Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.18: aṣṭādaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.18

Language
Sanskrit

aṣṭādaśo+adhyāyaḥ/

4.18.1

athāto granthyapacyarbudagalagaṇḍacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.18.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.18.3

granthiṣvathāmeṣu bhiṣagvidadhyācchophakriyāṃ vistaraśo† vidhijñaḥ/ rakṣedbalaṃ cāpi narasya nityaṃ tadrakṣitaṃ vyādhibalaṃ nihanti//

4.18.4

tailaṃ pibet sarpiratho dvayaṃ vā dattvā vasāṃ vā trivṛtaṃ vidadhyāt/ apehivātādaśamūlasiddhaṃ vaidyaścatuḥsnehamatho dvayaṃ vā//

4.18.5

hiṃsrā+atha rohiṇyamṛtā+atha bhargī śyonākabilvāgurukṛṣṇagandhāḥ/ gojī ca piṣṭā saha tālapatryā granthau vidheyo+anilaje pralepaḥ//

4.18.6

svedopanāhān vividhāṃśca kuryāttathā prasiddhānaparāṃśca lepān/ vidārya vā pakvamapohya pūyaṃ prakṣālya bilvārkanarendratoyaiḥ//

4.18.7

tilaiḥ sapañcāṅgulapatramiśraiḥ saṃśodhayet saindhavasaṃprayuktaiḥ/ śuddhaṃ vraṇaṃ vā+apyuparopayettu tailena rāsnāsaralānvitena//

4.18.8

viḍaṅgayaṣṭīmadhukāmṛtābhiḥ siddhena vā kṣīrasamanvitena/ jalaukasaḥ pittakṛte hitāstu kṣīrodakābhyāṃ paribecanaṃ ca//

4.18.9

kākolivargasya ca śītalāni pibet kaṣāyāṇi saśarkarāṇi/ drākṣārasenekṣurasena vā+api cūrṇaṃ pibeccāpi harītakīnām//

4.18.10

madhūkajambvarjunavetasānāṃ tvagbhiḥ pradehānavacārayeta/ saśarkarairvā tṛṇaśūnyakandairdihyādabhīkṣṇaṃ muculundajairvā//

4.18.11

vidārya vā pakvamapohya pūyaṃ dhāvet kaṣāyeṇa vanaspatīnām/ tilaiḥ sayaṣṭīmadhukairviśodhya sarpiḥ prayojyaṃ madhurairvipakvam//

4.18.12

hṛteṣu doṣeṣu yathānupūrvyā granthau bhiṣak śleṣmasamutthite tu/ svinnasya vimlāpanameva kuryādaṅguṣṭhalohopalaveṇudaṇḍaiḥ//

4.18.13

vikaṅkatāragvadhakākaṇantīkākādanītāpasavṛkṣamūlaiḥ/ ālepayet piṇḍaphalārkabhārgīkarañjakālāmadanaiśca vidvān//

4.18.14

amarmajātaṃ śamamaprayāntamapakvamevāpaharedvidārya/ dahet sthite cāsṛji siddhakarmā sadyaḥkṣatoktaṃ ca vidhiṃ vidadhyāt//

4.18.15

yā māṃsakandyaḥ kaṭhinā bṛhatyastāsveṣa yojyaśca vidhirvidhijñaiḥ/ śastreṇa vā++āpāṭhya supakvamāśu prakṣālayet pathyatamaiḥ kaṣāyaiḥ//

4.18.16

saṃśodhanaistaṃ ca viśodhayettu kṣārottaraiḥ kṣaudraguḍapragāḍhaiḥ/ śuddhe ca tailaṃ tvavacāraṇīyaṃ viḍaṅgapāṭhārajanīvipakvam//

4.18.17

medaḥsamutthe tilakalkadigdhaṃ dattvopariṣṭādviguṇaṃ paṭāntam/ hutāśataptena muhuḥ pramṛjyāllohena dhīmānadahan hitāya//

4.18.18

pralipya dārvīmatha lākṣayā vā prataptayā svedanamasya kāryam/ nipātya vā śastramapohya medo dahet supakvaṃ tvathavā vidārya//

4.18.19

prakṣālya mūtreṇa tilaiḥ supiṣṭaiḥ suvarcikādyairharitālamiśraiḥ/ sasaindhavaiḥ kṣaudraghṛtapragāḍhaiḥ kṣārottarairenamabhipraśodhya//

4.18.20

tailaṃ vidadyāddvikarañjaguñjāvaṃśāvalekheṅgudamūtrasiddham/ jīmūtakaiḥ kośavatīphalaiśca dantīdravantītrivṛtāsu caiva//

4.18.21

sarpiḥ kṛtaṃ hantyapacīṃ pravṛddhāṃ dvidhā pravṛttaṃ tadudāravīryam/ nirguṇḍijātībarihiṣṭhayuktaṃ jīmūtakaṃ mākṣikasaindhavāḍhyam//

4.18.22

abhiprataptaṃ vamanaṃ pragāḍhaṃ duṣṭāpacīṣūttamamādiśanti/ kaiḍaryabimbīkaravīrasiddhaṃ tailaṃ hitaṃ mūrdhavirecanaṃ ca//

4.18.23

śāsvoṭakasya svarasena siddhaṃ tailaṃ hitaṃ nasyavirecaneṣu/ madhūkasāraśca hito+avapīḍe phalāni śigroḥ kharamañjarervā//

4.18.24

granthīnamarmaprabhavānapakvānuddhṛtya cāgniṃ vidadhīta paścāt/ kṣāreṇa vā+api pratisārayettu saṃlikhya śastreṇa yathopadeśam//

4.18.25

pārṣṇi prati dve daśa cāṅgulāni mitvendrabastiṃ parivarjya dhīmān/ vidārya matsyāṇḍanibhāni vaidyo niṣkṛṣya jālānyanalaṃ vidadhyāt//

4.18.26

ā gulphakarṇāt sumitasya jantostasyāṣṭabhāgaṃ khuḍakādvibhajya/ ghoṇarjuvedhaḥ surarājabasterhitvā+akṣimātraṃ tvapare vadanti//

4.18.27

maṇibandhopariṣṭādvā kuryādrekhātrayaṃ bhiṣak/ aṅgulyantaritaṃ samyagapacīnāṃ nivṛttaye//

4.18.28

cūrṇasya kāle parcalākakākagodhāhikūrmaprabhavāṃ masīṃ tu/ dadyācca tailena saheṅgudīnāṃ yadvakṣyate ślīpadināṃ ca tailam//

4.18.29

virecanaṃ dhūmamupādadīta bhavecca nityaṃ yavamudgabhojī/ karkārukairvārukanāsirkelapriyālapañcāṅgulabījacūrṇaiḥ//

4.18.30

vātārbudaṃ kṣīraghṛtāmbusiddhairuṣṇaiḥ satailairupanāhayettu/ kuryācca mukhyānyupanāhanāni siddhaiśca māṃsairatha vesavāraiḥ//

4.18.31

svedaṃ vidadhyāt kuśalastu nāḍyā śṛṅgeṇa raktaṃ bahuśo harecca/ vātaghnaniryūhapayomlabhāgaiḥ siddhaṃ śatākhyaṃ trivṛtaṃ pibedvā//

4.18.32

svedopanāhā mṛdavastu †kāryāḥ pittārbude kāyavirecanaṃ ca/ vighṛṣya codumbaraśākagojīpatrairbhṛśaṃ kṣaudrayutaiḥ pralimpet//

4.18.33

ślakṣṇīkṛtaiḥ sarjarasapriyaṅgupattaṅgarodhrāñjanayaṣṭikāhvaiḥ/ visrāvya cāragvadhāgojisomāḥ śyāmā ca yojyā kuśalena lepe//

4.18.34

śyāmāgirihvāñjanakīraseṣu drākṣārase saptalikārase ca/ ghṛtaṃ pibet klītakasaṃprasiddhaṃ pittārbudī tajjaṭharī ca jantuḥ//

4.18.35

śuddhasya jantoḥ kaphaje+arbude tu rakte+avasikte tu tato+arbudaṃ tat/ dravyāṇi yānyūrdhvamadhaśca doṣān haranti taiḥ kalkakṛtaiḥ pradihyāt//

4.18.36

kapotapārāvataviṅvimiśraiḥ sakāṃsyanīlaiḥ śukalāṅgalākhyaiḥ/ mūtraistu kākādanimūlamiśraiḥ kṣārapradigdhairathavā pradihyāt//

4.18.37

niṣpāvapiṇyākakulatthakalkairmāṃsapragāḍhairdadhimastuyuktaiḥ/ lepaṃ vidadhyāt kṛmayo yathā+atra mūrcchanti muñcantyatha makṣikāśca//

4.18.38

alpāvaśiṣṭe kṛmibhakṣite† ca likhettato+agniṃ vidadhīta paścāt/ yadalpamūlaṃ traputāmrasīsapaṭṭaiḥ samāveṣṭya tadāyasairvā//

4.18.39

kṣārāgniśastrāṇyasakṛdvidadhyāt prāṇānahiṃsan bhiṣagpramattaḥ/ āsphotajātīkaravīrapatraiḥ kaṣāyamiṣṭaṃ vraṇaśodhanārtham//

4.18.40

śuddhe ca tailaṃ vidadhīta bhārgīviḍaṅgapāṭhātriphalāvipakvam/ yadṛcchayā copagatāni pākaṃ pākakrameṇopacaredvidhijñaḥ//

4.18.41

medorbudaṃ svinnamatho vidārya viśodhya sīvyedgataraktamāśu/ tato haridrāgṛhadhūmarodhrapataṅgacūrṇaiḥ samanaḥ śilālaiḥ//

4.18.42

vraṇaṃ pratigrāhya madhupragāḍhaiḥ karañjatailaṃ vidadhīta śuddhe/ saśeṣadoṣāṇi hi yo+arbudāni karoti tasyāśu punarbhavanti//

4.18.43

tasmādaśeṣāṇi samuddharettu hanyuḥ saśeṣāṇi yathā hi vahniḥ/ saṃsvedya gaṇḍaṃ pavanotthamādau nāḍyā+anilaghnauṣadhapatrabhaṅgaiḥ//

4.18.44

amlaiḥ samūtrairvividhaiḥ payobhiruṣṇaiḥ satailaiḥ piśitaiśca vidvān/ visrāvayet svinnamatandriyaśca śuddhaṃ vraṇaṃ cāpyupanāhayettu//

4.18.45

śaṇātasīmūlakaśigrukiṇvapriyālamajjānuyutaistilaistu/ kālāmṛtāśigrupunarnavārkagajādināmākarahāṭakuṣṭhaiḥ//

4.18.46

ekaiṣikāvṛkṣakatilvakaiśca surāmlapiṣṭairasakṛt pradihyāt//

4.18.47

tailaṃ pibeccāmṛtavallinimbahaṃsāhvayāvṛkṣakapippalībhiḥ/ siddhaṃ balābhyāṃ ca sadevadāru hitāya nityaṃ galagaṇḍaroge//

4.18.48

svedopanāhaiḥ kaphasaṃbhavaṃ tu saṃsvedaya visrāvaṇameva kuryāt/ tato+ajagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikākuṣṭhaśukāhvayābhiḥ//

4.18.49

palāśabhasmodakapeṣitābhirdihyāt suguñjābhiraśītalābhiḥ/ daśārdhasaṅkhyairlavaṇaiśca yuktaṃ tailaṃ pibenmāgadhikādisiddham//

4.18.50

pracchardanaṃ mūrdhavirecanaṃ ca dhūmaśca vairecaniko hitastu/ pākakramo vā+api sadā vidheyo vaidyena pākaṅgatayoḥ kathañcit//

4.18.51

kaṭutrikakṣaudrayutāḥ samūtrā bhakṣyā yavānnāni rasāśca maudgāḥ/ saśṛṅgaverāḥ sapaṭolanimbā hitāya deyā galagaṇḍaroge//

4.18.52

medaḥsamutthe tu yathopadiṣṭāṃ vidhyet sirāṃ snigdhatanornarasya/ śyāmāsudhālohapurīṣadantīrasāñjanaiścāpi hitaḥ pradehaḥ//

4.18.53

mūtreṇa vā+āloḍya hitāya sāraṃ prātaḥ pibet sālamahīruhāṇām/ śastreṇa vā++āpāṭya vidārya cainaṃ medaḥ samuddhṛtya hitāya sīvyet//

4.18.54

majjājyamedomadhubhirdahedvā dagdhe ca sarpirmadhu cāvacāryam/ kāsīsatutthe ca tato+atra deye cūrṇīkṛte rocanayā samete//

4.18.55

tailena cābhyajya hitāya dadyāt sārodbhavaṃ gomayajaṃ ca bhasma/ hitaśca nityaṃ triphalākaṣāyo gāḍhaśca bandho yavabhojanaṃ ca//

4.18.55_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne granthyapacyarbudagalagaṇḍacikitsitaṃ nāmāṣṭādaśo+adhyāyaḥ //18//

Commentaries (1)

Linked texts (4)