Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.20: viṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.20

Language
Sanskrit

viṃśatitamo+adhyāyaḥ/

4.20.1

athātaḥ kṣudrarogacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.20.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.20.3

tatrājagallikāmāmāṃ jalaukobhirupācaret/ śuktiśrughnīyavakṣārakalkaiścālepayedbhiṣak//

4.20.4

śyāmālāṅgalakipāṭhākalkairvā+api vicakṣaṇaḥ/ pakvāṃ vraṇavidhānena yathoktena prasādhayet//

4.20.5

andhālajīṃ yavaprakhyāṃ panasīṃ kacchapīṃ tathā/ pāṣāṇagardabhaṃ caiva pūrvaṃ svedena yojayet//

4.20.6

manaḥśilātālakuṣṭhadārukalkaiḥ pralepayet/ paripākagatān bhittvā vraṇavat samupācaret//

4.20.7

vivṛtāmindravṛddhāṃ ca gardabhīṃ jālagardabham/ irivellīṃ gandhanāmnīṃ kakṣāṃ visphoṭakāṃstathā//

4.20.8

pittajasya visarpasya kriyayā sādhayedbhiṣak/ ropayet sarpiṣā pakvān siddhena madhurauṣadhaiḥ//

4.20.9

cipya(ppa)muṣṇāmbunā siktamutkṛtya srāvayedbhiṣak/ cakratailena cābhyajya sarjacūrṇena cūrṇayet//

4.20.10

bandhenopacareccainamaśakyaṃ cāgninā dahet/ madhurauṣadhasiddhena tatastailena ropayet//

4.20.11

kunakhe vidhirapyeṣa kāryo hi bhiṣajā bhavet/ upācaredanuśayīṃ śleṣmavidradhivadbhiṣak//

4.20.12

vidārikāṃ samabhyajya svinnāṃ vimlāpya lepayet/ nagavṛttikavarṣābhūbilvamūlaiḥ supeṣitaiḥ//

4.20.13

vraṇabhāvagatāyāṃ vā kṛtvā saṃśodhanakriyām†/ ropaṇārthaṃ hitaṃ tailaṃ kaṣāyamadhuraiḥ śṛtam//

4.20.14

pracchānairvā jalaukobhiḥ srāvyā+apakvā vidārikā/ ajakarṇaiḥ sapālāśamūlakalkaiḥ pralepayet//

4.20.15

pakvāṃ vidārya śastreṇa paṭolapicumardayoḥ/ kalkena tilayuktena sarpirmiśreṇa lepayet//

4.20.16

vaddhvā ca kṣīravṛkṣasya kaṣāyaiḥ khadirasya ca/ vraṇaṃ prakṣālayecchuddhāṃ tatastāṃ ropayet punaḥ//

4.20.17

medo+arbudavidhānena sādhayeccharkarārbudam/ kacchūṃ vicarcikāṃ pāmāṃ kuṣṭhavat samupācaret//

4.20.18

lepaśca śasyate sikthaśatāhvāgaurasarṣapaiḥ/ vacādārvīsarṣapairvā tailaṃ vā naktamālajam//

4.20.19

sāratailamathābhyaṅge kurvīta kaṭukaiḥ śṛtam/ pādadāryāṃ sirāṃ viddhvā svedābhyaṅgau prayojayet//

4.20.20

madhūcchiṣṭavasāmajjasarjacūrṇaghṛtaiḥ kṛtaḥ/ yavāhvagairikonmiśraiḥ pādalepaḥ praśasyate//

4.20.21

pādau siktvā++āranālena lepanaṃ hyalase hitam/ kalkīkṛtairnimbatilakāsīsālaiḥ sasaindhavaiḥ//

4.20.22

lākṣāraso+abhayā vā+api kāryaṃ syādraktamokṣaṇam/ siddhaṃ rase kaṇṭakāryāstailaṃ vā sārṣapaṃ hitam//

4.20.23

kāsīsarocanaśilācūrṇairvā pratisāraṇam/ utkṛtya† dagdhvā snehena jayet kadarasaṃjñakam//

4.20.24

indralupte sirāṃ mūrdhni snigdhasvinnasya mokṣayet/ kalkaiḥ samaricairdihyācchilākāsīsatutthakaiḥ//

4.20.25

kaṭannaṭadārukalkairlepanaṃ vā praśasyate/ pracchayitvā+avagāḍhaṃ vā guñjākalkairmuhurmuhuḥ//

4.20.26

lepayedupaśāntyarthaṃ kuryādvā+api rasāyanam/ mālatīkaravīrāgninaktamālavipācitam//

4.20.27

tailamabhyañjane śastamindraluptāpahaṃ param/ arūṃṣikāṃ hṛte rakte secayennimbavāriṇā//

4.20.28

dihyāt saindhavayuktena vājiviṣṭhārasena tu/ haritālaniśānimbakalkairvā sapaṭolajaiḥ//

4.20.29

yaṣṭīnīlotpalairaṇḍamārkavairvā pralepayet/ indraluptāpahaṃ tailamabhyaṅge ca praśasyate/ sirāṃ dāruṇake viddhvā snigdhasvinnasya mūrdhani//

4.20.30

avapīḍaṃ śirobastimabhyaṅgaṃ ca prayojayet/ kṣālane kodravatṛṇakṣāratoyaṃ praśasyate//

4.20.31

upariṣṭāt rpavakṣyāmi vidhiṃ palitanāśanam/ masūrikāyāṃ kuṣṭhaghnalepanādikriyā hitā//

4.20.32

pittaśleṣmavisarpoktā kriyā vā saṃpraśasyate/ jatumaṇiṃ samutkṛtya maṣakaṃ tilakālakam//

4.20.33

kṣāreṇa pradahedyuktyā vahninā vā śanaiḥ †śanaiḥ/ nyacche vyaṅge sirāmokṣo nīlikāyāṃ ca śasyate//

4.20.34

yathānyāyaṃ yathābhyāsaṃ lālāṭyādisirāvyadhaḥ/ ghṛṣṭvā dihyāttvacaṃ piṣṭvā kṣīriṇāṃ kṣīrasaṃyutām//

4.20.35

balatibalayaṣṭyāhvarajanīrvā pralepanam/ payasyāgurukālīyalepanaṃ vā sagairikam//

4.20.36

kṣaudrājyayuktayā limpeddaṃṣṭrayā śūkarasya ca/ kapittharājādanayoḥ kalkaṃ vā hitamucyate//

4.20.37

yauvane piḍakāsveṣa viśeṣācchardanaṃ hitam/ lepanaṃ ca vacārodhrasaindhavaiḥ sarṣapānvitaiḥ//

4.20.38

kustumburuvacālodhrakuṣṭharvā lepanaṃ hitam/ padminīkaṇṭake roge chardayennimbavāriṇā//

4.20.39

tenaiva siddhaṃ sakṣaudraṃ sarpiḥpānaṃ pradāpayet/ nimbāragvadhayoḥ kalko hita utsādane bhavet//

4.20.40

parivṛttiṃ ghṛtābhyaktāṃ susvinnāmupanāhayet/ tato+abhyajya śanaiścarma cānayet pīḍayenmaṇim//

4.20.41

praviṣṭe ca maṇau carma svedayedupanāhanaiḥ/ trirātraṃ pañcarātraṃ vā vātaghnaiḥ sālvaṇādibhiḥ//

4.20.42

dadyādvātaharān bastīn snigdhānyannāni bhojayet/ vapāṭikāṃ jayedevaṃ yathādoṣaṃ cikitsakaḥ//

4.20.43

niruddhaprakaśe nāḍīṃ lauhīmubhayatomukhīm/ dāravīṃ vā jatukṛtāṃ ghṛtābhyaktāṃ praveśayet//

4.20.44

pariṣeke vasāmajjaśiśumāravarāhayoḥ/ cakratailaṃ tathā yojyaṃ vātaghnadravyasaṃyutam//

4.20.45

tryahāttryahāt sthūlatarāṃ samyaṅnāḍīṃ praveśayet/ sroto vivardhayedevaṃ snigdhamannaṃ ca bhojayet//

4.20.46

bhittvā vā sevanīṃ muktvā sadyaḥkṣatavadācaret/ sanniruddhagudaṃ rogaṃ valmīkaṃ vahnirohiṇīm//

4.20.47

pratyākhyāya yathāyogaṃ cikitsitamathācaret/ visarpoktena vidhinā sādhayedagnirohiṇīm//

4.20.48

sanniruddhagude yojyā niruddhaprakaśakriyā/ śastreṇotkṛtya valmīkaṃ kṣārāgnibhyāṃ prasādhayet//

4.20.49

vidhānenārbudoktena śodhayitvā ca ropayet/ valmīkaṃ tu bhavedyasya nātivṛddhamamarmajam//

4.20.50

tatra saṃśodhanaṃ kṛtvā śoṇitaṃ mokṣayedbhiṣak/ kulatthikāyā mūlaiśca guḍūcyā lavaṇena ca//

4.20.51

ārevatasya mūlaiśca dantīmūlaistathaiva ca/ śyāmāmūlaiḥ sapalalaiḥ śaktumiśraiḥ pralepayet//

4.20.52

susnigdhaiśca sukhoṣṇaiśca bhiṣak tamupanāhayet/ pakvaṃ †vā tadvijānīyādgatīḥ sarvā yathākramam//

4.20.53

abhijñāya tataśchittvā pradahenmatimān bhiṣak/ saṃśodhya duṣṭamāṃsāni kṣāreṇa pratisārayet//

4.20.54

vraṇaṃ viśuddhaṃ vijñāya ropayenmatimān bhiṣak/ sumanā granthayaścaiva bhallātakamanaḥśile//

4.20.55

kālānusārī sūkṣmailā candanāguruṇī tathā/ etaiḥ siddhaṃ nimbatailaṃ valmīke ropaṇaṃ hitam//

4.20.56

pāṇipādopariṣṭāttu chidrairbahubhirāvṛtam/ valmīkaṃ yat saśophaṃ syādvarjyaṃ tattu vijānatā//

4.20.57

dhātryāḥ stanyaṃ śodhayitvā bāle sādhyā+ahipūtanā/ paṭolapatratriphalārasāñjanavipācitam//

4.20.58

pītaṃ ghṛtaṃ nāśayati kṛcchrāmapyahipūtanām/ triphalākolakhadirakaṣāyaṃ vraṇaropaṇam//

4.20.59

kāsīsarocanātutthaharitālarasāñjanaiḥ/ lepo+amlapiṣṭo badarītvagvā saindhavasaṃyutā//

4.20.60

kapālatutthajaṃ cūrṇaṃ cūrṇakāle prayojayet/ cikitsenmuṣkakacchūṃ cāpyahipūtanapāmavat//

4.20.61

gudabhraṃśe gudaṃ svinnaṃ snehābhyaktaṃ praveśayet/ kārayedgophaṇābandhaṃ madhyacchidreṇa carmaṇā//

4.20.62

vinirgamārthaṃ vāyośca svedayecca muhurmuhuḥ/ kṣīre mahatpañcamūlaṃ mūṣikāṃ cāntravarjitām//

4.20.63

paktvā tasmin pacetailaṃ vātaghnauṣadhasaṃyutam/ gudabhraṃśamidaṃ kṛcchraṃ pānābhyaṅgāt prasādhayet//

4.20.63_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne kṣudrarogacikitsitaṃ nāma viṃśo+adhyāyaḥ //20//

Commentaries (1)

Linked texts (9)