Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.17: saptadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.17

Language
Sanskrit

saptadaśo+adhyāyaḥ/

4.17.1

athāto visarpanāḍīstanarogacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.17.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.17.3

sādhyā visarpāstraya ādito ye na sannipātakṣatajau hi sādhyau/ sādhyeṣu tatpathyagaṇairvidadhyādghṛtāni sekāṃśca tathopadehān//

4.17.4

mustāśatāhvāsuradārukuṣṭhavārāhikustumburukṛṣṇagandhāḥ/ vātātmako coṣṇagaṇāḥ prayojyāḥ sekeṣu lepeṣu tathā †śṛteṣu//

4.17.5

yat pañcamūlaṃ khalu kaṇṭakākhyamalpaṃ mahaccāpyatha vallijaṃ ca/ taccopayojyaṃ bhiṣajā pardehe seke ghṛte cāpi tathaiva taile//

4.17.6

kaseruśṛṅgāṭakapadmagundrāḥ saśaivalāḥ sotpalakardamāśca/ vastrāntarāḥ pittakṛte visarpe lepā vidheyāḥ saghṛtāḥ suśītāḥ//

4.17.7

hrīveralāmajjakacandanāni srotojamuktāmaṇigairikāśca/ kṣīreṇa piṣṭāḥ saghṛtāḥ suśītā lepāḥ prayojyāstanavaḥ sukhāya//

4.17.8

prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ payasyā mañjiṣṭhikā padmakacandane ca/ sugandhikā ceti sukhāya lepaḥ paitte visarpe bhiṣajā prayojyaḥ//

4.17.9

nyagrodhavargaiḥ pariṣecanaṃ ca ghṛtaṃ ca kuryāt svarasena tasya/ śītaiḥ payobhiśca madhūdakaiśca saśarkarairikṣurasaiśca sekān//

4.17.10

ghṛtasya gaurīmadhukāravindarodhrāmburājādanagairikeṣu/ tatharṣabhe padmakasārivāsu kākolimedākumudotpaleṣu†//

4.17.11

sacandanāyāṃ madhuśarkarāyāṃ drākṣāsthirāpṛśniśatāhvayāsu/ kalkīkṛtāsūdakamatra dattvā nyagrodhavargasya tathā sthirādeḥ//

4.17.12

gaṇasya bilvādikapañcamūlyāścaturguṇaṃ kṣīramathāpi tadvat/ prasthaṃ vipakvaṃ pariṣecanena paittīrnihanyāttu visarpanāḍīḥ//

4.17.13

visphoṭaduṣṭavraṇaśīrṣarogān pākaṃ tathā++āsyasya nihanti pānāt/ grahārdite śoṣiṇi cāpi bāle ghṛtaṃ hi gauryādikametadiṣṭam//

4.17.14

ajā+aśvagandhā saralā sakālā saikaiṣikā cāpyathavā+ajaśṛṅgī/ gomūtrapiṣṭo vihitaḥ pradeho hanyādvisarpaṃ kaphajaṃ sa śīghram//

4.17.15

kālānusāryāgurucocaguñjārāsnāvacāśītaśivedraparṇyaḥ/ pālindimuñjātamahīkadambā hitā visarpeṣu kaphātmakeṣu//

4.17.16

gaṇastu yojyo varuṇapravṛttaḥ kriyāsu sarvāsu vicakṣaṇena/ saṃśodhanaṃ śoṇitamokṣaṇaṃ ca śreṣṭhaṃ visarpeṣu cikitsitaṃ hi//

4.17.17

sarvāṃśca pakvān pariśodhya dhīmān vraṇakrameṇopacaredyathoktam/ nāḍī tridoṣaprabhavā na sidhyeccheṣāścatasraḥ khalu† yatnasādhyāḥ//

4.17.18

tatrānilotthāmupanāhya pūrvamaśeṣataḥ pūyagatiṃ vidārya/ tilairapāmārgaphalaiśca piṣṭvā sasaindhavairbandhanamatra kuryāt//

4.17.19

prakṣālane cāpi sadā varaṇasya yojyaṃ mahadyat khalu pañcamūlam/ hiṃsrāṃ haridrāṃ kaṭukāṃ balāṃ ca gojihvikāṃ cāpi sabilvamūlām//

4.17.20

saṃhṛtya tailaṃ vipacedvraṇasya saṃśodhanaṃ pūraṇaropaṇaṃ ca/ pittātmikāṃ prāgupanāhya dhīmānutkārikābhiḥ sapayoghṛtābhiḥ//

4.17.21

nipātya śastraṃ tilanāgadantīyaṣṭyāhvakalkaiḥ paripūrayettām/ prakṣālane cāpi sasomanimbā niśā prayojyā kuśalena nityam//

4.17.22

śyāmātribhaṇḍītriphalāsu siddhaṃ haridrayo rodhrakavṛkṣayośca/ ghṛtaṃ sadugdhaṃ vraṇatarpaṇena hanyādgatiṃ koṣṭhagatā+api yā syāt//

4.17.23

nāḍīṃ kaphotthāmupanāhya samyak kulatthasiddhārthakaśaktukiṇvaiḥ/ mṛdūkṛtāmeṣya gatiṃ viditvā nipātayecchastramaśeṣakārī//

4.17.24

dadyādvraṇe nimbatilān †sadantīn surāṣṭrajāsaindhavasaṃprayuktān/ prakṣālane cāpi karañjanimbajātyakṣapīlusvarasāḥ prayojyāḥ//

4.17.25

suvarcikāsaindhavacitrakeṣu nikumbhatālītalarūpikāsu/ phaleṣvapāmārgabhaveṣu caiva kuryāt samūtreṣu hitāya tailam//

4.17.26

nāḍīṃ tu śalyaprabhavāṃ vidārya nirhṛtya śalyaṃ praviśodhya mārgam/ saṃśodhayet kṣaudraghṛtapragāḍhaistilaistato ropaṇamāśu kuryāt//

4.17.27

kumbhīkakharjūrakapitthabilvavanaspatīnāṃ ca śalāṭuvargaiḥ/ kṛtvā kaṣāyaṃ vipacettu tailamāvāpya mustāsaralāpriyaṅgūḥ//

4.17.28

sugandhikāmocarasāhipuṣoaṃ rodhraṃ vidadhyādapi dhātakīṃ ca/ etena śalyaprabhavā tu nāḍī rohedvraṇo vā sukhabhāśu caiva//

4.17.29

kṛśadurbalabhīrūṇāṃ nāḍī marmāśritā ca yā/ kṣārasūtreṇa tāṃ cchindyānna tu śastreṇa buddhimān//

4.17.30

eṣaṇyā gatimanviṣya ārasūtrānusāriṇīm/ sūcīṃ nidadhyādgatyante tahonnamyāśu nirharet//

4.17.31

sūtrasyāntaṃ samānīya gāḍhaṃ bandhaṃ samācaret/ tataḥ kṣārabalaṃ vīkṣya sūtramanyat praveśayet//

4.17.32

kṣārāktaṃ matimān vaidyo yāvanna †chidyate gatiḥ/ bhagandare+apyeṣa vidhiḥ kāryo vaidyena jānatā//

4.17.33

sūcībhiryavavaktrābhirācitān vā samantataḥ/ mūle sūtreṇa badhnīyācchinne copavaredvraṇam//

4.17.34

yā dvivraṇīye+abhihitāstu vartyastāḥ sarvanāḍīṣu bhiṣagvidadhyāt/ ghoṇṭāphalatvaglavaṇāni lākṣāpūgīphalaṃ cālavaṇaṃ ca patram//

4.17.35

sruhyarkadugdhena tu kalka eṣa vartīkṛto hantyacireṇa nāḍīḥ/ bibhītakāmrāsthivaṭapravālā hareṇukāśaṅkhinibījamasyaḥ//

4.17.36

vārāhikandaśca tathā pradeyo nāḍīṣu tailena ca miśrayitvā//

4.17.37

dhattūrajaṃ madanakodravajaṃ ca bījaṃ kośātakī śukanasā mṛgabhojinī ca/ aṅkoṭabījakusumaṃ gatiṣu prayojyaṃ lākṣodakāhṛtamalāsu vikṛtya† cūrṇam//

4.17.38

tathā ca gomāṃsamasīṃ hitāya koṣṭhāśritasyādarato diśanti/ varīkṛtaṃ mākṣikasaṃprayuktaṃ nāḍīghnamuktaṃ lavaṇottamaṃ vā//

4.17.39

duṣṭavraṇe yadvihitaṃ ca tailaṃ tat sarvanāḍīṣu bhiṣagvidadhyāt/ cūrṇīkṛtairatha vimiśritamebhireva tailaṃ prayuktamacireṇa gatiṃ nihanti//

4.17.40

eṣveva mūtrasahiteṣu vidhāya tailaṃ tat sādhitaṃ gatimapohati saptarātrāt/ piṇḍītakasya tu varāhavibhāvitasya mūleṣu kandaśakaleṣu ca sauvaheṣu//

4.17.41

tailaṃ kṛtaṃ gatimapohati śīghrametat kandeṣu cāmaravarāyudhasāhvayeṣu/ bhallātakārkamaricairlavaṇottamena siddhaṃ viḍaṅgarajanīdvayacitrakaiśca//

4.17.42

syānmārkavasya ca rasena nihanti tailaṃ nāḍīṃ kaphānilakṛtāmapacīṃ vraṇāṃśca/ stanye gate vikṛtimāśu bhiṣak tu dhātrīṃ pītāṃ ghṛtaṃ pariṇate+ahani vāmayettu//

4.17.43

nimbodakena madhumāgadhikāyutena vāntāgate+ahani ca mudgarasāśanā syāt/ evaṃ tryahaṃ caturahaṃ ṣaḍahaṃ vamedvā sarpiḥ pibettriphalayā saha saṃyutaṃ vā//

4.17.44

bhārgīṃ pibettu payasaḥ pariśodhanārthamāragvadhādiṣu varaṃ madhunā kaṣāyam//

4.17.45

sāmānyametadupadiṣṭamato viśeṣāddoṣān payonipatitān śamayedyathāsvam/ rogaṃ stanotthitamavekṣya bhiṣagvidadhyādyadvidradhāvabhihitaṃ bahuśo vidhānam//

4.17.46

saṃpacyamānamapi taṃ tu vinopanāhaiḥ saṃbhojanena khalu pācayituṃ yateta/ śīghraṃ stano hi mṛdumāṃsatayopanaddhaḥ sarvaṃ prakothamupayātyavadīryate ca//

4.17.47

pakve tu dugdhahariṇīḥ parihṛtya nāḍīḥ kṛṣṇaṃ ca cūcukayugaṃ vidadhīta śastram/ āme vidāhini tathaiva gate ca pākaṃ dhātryāḥ stanau satatameva ca nirduhīta//

4.17.47_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne visarpanāḍīstanarogacikitsitaṃ nāma saptadaśo+adhyāyaḥ//17//

Commentaries (1)

Linked texts (3)