ pūrayitvā vraṇaṃ samyagbadhnīyāt kīrtitaṃ yathā//

4.16.26

tataḥ kulatthikādantītrivṛcchyāmārkatilvakaiḥ/ kuryāttailaṃ sagomūtraṃ hitaṃ tatra sasaindhavam//

4.16.27

pittavidradhivat sarvāḥ kriyā niravaśeṣataḥ/ vidradhyoḥ kuśalaḥ kuryādraktāgantunimittayoḥ//

4.16.28

varuṇādigaṇakvāthamapakve+abhyantarotthite/ ūṣakādipratīvāpaṃ pibet sukhakaraṃ naraḥ//

4.16.29

anayorvargayoḥ siddhaṃ sarpirvairecanena ca/ acirādvidradhiṃ hanti prātaḥ prātarniṣevitam//

4.16.30

ebhireva gaṇaiścāpi saṃsiddhaṃ snehasaṃyutam/ kāryamāsthāpanaṃ kṣipraṃ tathaivāpyanuvāsanam//

4.16.31

pānālepanabhojyeṣu madhuśigrudrumo+api vā/ dattāvāpo yathādoṣamapakvaṃ hanti vidradhim//

4.16.32

toyadhānyāmlamūtraistu peyo vā+api surādibhiḥ/ yathādoṣagaṇakvāthaiḥ pibedvā+api śilājatu//

4.16.33

pradhānaṃ guggulaṃ cāpi śuṇṭhīṃ ca suradāru ca/ snehopanāhau kuryācca sadā cāpyanulomanam//

4.16.34

yathoddiṣṭāṃ sirāṃ vidhyet kaphaje vidradhau bhiṣak/ raktapittānilottheṣu kecidbāhau vadanti tu//

4.16.35

pakvaṃ vā bahirunnaddhaṃ bhittvā vraṇavadācaret/ sruteṣūrdhvamadho vā+api maireyāmlasurāsavaiḥ//

4.16.36

peyo varuṇakādistu madhuśigrudrumo+api vā/ śigrumūlajale siddhaṃ sasiddhārthakamodanam//

4.16.37

yavakolakulatthānāṃ yūṣairbhuñjīta mānavaḥ/ prātaḥ prātaśca seveta mātrayā tailvakaṃ ghṛtam//

4.16.38

trivṛtādigaṇakvāthasiddhaṃ vā+apyupaśāntaye/ nopagacchedyathāpākaṃ prayateta tathā bhiṣak//

4.16.39

paryāgate vidradhau tu siddhirnaikāntikī smṛtā/ pratyākhyāya tu kurvīta majjajāte tu vidradhau//

4.16.40

snehasvedopapannānāṃ kuryādraktāvasecana/ vidradhyuktāṃ kriyāṃ kuryāt pakve vā+asthi tu bhedayet//

4.16.41

niḥśalyamatha vijñāya kartavyaṃ vraṇaśodhanam/ dhāvettiktakaṣāyeṇa tiktaṃ sarpistathā hitam//

4.16.42

yadi majjaparisrāvo na nivarteta dehinaḥ/ kuryāt saṃśodhanīyāni kaṣāyādīni buddhimān//

4.16.43

priyaṅgudhātakīrodhrakaṭphalaṃ tinisaindhavam/ etaistailaṃ vipaktavyaṃ vidradhivraṇaropaṇam//

4.16.43_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne vidradhicikitsitaṃ nāma ṣoḍaśo+adhyāyaḥ //16//

Commentaries (1)