The Compendium of Suśruta 4.32: dvātriṃśattamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 4.32
- Language
- Sanskrit
dvātriṃśattamo+adhyāyaḥ/
4.32.1
athātaḥ svedāvacāraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
4.32.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
4.32.3
caturvidhaḥ svedaḥ tadyathā tāpasveda, ūṣmasveda, upanāhasvedo, dravasveda iti atra sarvasvedavikalpāvarodhaḥ//
4.32.4
tatra tāpasvedaḥ pāṇikāṃsyakandukakapālavālukāvastraiḥ prayujyate, śayānasya cāṅgatāpo bahuśaḥ khādirāṅgārairiti†//
4.32.5
ūṣmasvedastu kapālapāṣāśeṣṭakālohapiṇḍānagnivarṇānadbhirāsiñcedamladravyairvā, tairārdrālaktakapariveṣṭitairaṅgapradeśaṃ† svedayet/ māṃsarasapayodadhisnehadhānyāmlavātaharapatrabhaṅgakvāthapūrṇāṃ vā kumbhīmanutaptāṃ prāvṛtyoṣmāṇaṃ gṛhṇīyāt/ pārśvacchidreṇa vā kumbhenādhomukhena tasyā mukhamabhisandhāya tasmiñchidrehastiśuṇḍākārāṃ nāḍīṃ praṇidhāya taṃ svedayet//
4.32.6
sukhopaviṣṭaṃ svabhyaktaṃ guruprāvaraṇāvṛtam/ hastiśuṇḍikayā nāḍyā svedayedvātarogiṇam/ sukhā sarvāṅgagā hyeṣā na ca kliśnāti mānavam//
4.32.7
vyāmārdhamātrā trirvakrā hastihastasamākṛtiḥ/ svedanārthe hitā nāḍī kailiñjī hastiśuṇḍikā//
4.32.8
puruṣāyāmamātrāṃ ca bhūmimutkīrya khādiraiḥ/ kāṣṭhairdagdhvā tathā+abhyukṣya kṣīradhānyāmlavāribhiḥ//
4.32.9
patrabhaṅgairavacchādya śayānaṃ svedayettataḥ/ pūrvavat svedayeddagdhvā bhasmāpohyāpi vā śilām//
4.32.10
pūrvavat kuṭīṃ vā caturdvārāṃ kṛtvā tasyāmupaviṣṭasyāntaścaturdvāre+aṅgārānupasandhāya taṃ svedayet//
4.32.11
†kośadhānyāni vā samyagupasvedyāstīrya kiliñje+anyasmin vā tatpratirūpake śayānaṃ prāvṛtya svedayet; evaṃ pāṃśugośakṛttuṣabusapalāloṣmabhiḥ svedayet//
4.32.12
upanāhasvedastu vātaharamūlakalkairamlapiṣṭairlavaṇapragāḍhaiḥ susnigdhaiḥ sukhoṣṇaiḥ pradihya svedayet/ evaṃ kākolyādibhirelādibhiḥ surasādibhistilātasīsarṣapakalkaiḥ kṛśarāpāyasotkārikābhirveśavāraiḥ sālvaṇairvā tanuvastrāvanaddhaiḥ svedayet//
4.32.13
dravasvedastu vātaharadravyakvāthapūrṇe koṣṇakaṭāhe† droṇyāṃ vā+avagāhya svedayet, evaṃ payomāṃsarasayūṣatailadhānyāmlaghṛtavasāmūtreṣvavagāheta; etaireva †sukhoṣṇaiḥ kaṣāyaiśca pariṣiñcediti//
4.32.14
tatra tāpoṣmasvedau viśeṣataḥ śleṣmaghnau, upanāhasvedo vātaghnaḥ, anyatarasmin pittasaṃsṛṣṭe dravasveda iti//
4.32.15
kaphamedonvite vāyau nivātātapaguruprāvaraṇaniyuddhādhvavyāyāmabhāraharaṇāmarṣaiḥ svedamutpādayediti//
4.32.16
bhavanti cātra caturvidho yo+abhihito dvidhā svedaḥ prayujyate/ sarvasminneva dehe tu dehasyāvayave tathā//
4.32.17
yeṣāṃ nasyaṃ vidhātavyaṃ bastiścaiva hi dehinām/ śodhanīyāśca ye kecit pūrvaṃ svedyāstu te matāḥ//
4.32.18
paścāt svedyā hṛte śalye mūḍhagarbhā+anupadravā/ samyak prajātā kāle yā paścāt svedyā vijānatā//
4.32.19
svedyaḥ pūrvaṃ ca paścācca bhagandaryarśasastathā/ aśmaryā cāturo jantuḥ śeṣāñchāstre pracakṣmahe//
4.32.20
nānabhyakte nāpi cāsnigdhadehe svedo yojyaḥ svedavidbhiḥ kathañcit/ dṛṣṭaṃ loke kāṣṭhamasnigdhamāśu gacchedbhaṅgaṃ svedayogairgṛhītam//
4.32.21
snehaklinnā dhātusaṃsthāśca doṣāḥ svasthānasthā ye ca mārgeṣu līnāḥ/ samyak svedairyojitaiste dravatvaṃ prāptāḥ koṣṭhaṃ †śodhanairyāntyaśeṣam//
4.32.22
agnerdīptiṃ mārdavaṃ tvakprasādaṃ bhaktaśraddhāṃ srotasāṃ nirmalatvam/ kuryāt svedo hanti nidrāṃ satandrāṃ sandhīn stabdhāṃśceṣṭayedāśu yuktaḥ//
4.32.23
svedāsrāvo vyādhihānirlaghutvaṃ śītārthitvaṃ mārdavaṃ cāturasya/ samyaksvinne lakṣaṇaṃ prāhuretanmithyāsvinne vyatyayenaitadeva//
4.32.24
svinne+atyarthaṃ sandhipīḍā vidāhaḥ sphoṭotpattiḥ pittaraktaprakopaḥ/ mūrcchā bhrāntirdāhatṛṣṇe klamaśca kuryāttūrṇaṃ tatra śītaṃ vidhānam//
4.32.25
pāṇḍurmehī pittaraktī kṣayārtaḥ kṣāmo+ajīrṇī †codarārto viṣārtaḥ/ tṛḍcchardyārto garbhiṇī pītamadyo †naite svedyā yaśca martyo†atisārī/ svedādeṣāṃ yānti dehā vināśaṃ nosādhyatvaṃ yānti caiṣāṃ vikārāḥ//
4.32.26
svedaiḥ sādhyo durbalo+ajīrṇabhaktaḥ syātāṃ ceddvau svedanīyau tatastau/ eteṣāṃ svedasādhyā ye vyādhayasteṣu buddhimān/ mṛdūn svedān prayuñjīta tathā hṛnmuṣkadṛṣṭiṣu//
4.32.27
sarvān svedānnivāte ca jīrṇānnasyāvacārayet/ snehābhyaktaśarīrasya śītairācchādya cakṣuṣī//
4.32.28
svidyamānasya ca muhurhṛdayaṃ śītalaiḥ spṛśet/ samyaksvinnaṃ vimṛditaṃ snātamuṣṇāmbubhiḥ śanaiḥ//
4.32.29
svabhyaktaṃ prāvṛtāṅgaṃ ca nivātaśaraṇasthitam/ bhojayedanabhiṣyandi sarvaṃ cācāramādiśet//
4.32.29_1
iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne svedāvacāraṇīyaṃ cikitsitaṃ nāma dvātriṃśo+adhyāyaḥ //32//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (7)
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Śārṅgadharasaṃhitā — Śārṅgadhara (physician), Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit