Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.25: pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.25

Language
Sanskrit

pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

4.25.1

athāto miśrakacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.25.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.25.3

pālyāmayāstu visrāvyā ityuktaṃ prāṅgibodha tān/ paripoṭastathotpāta unmantho duḥkhavardhanaḥ//

4.25.4

pañcamaḥ parilehī ca karṇapālyāṃ gadāḥ smṛtāḥ/ saukumāryāccirotsṛṣṭe sahasā+abhipravardhite//

4.25.5

karṇaśopho bhavet pālyāṃ sarujaḥ paripoṭavān/ kṛṣṇāruṇanibhaḥ stabdhaḥ sa vātāt paripoṭakaḥ//

4.25.6

gurvābharaṇasaṃyogāttāḍanādgharṣaṇādapi/ śophaḥ pālyāṃ bhavecchyāvo dāhapākaruganvitaḥ//

4.25.7

rakto vā raktapittābhyāmutpātaḥ sa gado mataḥ/ balādvardhayataḥ karṇaṃ pālyāṃ vāyuḥ prakupyati//

4.25.8

gṛhītvā sakaphaṃ kuryācchophaṃ †tadvarṇavedanam/ unmanthakaḥ sakaṇḍūko vikāraḥ kaphavātajaḥ//

4.25.9

vardhamāne yadā karṇe kaṇḍūdāharuganvitaḥ/ śopho bhavati pākaśca tvakstho+asau duḥkhavardhanaḥ//

4.25.10

kaphāsṛkkṛmayaḥ kuryuḥ sarṣapābhā vikāriṇīḥ/ srāviṇīḥ piḍakāḥ pālyāṃ kaṇḍūdāharuganvitāḥ//

4.25.11

kaphāsṛkkṛmisaṃbhūtaḥ sa visarpannitastataḥ/ lihyāt saśaṣkulīṃ pālīṃ parilehīti sa smṛtaḥ//

4.25.12

pālyāmayā hyamī ghorā narasyāpratikāriṇaḥ/ mithyāhāravihārasya pāliṃ hiṃsyurupekṣitāḥ//

4.25.13

tasmādāśu bhiṣak teṣu snehādikramamācaret/ tathā+abhyaṅgaparīṣekapradehāsṛgvimokṣaṇam//

4.25.14

sāmānyato viśeṣācca vakṣyāmyabhyañjanaṃ prati/ kharamañjariyaṣṭyāhvasaindhavāmaradārubhiḥ//

4.25.15

supiṣṭaiḥ sāśvagandhaiśca mūlakāvalgujaiḥ phalaiḥ/ sarpistailavasāmajjamadhūcchiṣṭāni pācayet//

4.25.16

sakṣīrāṇyatha taiḥ pāliṃ pradihyāt paripoṭake/ mañjiṣṭhātilayaṣṭyāhvasārivotpalapadmakaiḥ//

4.25.17

sarodhraiḥ sakadambaiśca balājambvāmrapallavaiḥ/ siddhaṃ dhānyāmlasaṃyuktaṃ tailamutpātanāśanam//

4.25.18

tālapatryaśvagandhārkabākucīphalasaindhavaiḥ/ tailaṃ kulīragodhābhyāṃ vasayā saha pācitam//

4.25.19

saralālāṅgalībhyāṃ ca hitamunmanthanāśanam/ tathā+aśmantakajambvāmrapatrakvāthena secanam//

4.25.20

prapauṇḍarīkamadhukamañjiṣṭhārajanīdvayaiḥ/ cūrṇairudvartanaiḥ pālīṃ tailāktāmavacūṇayet//

4.25.21

lākṣāviḍaṅgakalkena tailaṃ paktvā+avacārayet/ svinnāṃ gomayapiṇḍena pradihyāt parilehike//

4.25.22

piṣṭairviḍaṅgairathavā trivṛcchyāmārkasaṃyutaiḥ/ karañjeṅgudibījairvā kuṭajāragvadhāyutaiḥ//

4.25.23

sarvairvā sārṣapaṃ tailaṃ siddhaṃ maricasaṃyutam/ sanimbapatrairabhyaṅge madhūcchiṣṭānvitaṃ hitam//

4.25.24

pālīṣu vyādhiyuktāsu tanvīṣu kaṭhināsu ca/ puṣṭyārthaṃ mārdavārthaṃ ca kuryādabhyañjanaṃ tvidam//

4.25.25

lopākānūpamajjānaṃ vasāṃ tailaṃ navaṃ ghṛtam/ paceddaśaguṇaṃ kṣīramāvāpya madhuraṃ gaṇam//

4.25.26

apāmārgāśvagandhe ca tathā lākṣārasaṃ śubham/ tatsiddhaṃ paripūtaṃ ca svanuguptaṃ nidhāpayet//

4.25.27

tenābhyañjyāt sadā pālīṃ susvinnāmtimarditām/ etena pālyo vardhante nirujo nirupadravāḥ//

4.25.28

mṛdvyaḥ puṣṭāḥ samāḥ snigdhā jāyante bhūṣaṇakṣamāḥ/ nīlīdalaṃ bhṛṅgarajo+arjunatvak piṇḍītakaṃ kṛṣṇamayorajaśca/ bījodbhavaṃ sāhacaraṃ ca puṣpaṃ pathyākṣadhātrīsahitaṃ vicūrṇya//

4.25.29

ekīkṛtaṃ sarvamidaṃ pramāya paṅkena tulyaṃ nalinībhavena/ saṃyojya pakṣaṃ kalaśe nidhāya lauhe †ghaṭe sadmani sāpidhāne//

4.25.30

anena tailaṃ †vipacedvimiśraṃ rasena bhṛṅgatriphalābhavena/ āsannapāke ca parīkṣaṇārthaṃ patraṃ balākābhavamākṣipecca//

4.25.31

bhavedyadā tadbhramarāṅganīlaṃ tadā vipakvaṃ vinidhāya pātre/ kṛṣṇāyase māsamavasthitaṃ tadabhyaṅgayogāt palitāni hanyāt//

4.25.32

sairīyajambvarjunakāśmarījaṃ puṣpaṃ tilānmārkavacūtabīje/ punarnave kardamakaṇṭakāryau kāsīsapiṇḍītakabījasāram//

4.25.33

phalatrayaṃ loharajo+añjanaṃ ca yaṣṭyāhvayaṃ nīrajasārive ca/ piṣṭvā+atha sarvaṃ saha modayantyā sārāmbhasā bījakasaṃbhavena//

4.25.34

sārāmbhasaḥ saptabhireva paścāt prasthaiḥ samāloḍya daśāhaguptam/ lauhe supātre vinidhāya tailamakṣodbhavaṃ tacca pacet prayatnāt//

4.25.35

pakvaṃ ca lauhe+abhinave nidhāya nasyaṃ vidadhyāt pariśuddhakāyaḥ/ abhyaṅgayogaiśca niyujyamānaṃ bhuñjīta māṣān kṛśarāmatho vā//

4.25.36

māsopariṣṭādghanakuñjitāgrāḥ keśā bhavanti bhramarāñjanābhāḥ/ keśāstathā+anye khalatau bhaveyurjarā na cainaṃ sahasā+abhyupaiti//

4.25.37

balaṃ paraṃ saṃbhavatīndiryāṇāṃ bhavecca vaktraṃ valibhirvimuktam/ nākāmine+anārthini nākṛtāya naivāraye tailamidaṃ pradeyam//

4.25.38

lākṣ↠rodhraṃ dve haridre śilāle kuṣṭhaṃ nāgaṃ gairikā varṇakāśca/ mañjiṣṭhogrā syāt surāṣṭrodbhavā ca pattaṅgaṃ vai rocanā cāñjanaṃ ca//

4.25.39

hemāṅgatvak pāṇḍupatraṃ vaṭasya kālīyaṃ syāt padmakaṃ padmamadhyam/ raktaṃ śvetaṃ candanaṃ pāradaṃ ca kākolyādiḥ kṣīrapiṣṭaśca vargaḥ//

4.25.40

medo majjā sikthakaṃ goghṛtaṃ ca dugdhaṃ kvāthaḥ kṣīriṇāṃ ca drumāṇām/ etat sarvaṃ pakvamaikadhyatastu vaktrābhyaṅge sarpiruktaṃ pradhānam//

4.25.41

hanyād vyaṅgaṃ nīlikāṃ cātivṛddhāṃ vaktre jātāḥ sphoṭikāścāpi kāścit/ padmākāraṃ nirvalīkaṃ ca vaktraṃ kuryādetat pīnagaṇḍaṃ manojñam//

4.25.42

rājñāmetadyoṣitāṃ cāpi nityaṃ kuryādvaidyastatsamānāṃ nṛṇāṃ ca/ kuṣṭhaghnaṃ vai sarpiretat pradhānaṃ yeṣāṃ pāde santi vaipādikāśca//

4.25.43

harīkakīcūrṇamariṣṭapatraṃ cūtatvacaṃ dāḍimapuṣpavṛntam/ patraṃ ca dadyānmadayantikāyā lepo+aṅgarāgo naradevayogyaḥ//

4.25.43_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne miśrakacikitsitaṃ nāma pañcaviṃśo+adhyāyaḥ //25//

Commentaries (1)

Linked texts (2)