<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.21

# The Compendium of Suśruta 4.21: ekaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.21

- **Language:** Sanskrit

### ekaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

### [4.21.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.1)

athātaḥ śūkadoṣacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.21.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.21.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.3)

saṃlikhya sarṣapīṃ samyak kaṣāyairavacūrṇayet/ kaṣāyeṣveva tailaṃ ca kurvīta vraṇaropaṇam//

### [4.21.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.4)

aṣṭhīlikāṃ jalaukobhirgrāhayecca† punaḥ punaḥ/ tathā cānupaśāmyantīṃ kaphagranthivaduddharet//

### [4.21.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.5)

svedayedgrathitaṃ śaśvannāḍīsvedena buddhimān/ sukhoṣṇairupanāhaiśca susnigdhairupanāhayet//

### [4.21.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.6)

kumbhīkāṃ pākamāpannāṃ bhindyācchuddhāṃ tu ropayet/ tailena triphalālodhratindukāmrātakena tu//

### [4.21.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.7)

grāhayitvā jalaukobhiralajīṃ secayettataḥ/ kaṣāyaisteṣu siddhaṃ ca tailaṃ ropaṇamiṣyate//

### [4.21.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.8)

balātailena koṣṇena mṛditaṃ pariṣecayet/ bhadhuraiḥ sarpiṣā snigdhaiḥ sukhoṣṇairupanāhayet//

### [4.21.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.9)

saṃmūḍhapiḍakāṃ kṣipraṃ jalaukobhirupācaret/ bhittvā paryāgatāṃ cāpi lepayet kṣaudrasarpiṣā//

### [4.21.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.10)

avamanthe gate pākaṃ bhinne tailaṃ vidhīyate/ dhavāśvakarṇapattaṅgasallakītindukīkṛtam//

### [4.21.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.11)

kriyāṃ puṣkarikāyāṃ tu śītāṃ sarvāṃ prayojayet/ jalaukobhirhareccāsṛk sarpiṣā cāvasecayet//

### [4.21.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.12)

sparśahānyāṃ haredraktaṃ pradihyānmadhurairapi/ kṣīrekṣurasarpirbhir secayecca suśītalaiḥ//

### [4.21.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.13)

piḍakāmuttamākhyāṃ ca baḍiśenoddharedbhiṣak/ uddhṛtya madhusaṃyuktaiḥ kaṣāyairavacūrṇayet//

### [4.21.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.14)

rasakriyā vidhātavyā likhite śataponake/ pṛthakparṇyādisiddhaṃ ca deyaṃ tailamanantaram//

### [4.21.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.15)

kriyāṃ kuryādbhiṣak prājñastvakpākasya visarpavat/ raktavidradhivaccāpi kriyā śoṇitaje+arbude//

### [4.21.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.16)

kaṣāyakalkasarpīṃṣi tailaṃ cūrṇaṃ rasakriyām/ śodhanaṃ ropaṇaṃ caiva vīkṣya vīkṣyāvacārayet//

### [4.21.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.17)

hitaṃ ca sarpiṣaḥ pānaṃ pathyaṃ cāpi cirecanam/ hitaḥ śoṇitamokṣaśca yaccāpi laghu bhojanam//

### [4.21.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.18)

arbudaṃ māṃsapākaṃ ca vidradhiṃ tilakālakam/ pratyākhyāya prakurvīta bhiṣak samyak pratikriyām//

### [4.21.18\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21.18_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne śūkarogacikitsitaṃ nāmaikaviṃśo+adhyāyaḥ //21//

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.21) · Pramāṇa
