<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.35

# The Compendium of Suśruta 4.35: pañcatriṃśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.35

- **Language:** Sanskrit

### pañcatriṃśattamo+adhyāyaḥ/

### [4.35.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.1)

athāto netrabastipramāṇapravibhāgacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.35.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.35.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.3)

tatra snehādīnāṃ karmaṇāṃ bastikarma pradhānatamamāhurācāryāḥ/ kasmāt anekakarmakaratvādbasteḥ; iha khalu bastirnānāvidhadravyasaṃyogāddoṣāṇāṃ saṃśodhanasaṃśamanasaṃgrahaṇāni karoti, kṣīṇaśukraṃ vājīkaroti, kṛśaṃ bṛṃhayati, sthūlaṃ karśayati, cakṣuḥ prīṇayati, valīpalitamapahanti, vayaḥ sthāpayati//

### [4.35.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.4)

śarīropacayaṃ varṇaṃ balamārogyamāyuṣaḥ/ kurute parivṛddhiṃ ca bastiḥ samyagupāsitaḥ//

### [4.35.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.5)

tathā jvarātīsāratimirapratiśyāyaśirorogādhimanthārditākṣepakapakṣāghātaikāṅgasarvāṅgarogādhmānodarayoniśūlaśarkarāśūlavṛddhyupadaṃśānāhamūtrakṛcchragulmavātaśoṇitavātamūtrapurīṣodāvartaśukrārtavastanyanāśahṛddhanumanyāgrahaśarkarāśmarīmūḍhagarbhaprabhṛtiṣu† cāsyarthamupayujyate//

### [4.35.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.6)

bhavati cātra bastirvāte ca pitte ca kaphe rakte ca śasyate/ saṃsarge sannipāte ca bastireva hitaḥ sadā//

### [4.35.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.7)

tatra sāṃvatsarikāṣṭadviraṣṭavarṣāṇāṃ ṣaḍaṣṭadaśāṅgulapramāṇāni kaniṣṭhikānāmikāmadhyamāṅgulipariṇāhānyagre+adhyardhāṅguladvyaṅgulārdhatṛtīyāṅgulasanniviṣṭakarṇikāni kaṅkaśyenabarhiṇapakṣanāḍītulyapraveśāni mudgamāṣakalāyamātrasrotāṃsi vidadhyānnetrāṇi/ teṣu cāsthāpanadravyapramāṇamāturahastasaṃmitena prasṛtena saṃmitau prasṛtau dvau catvāro+aṣṭau ca vidheyāḥ//

### [4.35.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.8)

varṣāntareṣu† netrāṇāṃ bastimānasya caiva hi/ vayobalaśarīrāṇi samīkṣyotkarṣayedvidhim†//

### [4.35.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.9)

pañcaviṃśaterūrdhvaṃ dvādaśāṅgulaṃ, mūle+aṅguṣṭhodaraparīṇāham, agre kaniṣṭhikodaraparīṇāham, agre tryaṅgulasanniviṣṭakarṇikaṃ, gṛdhrapakṣanāḍīṃtulyapraveśaṃ, kolāsthimātrachidraṃ, klinnakalāyamātrachidramityeke; sarvāṇi mūle bastinibandhanārthaṃ dvikarṇikāni/ āsthāpanadravyapraṇāṇaṃ tu vihitaṃ dvādaśaprasṛtāḥ/ saptatestūrdhvaṃ netrapramāṇametadeva, dravyapramāṇaṃ tu dviraṣṭavarṣavat//

### [4.35.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.10)

mṛdurbastiḥ prayoktavyo viśeṣādbālavṛddhayoḥ/ tayostīkṣṇaḥ prayuktastu bastirhiṃsyād balāyuṣī//

### [4.35.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.11)

(†vraṇanetramaṣṭāṅgulaṃ mudgavāhisrotaḥ; vraṇamavekṣya yathāsvaṃ snehakaṣāye vidadhīta//)

### [4.35.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.12)

tatra netrāṇi suvarṇarajatatāmrāyorītidantaśṛṅgamaṇitarusāramayāni ślakṣṇāni dṛḍhāni gopucchākṛtīnyṛjūni guṭikāmukhāni ca//

### [4.35.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.13)

bastayaśca †bandhyā mṛdavo nātivahalā dṛḍhāḥ pramāṇavanto gomahiṣavarāhājorabhrāṇām//

### [4.35.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.14)

netrālābhe hitā nāḍī nalavaṃśāsthisaṃbhavā/ bastyalābhe hitaṃ carma sūkṣmaṃ vā tāntavaṃ ghanam//

### [4.35.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.15)

bastiṃ nirupadigdhaṃ tu śuddhaṃ suparimārjitam/ mṛdvanuddhatahīnaṃ ca muhuḥ snehavimarditam//

### [4.35.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.16)

netrāmūle pratiṣṭhāpya nyubjaṃ tu vivṛtānanam/ baddhvā lohena taptena carmasrotasi nirdahet//

### [4.35.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.17)

parivartya tato bastiṃ baddhvā guptaṃ nidhāpayet/ āsthāpanaṃ ca tailaṃ ca yathāvattena dāpayet//

### [4.35.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.18)

tatra dvividho bastiḥ nairūhikaḥ, snaihikaśca/ āsthāpanaṃ, nirūha ityanarthāntaraṃ; tasya vikalpo mādhutailikaḥ; tasya prayāyaśabdo yāpano, yuktarathaḥ, siddhabastiriti/ sa doṣanirharaṇāccharīranīrohaṇādvā nirūhaḥ, bayaḥsthāpanādāyuḥsthāpanādvā āsthāpanam/ mādhutailikavidhānaṃ ca nirūhopakramacikitsite vakṣyāmaḥ/ yathāpramāṇaguṇavihitaḥ† snehabastivikalpo+anuvāsanaḥ pādāva(pādāpa)kṛṣṭaḥ/ anuvasannapi na duṣyatyanudivasaṃ vā dīyata ityanuvāsanaḥ/ tasyāpi vikalpo+†ardhārdhamātrāvakṛṣṭo+aparihāryo mātrābastiriti//

### [4.35.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.19)

nirūhaḥ śodhano lekhī snaihiko bṛṃhaṇo mataḥ/ nirūhaśodhitānmārgān samyak sneho+anugacchati/ apetasarvadoṣāsu nāḍīṣviva vahajjalam//

### [4.35.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.20)

sarvadoṣaharaścāsau śarīrasya ca jīvanaḥ/ tasmādviśuddhadehasya snehabastirvidhīyate//

### [4.35.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.21)

tatronmādabhayaśokapipāsārocakājīrṇārśaḥpāṇḍurogabhramamadamūrcchācchardikuṣṭhamehodarasthaulyaśvāsakāsakaṇṭhaśoṣaśophopasṛṣṭakṣatakṣīṇacatustrimāsagarbhiṇīdurbalāgnyasahā bālavṛddhau ca vātarogādṛte kṣīṇā nānuvāsyā nāsthāpayitavyāḥ//

### [4.35.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.22)

udarī ca pramehī ca kuṣṭhī sthūlaśca mānavaḥ/ avaśyaṃ sthāpanīyāste nānuvāsyāḥ kathañcana//

### [4.35.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.23)

asādhyatā vikārāṇāṃ syādeṣāmanuvāsanāt/ asādhyatve+api bhūyiṣṭhaṃ gātrāṇāṃ sadanaṃ bhavet//

### [4.35.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.24)

pakvāśaye tathā śroṇyāṃ nābhyadhastācca sarvataḥ/ samyakpraṇihito bastiḥ sthāneṣveteṣu tiṣṭhati//

### [4.35.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.25)

pakvāśayādbastivīryaṃ khairdehamanusarpati/ vṛkṣamūle niṣiktānāmapāṃ vīryamiva drumam//

### [4.35.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.26)

sa cāpi sahasā bastiḥ kevalaḥ samalo+api vā/ pratyeti vīryaṃ tvanilairapānādyairvinīyate//

### [4.35.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.27)

vīryeṇa bastirādatte doṣānāpādamastakāt(n)/ pakvāśayastho+ambarago bhūmerarko rasāniva//

### [4.35.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.28)

sa kaṭīpṛṣṭhakoṣṭhasthān vīryeṇāloḍya saṃcayān/ utkhātamūlān harati doṣāṇāṃ sādhuyojitaḥ//

### [4.35.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.29)

doṣatrayasya yasmācca prakope vāyurīśvaraḥ/ tasmāttasyātivṛddhasya śarīramabhinighnataḥ//

### [4.35.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.30)

vāyorviṣahate vegaṃ nānyā basterṛte kriyā/ pavanāviddhatoyasya velā vegamivodadheḥ//

### [4.35.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.31)

śarīropacayaṃ varṇaṃ balamārogyamāyuṣaḥ/ kurute parivṛddhiṃ ca bastiḥ samyagupāsitaḥ//

### [4.35.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.32)

ata ūrdhvaṃ vyāpado vakṣyāmaḥ/ tatra netraṃ vicalitaṃ, vivartitaṃ, pārśvāvapīḍitam, atyutkṣiptam, avasannaṃ, tiryakprakṣiptamiti ṣaṭ praṇidhānadoṣāḥ; atisthūlaṃ, karkaśam, avanataṃ, †aṇubhinnaṃ, sannikṛṣṭaviprakṛṣṭakarṇikaṃ, sūkṣmāticchidram, atidīrgham, †atihrasvam, asrimadityekādaśa netradoṣāḥ; bahalatā, alpatā, †sacchidratā, prastīrṇatā, durbaddhateti pañca bastidoṣāḥ; atipīḍitatā, śithilapīḍitatā, bhūyo bhūyo+avapīḍanaṃ, kālātikrama iti catvāraḥ pīḍanadoṣāḥ; āmatā, hīnatā, atimātratā, atiśītatā, atyuṣṇatā, atitīkṣṇatā, atimṛdutā, atisnigdhatā, atirūkṣatā, atisāndratā, atidravatā, ityekādaśa dravyadoṣāḥ; avākśīrṣocchīrṣanyubjottānasaṅkucitadehasthitadakṣiṇapārśvaśāyinaḥ pradānamiti sapta śayyādoṣāḥ; evametāścatuścatvāriṃśadvyāpado vaidyanimittāḥ/ āturanimittāḥ pañcadaśa āturopadravacikitsite vakṣyante/ snehastvaṣṭabhiḥ kāraṇaiḥ pratihato na pratyāgacchati tribhirdoṣaiḥ, aśanābhibhūto, malavyāmiśro, dūrānupraviṣṭo, asvinnasya, anuṣṇo, alpambhuktavato, alpaśceti vaidyāturanimittā bhavanti/ ayogastūbhayoḥ, ādhmānaṃ, parikartikā, parisrāvaḥ, pravāhikā, hṛdayopasaraṇam, aṅgapragraho, atiyogo, jīvādānamiti nava vyāpado vaidyanimittā bhavanti//

### [4.35.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.33)

bhavati cātra ṣaṭsaptatiḥ samāsena vyāpadaḥ parikīrtitāḥ/ tāsāṃ vakṣyāmi vijñānaṃ siddhiṃ ca tadanantaram//

### [4.35.33\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35.33_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne netrabastipramāṇapravibhāgacikitstitaṃ nāma pañcatriṃśo+adhyāyaḥ //35//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.119.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (5)

- [Siddhayoga (Vṛndamādhava)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.siddhayoga.75.1) — Vṛnda, Sanskrit
- [Śārṅgadharasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.sarngadharasamhita.3.11.15) — Śārṅgadhara (physician), Sanskrit
- [Madanapālanighaṇṭu (Madanavinoda)](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.namaguna.madanapala.13.86) — Madanapāla (Ṭāka), Sanskrit
- [Paribhāṣāpradīpa](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.paribhasapradipa.4.99) — Govindasena, Sanskrit
- [Madanapālavinodanighaṇṭu](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.namaguna.madanapalavinodanighantu.13.1-2.6) — Madanapāla (Ṭāka), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.35) · Pramāṇa
