<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.17

# The Compendium of Suśruta 4.17: saptadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.17

- **Language:** Sanskrit

### saptadaśo+adhyāyaḥ/

### [4.17.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.1)

athāto visarpanāḍīstanarogacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.17.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.17.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.3)

sādhyā visarpāstraya ādito ye na sannipātakṣatajau hi sādhyau/ sādhyeṣu tatpathyagaṇairvidadhyādghṛtāni sekāṃśca tathopadehān//

### [4.17.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.4)

mustāśatāhvāsuradārukuṣṭhavārāhikustumburukṛṣṇagandhāḥ/ vātātmako coṣṇagaṇāḥ prayojyāḥ sekeṣu lepeṣu tathā †śṛteṣu//

### [4.17.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.5)

yat pañcamūlaṃ khalu kaṇṭakākhyamalpaṃ mahaccāpyatha vallijaṃ ca/ taccopayojyaṃ bhiṣajā pardehe seke ghṛte cāpi tathaiva taile//

### [4.17.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.6)

kaseruśṛṅgāṭakapadmagundrāḥ saśaivalāḥ sotpalakardamāśca/ vastrāntarāḥ pittakṛte visarpe lepā vidheyāḥ saghṛtāḥ suśītāḥ//

### [4.17.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.7)

hrīveralāmajjakacandanāni srotojamuktāmaṇigairikāśca/ kṣīreṇa piṣṭāḥ saghṛtāḥ suśītā lepāḥ prayojyāstanavaḥ sukhāya//

### [4.17.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.8)

prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ payasyā mañjiṣṭhikā padmakacandane ca/ sugandhikā ceti sukhāya lepaḥ paitte visarpe bhiṣajā prayojyaḥ//

### [4.17.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.9)

nyagrodhavargaiḥ pariṣecanaṃ ca ghṛtaṃ ca kuryāt svarasena tasya/ śītaiḥ payobhiśca madhūdakaiśca saśarkarairikṣurasaiśca sekān//

### [4.17.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.10)

ghṛtasya gaurīmadhukāravindarodhrāmburājādanagairikeṣu/ tatharṣabhe padmakasārivāsu kākolimedākumudotpaleṣu†//

### [4.17.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.11)

sacandanāyāṃ madhuśarkarāyāṃ drākṣāsthirāpṛśniśatāhvayāsu/ kalkīkṛtāsūdakamatra dattvā nyagrodhavargasya tathā sthirādeḥ//

### [4.17.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.12)

gaṇasya bilvādikapañcamūlyāścaturguṇaṃ kṣīramathāpi tadvat/ prasthaṃ vipakvaṃ pariṣecanena paittīrnihanyāttu visarpanāḍīḥ//

### [4.17.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.13)

visphoṭaduṣṭavraṇaśīrṣarogān pākaṃ tathā++āsyasya nihanti pānāt/ grahārdite śoṣiṇi cāpi bāle ghṛtaṃ hi gauryādikametadiṣṭam//

### [4.17.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.14)

ajā+aśvagandhā saralā sakālā saikaiṣikā cāpyathavā+ajaśṛṅgī/ gomūtrapiṣṭo vihitaḥ pradeho hanyādvisarpaṃ kaphajaṃ sa śīghram//

### [4.17.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.15)

kālānusāryāgurucocaguñjārāsnāvacāśītaśivedraparṇyaḥ/ pālindimuñjātamahīkadambā hitā visarpeṣu kaphātmakeṣu//

### [4.17.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.16)

gaṇastu yojyo varuṇapravṛttaḥ kriyāsu sarvāsu vicakṣaṇena/ saṃśodhanaṃ śoṇitamokṣaṇaṃ ca śreṣṭhaṃ visarpeṣu cikitsitaṃ hi//

### [4.17.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.17)

sarvāṃśca pakvān pariśodhya dhīmān vraṇakrameṇopacaredyathoktam/ nāḍī tridoṣaprabhavā na sidhyeccheṣāścatasraḥ khalu† yatnasādhyāḥ//

### [4.17.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.18)

tatrānilotthāmupanāhya pūrvamaśeṣataḥ pūyagatiṃ vidārya/ tilairapāmārgaphalaiśca piṣṭvā sasaindhavairbandhanamatra kuryāt//

### [4.17.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.19)

prakṣālane cāpi sadā varaṇasya yojyaṃ mahadyat khalu pañcamūlam/ hiṃsrāṃ haridrāṃ kaṭukāṃ balāṃ ca gojihvikāṃ cāpi sabilvamūlām//

### [4.17.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.20)

saṃhṛtya tailaṃ vipacedvraṇasya saṃśodhanaṃ pūraṇaropaṇaṃ ca/ pittātmikāṃ prāgupanāhya dhīmānutkārikābhiḥ sapayoghṛtābhiḥ//

### [4.17.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.21)

nipātya śastraṃ tilanāgadantīyaṣṭyāhvakalkaiḥ paripūrayettām/ prakṣālane cāpi sasomanimbā niśā prayojyā kuśalena nityam//

### [4.17.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.22)

śyāmātribhaṇḍītriphalāsu siddhaṃ haridrayo rodhrakavṛkṣayośca/ ghṛtaṃ sadugdhaṃ vraṇatarpaṇena hanyādgatiṃ koṣṭhagatā+api yā syāt//

### [4.17.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.23)

nāḍīṃ kaphotthāmupanāhya samyak kulatthasiddhārthakaśaktukiṇvaiḥ/ mṛdūkṛtāmeṣya gatiṃ viditvā nipātayecchastramaśeṣakārī//

### [4.17.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.24)

dadyādvraṇe nimbatilān †sadantīn surāṣṭrajāsaindhavasaṃprayuktān/ prakṣālane cāpi karañjanimbajātyakṣapīlusvarasāḥ prayojyāḥ//

### [4.17.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.25)

suvarcikāsaindhavacitrakeṣu nikumbhatālītalarūpikāsu/ phaleṣvapāmārgabhaveṣu caiva kuryāt samūtreṣu hitāya tailam//

### [4.17.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.26)

nāḍīṃ tu śalyaprabhavāṃ vidārya nirhṛtya śalyaṃ praviśodhya mārgam/ saṃśodhayet kṣaudraghṛtapragāḍhaistilaistato ropaṇamāśu kuryāt//

### [4.17.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.27)

kumbhīkakharjūrakapitthabilvavanaspatīnāṃ ca śalāṭuvargaiḥ/ kṛtvā kaṣāyaṃ vipacettu tailamāvāpya mustāsaralāpriyaṅgūḥ//

### [4.17.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.28)

sugandhikāmocarasāhipuṣoaṃ rodhraṃ vidadhyādapi dhātakīṃ ca/ etena śalyaprabhavā tu nāḍī rohedvraṇo vā sukhabhāśu caiva//

### [4.17.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.29)

kṛśadurbalabhīrūṇāṃ nāḍī marmāśritā ca yā/ kṣārasūtreṇa tāṃ cchindyānna tu śastreṇa buddhimān//

### [4.17.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.30)

eṣaṇyā gatimanviṣya ārasūtrānusāriṇīm/ sūcīṃ nidadhyādgatyante tahonnamyāśu nirharet//

### [4.17.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.31)

sūtrasyāntaṃ samānīya gāḍhaṃ bandhaṃ samācaret/ tataḥ kṣārabalaṃ vīkṣya sūtramanyat praveśayet//

### [4.17.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.32)

kṣārāktaṃ matimān vaidyo yāvanna †chidyate gatiḥ/ bhagandare+apyeṣa vidhiḥ kāryo vaidyena jānatā//

### [4.17.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.33)

sūcībhiryavavaktrābhirācitān vā samantataḥ/ mūle sūtreṇa badhnīyācchinne copavaredvraṇam//

### [4.17.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.34)

yā dvivraṇīye+abhihitāstu vartyastāḥ sarvanāḍīṣu bhiṣagvidadhyāt/ ghoṇṭāphalatvaglavaṇāni lākṣāpūgīphalaṃ cālavaṇaṃ ca patram//

### [4.17.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.35)

sruhyarkadugdhena tu kalka eṣa vartīkṛto hantyacireṇa nāḍīḥ/ bibhītakāmrāsthivaṭapravālā hareṇukāśaṅkhinibījamasyaḥ//

### [4.17.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.36)

vārāhikandaśca tathā pradeyo nāḍīṣu tailena ca miśrayitvā//

### [4.17.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.37)

dhattūrajaṃ madanakodravajaṃ ca bījaṃ kośātakī śukanasā mṛgabhojinī ca/ aṅkoṭabījakusumaṃ gatiṣu prayojyaṃ lākṣodakāhṛtamalāsu vikṛtya† cūrṇam//

### [4.17.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.38)

tathā ca gomāṃsamasīṃ hitāya koṣṭhāśritasyādarato diśanti/ varīkṛtaṃ mākṣikasaṃprayuktaṃ nāḍīghnamuktaṃ lavaṇottamaṃ vā//

### [4.17.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.39)

duṣṭavraṇe yadvihitaṃ ca tailaṃ tat sarvanāḍīṣu bhiṣagvidadhyāt/ cūrṇīkṛtairatha vimiśritamebhireva tailaṃ prayuktamacireṇa gatiṃ nihanti//

### [4.17.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.40)

eṣveva mūtrasahiteṣu vidhāya tailaṃ tat sādhitaṃ gatimapohati saptarātrāt/ piṇḍītakasya tu varāhavibhāvitasya mūleṣu kandaśakaleṣu ca sauvaheṣu//

### [4.17.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.41)

tailaṃ kṛtaṃ gatimapohati śīghrametat kandeṣu cāmaravarāyudhasāhvayeṣu/ bhallātakārkamaricairlavaṇottamena siddhaṃ viḍaṅgarajanīdvayacitrakaiśca//

### [4.17.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.42)

syānmārkavasya ca rasena nihanti tailaṃ nāḍīṃ kaphānilakṛtāmapacīṃ vraṇāṃśca/ stanye gate vikṛtimāśu bhiṣak tu dhātrīṃ pītāṃ ghṛtaṃ pariṇate+ahani vāmayettu//

### [4.17.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.43)

nimbodakena madhumāgadhikāyutena vāntāgate+ahani ca mudgarasāśanā syāt/ evaṃ tryahaṃ caturahaṃ ṣaḍahaṃ vamedvā sarpiḥ pibettriphalayā saha saṃyutaṃ vā//

### [4.17.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.44)

bhārgīṃ pibettu payasaḥ pariśodhanārthamāragvadhādiṣu varaṃ madhunā kaṣāyam//

### [4.17.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.45)

sāmānyametadupadiṣṭamato viśeṣāddoṣān payonipatitān śamayedyathāsvam/ rogaṃ stanotthitamavekṣya bhiṣagvidadhyādyadvidradhāvabhihitaṃ bahuśo vidhānam//

### [4.17.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.46)

saṃpacyamānamapi taṃ tu vinopanāhaiḥ saṃbhojanena khalu pācayituṃ yateta/ śīghraṃ stano hi mṛdumāṃsatayopanaddhaḥ sarvaṃ prakothamupayātyavadīryate ca//

### [4.17.47](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.47)

pakve tu dugdhahariṇīḥ parihṛtya nāḍīḥ kṛṣṇaṃ ca cūcukayugaṃ vidadhīta śastram/ āme vidāhini tathaiva gate ca pākaṃ dhātryāḥ stanau satatameva ca nirduhīta//

### [4.17.47\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17.47_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne visarpanāḍīstanarogacikitsitaṃ nāma saptadaśo+adhyāyaḥ//17//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.101.41) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (3)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.3.6.10) — Sanskrit
- [Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.vangasena.63.8) — Vaṅgasena, Sanskrit
- [Vaidyamanoramā](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.vaidyamanorama.12.p370) — Kālidāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.17) · Pramāṇa
