<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.26

# The Compendium of Suśruta 4.26: ṣaḍviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.26

- **Language:** Sanskrit

### ṣaḍviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

### [4.26.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.1)

athātaḥ kṣīṇabalīyaṃ vājīkaraṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.26.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.26.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.3)

kalyasyodagravayaso vājīkaraṇasevinaḥ/ sarveṣvṛtuṣvaharaharvyavāyo na nivāritaḥ//

### [4.26.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.4)

sthavirāṇāṃ riraṃsūnāṃ strīṇāṃ vāllabhyamicchatām/ yoṣitprasaṅgāt kṣīṇānāṃ klībānāmalparetasām//

### [4.26.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.5)

vilāsināmarthavatāṃ rūpayauvanaśālinām/ nṛṇāṃ ca bahubhāryāṇāṃ yogā vājīkarā hitāḥ//

### [4.26.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.6)

sevamāno yadaucityādvājīvātyarhtavegavān/ nārīstarpayate tena vājīkaraṇamucyate//

### [4.26.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.7)

bhojanāni vicitrāṇi pānāni vividhāni ca/ vācaḥ śrotrānugāminyastvacaḥ sparśasukhāstathā//

### [4.26.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.8)

yāminī sendutilakā kāminī navayauvanā/ gītaṃ śrotramanohāri tāmbūlaṃ madirāḥ srajaḥ//

### [4.26.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.9)

gandhā manojñā rūpāṇi citrāṇyupavanāni ca/ manasaścāpratīghāto vājīkurvanti mānavam/ taistairbhāvairahṛdyaistu riraṃsormanasi kṣate//

### [4.26.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.10)

dveṣyastrīsaṃprayogācca klaibyaṃ tanmānasaṃ smṛtam/ kaṭukāmloṣṇalavaṇairatimātropasevitaiḥ//

### [4.26.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.11)

saumyadhātukṣayo dṛṣṭaḥ klaibyaṃ tadaparaṃ smṛtam/ ativyavāyaśīlo yo na ca vājīkriyārataḥ//

### [4.26.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.12)

dhvajabhaṅgamavāpnoti tacchukrakṣayahetukam/ mahatā meḍhrarogeṇa marmacchedena vā punaḥ//

### [4.26.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.13)

klaibyametaccaturthaṃ syānnṝṇāṃ puṃstvopaghātajam/ janmaprabhṛti yaḥ klībaḥ klaibyaṃ tat sahajaṃ smṛtam//

### [4.26.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.14)

balinaḥ kṣubdhamanaso nirodhād brahmacaryataḥ/ ṣaṣṭhaṃ klaibyaṃ mataṃ tattu kharaśukranimittajam†//

### [4.26.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.15)

asādhyaṃ sahajaṃ klaibyaṃ marmacchedācca yadbhavet/ sādhyānāmitareṣāṃ tu kāryo hetuviparyayaḥ//

### [4.26.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.16)

vidhirvājīkaro yastu taṃ pravakṣyāmyataḥ param/ tilamāṣavidārīṇāṃ śālīnāṃ cūrṇameva vā//

### [4.26.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.17)

pauṇḍrakekṣurasairārdraṃ marditaṃ saindhavānvitam/ varāhamedasā yuktāṃ ghṛtenotkārikāṃ pacet//

### [4.26.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.18)

tāṃ bhakṣayitvā †puruṣo gacchettu pramadāśatam/ bastāṇḍasiddhe payasi bhāvitānasakṛttilān//

### [4.26.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.19)

śiśumāravasāpakvāḥ śaṣkulyastistailaiḥ kṛtāḥ/ yaḥ svādet sa pumān gacchet strīṇāṃ śatamapūrvavat//

### [4.26.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.20)

pippalīlavaṇopete bastāṇḍe kṣīrasarpiṣi/ sādhite bhakṣayedyastu sa gacchet pramadāśatam//

### [4.26.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.21)

pippalīmāṣaśālīnāṃ yavagodhūmayostathā/ cūrṇabhāgaiḥ samaistaistu ghṛte pūpalikāṃ pacet//

### [4.26.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.22)

tāṃ bhakṣayitvā pītvā tu śarkarāmadhuraṃ payaḥ/ naraścaṭakavadgaccheddaśavārānnirantaram//

### [4.26.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.23)

vidāryāḥ sukṛtaṃ cūrṇaṃ svarasenaiva bhāvitam/ sarpirmadhuyutaṃ līḍhvā daśa strīradhigacchati†//

### [4.26.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.24)

evamāmalakaṃ cūrṇaṃ svarasenaiva bhāvitam/ śarkarāmadhusarpibhiryuktaṃ līḍhvā payaḥ pibet//

### [4.26.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.25)

etenāśītivarṣo+api yuveva parihṛṣyati/ pippalīlavaṇopete bastāṇḍe ghṛtasādhite//

### [4.26.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.26)

śiśumārasya vā khādette tu vājīkare bhṛśam/ kulīrakūrmanakrāṇāmaṇḍānyevaṃ tu bhakṣayet//

### [4.26.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.27)

mahiṣarṣabhabastānāṃ pibecchukrāṇi vā naraḥ/ aśvatthaphalamūlatvakśuṅgāsiddhaṃ payo naraḥ//

### [4.26.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.28)

pītvā saśarkarākṣaudraṃ kuliṅga iva hṛṣyati/ vidārimūlakalkaṃ tu śṛtena† payasā naraḥ//

### [4.26.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.29)

uḍumbarasamaṃ pītvā vṛddho+api taruṇāyate/ māṣāṇāṃ palamekaṃ tu saṃyuktaṃ kṣaudrasarpiṣā//

### [4.26.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.30)

avalihya payaḥ pītvā tena vājī bhavennaraḥ/ kṣīrapakvāṃstu godhūmānātmaguptāphalaiḥ saha//

### [4.26.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.31)

śītān ghṛtayutān khādettataḥ paścāt payaḥ pibet/ nakramūṣikamaṇḍūkacaṭakāṇḍakṛtaṃ ghṛtam//

### [4.26.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.32)

pādābhyaṅgena kurute balaṃ bhūmiṃ tu na spṛśet/ yāvat spṛśati no bhūmiṃ tāvadgacchennirantaram//

### [4.26.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.33)

svayṃguptekṣurakayoḥ phalacūrṇaṃ saśarkaram/ dhāroṣṇena naraḥ pītvā payasā na kṣayaṃ vrajet//

### [4.26.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.34)

uccaṭācūrṇaṃ peyamevaṃ balārthinā/ svayaṃguptāphalairyuktaṃ māṣasūpaṃ† pibennaraḥ//

### [4.26.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.35)

guptāphalaṃ gokṣurakācca bījaṃ tathoccaṭāṃ gopayasā vipācya/ khajāhataṃ śarkarayā ca yuktaṃ pītvā naro hṛṣyati sarvarātram//

### [4.26.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.36)

māṣān vidārīmapi soccaṭāṃ ca kṣīre gavāṃ kṣaudraghṛtopapannām/ pītvā naraḥ śarkarayā suyuktāṃ kuliṅgavaddhṛṣyati sarvarātram//

### [4.26.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.37)

gṛṣṭīnāṃ vṛddhavatsānāṃ māṣaparṇabhṛtāṃ gavām/ yat kṣīraṃ tat praśaṃsanti balakāmeṣu jantuṣu//

### [4.26.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.38)

kṣīramāṃsagaṇāḥ sarve kākolyādiśca pūjitaḥ/ vājīkaraṇahetorhi tasmāttuttu prayojayet//

### [4.26.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.39)

ete vājīkarā yogāḥ prītyapatyabalapradāḥ/ sevyā viśuddhopacitadehaiḥ kālādyapekṣayā//

### [4.26.39\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26.39_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ kṣīṇabalīyavājīkaraṇacikitsitaṃ nāma ṣaḍviṃśo+adhyāyaḥ //26//

## Linked texts (3)

- [Siddhayoga (Vṛndamādhava)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.siddhayoga.70.1) — Vṛnda, Sanskrit
- [Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.cakradatta.66.4) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- [Gadanigraha](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.gadanigraha.110.7) — Soḍhala, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.26) · Pramāṇa
