The Compendium of Suśruta 4.26: ṣaḍviṃśatitamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 4.26
- Language
- Sanskrit
ṣaḍviṃśatitamo+adhyāyaḥ/
4.26.1
athātaḥ kṣīṇabalīyaṃ vājīkaraṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
4.26.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
4.26.3
kalyasyodagravayaso vājīkaraṇasevinaḥ/ sarveṣvṛtuṣvaharaharvyavāyo na nivāritaḥ//
4.26.4
sthavirāṇāṃ riraṃsūnāṃ strīṇāṃ vāllabhyamicchatām/ yoṣitprasaṅgāt kṣīṇānāṃ klībānāmalparetasām//
4.26.5
vilāsināmarthavatāṃ rūpayauvanaśālinām/ nṛṇāṃ ca bahubhāryāṇāṃ yogā vājīkarā hitāḥ//
4.26.6
sevamāno yadaucityādvājīvātyarhtavegavān/ nārīstarpayate tena vājīkaraṇamucyate//
4.26.7
bhojanāni vicitrāṇi pānāni vividhāni ca/ vācaḥ śrotrānugāminyastvacaḥ sparśasukhāstathā//
4.26.8
yāminī sendutilakā kāminī navayauvanā/ gītaṃ śrotramanohāri tāmbūlaṃ madirāḥ srajaḥ//
4.26.9
gandhā manojñā rūpāṇi citrāṇyupavanāni ca/ manasaścāpratīghāto vājīkurvanti mānavam/ taistairbhāvairahṛdyaistu riraṃsormanasi kṣate//
4.26.10
dveṣyastrīsaṃprayogācca klaibyaṃ tanmānasaṃ smṛtam/ kaṭukāmloṣṇalavaṇairatimātropasevitaiḥ//
4.26.11
saumyadhātukṣayo dṛṣṭaḥ klaibyaṃ tadaparaṃ smṛtam/ ativyavāyaśīlo yo na ca vājīkriyārataḥ//
4.26.12
dhvajabhaṅgamavāpnoti tacchukrakṣayahetukam/ mahatā meḍhrarogeṇa marmacchedena vā punaḥ//
4.26.13
klaibyametaccaturthaṃ syānnṝṇāṃ puṃstvopaghātajam/ janmaprabhṛti yaḥ klībaḥ klaibyaṃ tat sahajaṃ smṛtam//
4.26.14
balinaḥ kṣubdhamanaso nirodhād brahmacaryataḥ/ ṣaṣṭhaṃ klaibyaṃ mataṃ tattu kharaśukranimittajam†//
4.26.15
asādhyaṃ sahajaṃ klaibyaṃ marmacchedācca yadbhavet/ sādhyānāmitareṣāṃ tu kāryo hetuviparyayaḥ//
4.26.16
vidhirvājīkaro yastu taṃ pravakṣyāmyataḥ param/ tilamāṣavidārīṇāṃ śālīnāṃ cūrṇameva vā//
4.26.17
pauṇḍrakekṣurasairārdraṃ marditaṃ saindhavānvitam/ varāhamedasā yuktāṃ ghṛtenotkārikāṃ pacet//
4.26.18
tāṃ bhakṣayitvā †puruṣo gacchettu pramadāśatam/ bastāṇḍasiddhe payasi bhāvitānasakṛttilān//
4.26.19
śiśumāravasāpakvāḥ śaṣkulyastistailaiḥ kṛtāḥ/ yaḥ svādet sa pumān gacchet strīṇāṃ śatamapūrvavat//
4.26.20
pippalīlavaṇopete bastāṇḍe kṣīrasarpiṣi/ sādhite bhakṣayedyastu sa gacchet pramadāśatam//
4.26.21
pippalīmāṣaśālīnāṃ yavagodhūmayostathā/ cūrṇabhāgaiḥ samaistaistu ghṛte pūpalikāṃ pacet//
4.26.22
tāṃ bhakṣayitvā pītvā tu śarkarāmadhuraṃ payaḥ/ naraścaṭakavadgaccheddaśavārānnirantaram//
4.26.23
vidāryāḥ sukṛtaṃ cūrṇaṃ svarasenaiva bhāvitam/ sarpirmadhuyutaṃ līḍhvā daśa strīradhigacchati†//
4.26.24
evamāmalakaṃ cūrṇaṃ svarasenaiva bhāvitam/ śarkarāmadhusarpibhiryuktaṃ līḍhvā payaḥ pibet//
4.26.25
etenāśītivarṣo+api yuveva parihṛṣyati/ pippalīlavaṇopete bastāṇḍe ghṛtasādhite//
4.26.26
śiśumārasya vā khādette tu vājīkare bhṛśam/ kulīrakūrmanakrāṇāmaṇḍānyevaṃ tu bhakṣayet//
4.26.27
mahiṣarṣabhabastānāṃ pibecchukrāṇi vā naraḥ/ aśvatthaphalamūlatvakśuṅgāsiddhaṃ payo naraḥ//
4.26.28
pītvā saśarkarākṣaudraṃ kuliṅga iva hṛṣyati/ vidārimūlakalkaṃ tu śṛtena† payasā naraḥ//
4.26.29
uḍumbarasamaṃ pītvā vṛddho+api taruṇāyate/ māṣāṇāṃ palamekaṃ tu saṃyuktaṃ kṣaudrasarpiṣā//
4.26.30
avalihya payaḥ pītvā tena vājī bhavennaraḥ/ kṣīrapakvāṃstu godhūmānātmaguptāphalaiḥ saha//
4.26.31
śītān ghṛtayutān khādettataḥ paścāt payaḥ pibet/ nakramūṣikamaṇḍūkacaṭakāṇḍakṛtaṃ ghṛtam//
4.26.32
pādābhyaṅgena kurute balaṃ bhūmiṃ tu na spṛśet/ yāvat spṛśati no bhūmiṃ tāvadgacchennirantaram//
4.26.33
svayṃguptekṣurakayoḥ phalacūrṇaṃ saśarkaram/ dhāroṣṇena naraḥ pītvā payasā na kṣayaṃ vrajet//
4.26.34
uccaṭācūrṇaṃ peyamevaṃ balārthinā/ svayaṃguptāphalairyuktaṃ māṣasūpaṃ† pibennaraḥ//
4.26.35
guptāphalaṃ gokṣurakācca bījaṃ tathoccaṭāṃ gopayasā vipācya/ khajāhataṃ śarkarayā ca yuktaṃ pītvā naro hṛṣyati sarvarātram//
4.26.36
māṣān vidārīmapi soccaṭāṃ ca kṣīre gavāṃ kṣaudraghṛtopapannām/ pītvā naraḥ śarkarayā suyuktāṃ kuliṅgavaddhṛṣyati sarvarātram//
4.26.37
gṛṣṭīnāṃ vṛddhavatsānāṃ māṣaparṇabhṛtāṃ gavām/ yat kṣīraṃ tat praśaṃsanti balakāmeṣu jantuṣu//
4.26.38
kṣīramāṃsagaṇāḥ sarve kākolyādiśca pūjitaḥ/ vājīkaraṇahetorhi tasmāttuttu prayojayet//
4.26.39
ete vājīkarā yogāḥ prītyapatyabalapradāḥ/ sevyā viśuddhopacitadehaiḥ kālādyapekṣayā//
4.26.39_1
iti suśrutasaṃhitāyāṃ kṣīṇabalīyavājīkaraṇacikitsitaṃ nāma ṣaḍviṃśo+adhyāyaḥ //26//
Linked texts (3)
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit