Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.36: ṣaṭtriṃśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.36

Language
Sanskrit

ṣaṭtriṃśattamo+adhyāyaḥ/

4.36.1

athāto netrabastivyāpaccikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.36.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.36.3

atha netre vicalite tathā caiva vivartite/ gude kṣataṃ rujā vā syāttatra sadyaḥkṣatakriyāḥ//

4.36.4

atyutkṣipte+avasanne ca netre pāyau bhavedrujā/ vidhiratrāpi pittaghnaḥ kāryaḥ snehaiśca secanam//

4.36.5

tiryakpraṇihite netre tathā pārśvāvapīḍite/ mukhasyāvaraṇādbastirna samyak pratipadyate/ ṛju netraṃ vidheyaṃ syāttatra samyagvijānatā//

4.36.6

atisthūle karkaśe ca netre+astrimati† gharṣaṇāt/ gude bhavet kṣataṃ ruk ca sādhanaṃ tasya pūrvavat//

4.36.7

†āsannakarṇike netre bhinne+aṇau vā+apyapārthakaḥ/ avaseko bhavedbastestasmāddoṣān vivarjayet//

4.36.8

prakṛṣṭakarṇike raktaṃ gudamarmaprapīḍanāt/ kṣaratyatrāpi pittaghno vidhirbastiśca picchilaḥ//

4.36.9

hrasve tvaṇusrotasi ca kleśo bastiśca pūrvavat/ pratyāgacchaṃstataḥ kuryādrogān bastivighātajān//

4.36.10

dīrghe mahāsrotasi ca jñeyamatyavapīḍavat/ prastīrṇe bahale cāpi bastau durbaddhadoṣavat//

4.36.11

bastāvalpe+alpatā vā+api dravyasyālpā guṇā matāḥ/ durbaddhe †cāṇubhinne ca vijñeyaṃ bhinnanetravat//

4.36.12

atiprapīḍito bastiḥ prayātyāmāśayaṃ† tataḥ/ vāterito nāsikābhyāṃ mukhato vā prapadyate//

4.36.13

tatra tūrṇaṃ galāpīḍaṃ kuryāccāpyavadhūnanam/ śiraḥkāyavirekau ca tīkṣṇau sekāṃśca śītalān//

4.36.14

śanaiḥ prapīḍito bastiḥ pakvādhānaṃ ca gacchati/ na ca saṃpādayatyarthaṃ tasmādyuktaṃ prapīḍayet//

4.36.15

bhūyo bhūyo+avapīḍena vāyurantaḥ prapīḍyate/ tenādhmānaṃ rujaścogrā yathāsvaṃ tatra bastayaḥ//

4.36.16

kālātikramaṇāt kleśo vyādhiścābhipravardhate/ tatra vyādhibalaghnaṃ tu bhūyo bastiṃ nidhāpayet//

4.36.17

godopadehaśophau tu sneho+apakvaḥ karoti hi/ tatra saṃśodhano bastirhitaṃ cāpi virecanam//

4.36.18

hīnamātrāvubhau bastī nātikāryakarau matau/ atimātrau tathā++ānāhaklamātīsārakārakau//

4.36.19

mūrcchāṃ †dāhamatīsāraṃ pittaṃ cātyuṣṇatīkṣṇakau/ mṛduśītāvubhau vātavibandhādhmānakārakau//

4.36.20

tatra hīnādiṣu hitaḥ pratyanīkaḥ kriyāvidhiḥ/ gudabastyupadehaṃ tu kuryāt sāndro nirūhaṇaḥ//

4.36.21

pravāhikāṃ vā janayettanuralpaguṇāvahaḥ/ tatra sāndre tanuṃ bastiṃ tanau sāndraṃ ca dāpayet//

4.36.22

snigdho+atijāḍyakṛdrūkṣaḥ stambhādhmānakṛducyate/ bastiṃ rūkṣamatisnigdhe snigdhaṃ rūkṣe ca dāpayet//

4.36.23

atipīḍitavaddoṣān viddhi† cāpyavaśīrṣake/ ucchīrṣake samunnāhaṃ bastiḥ kuryācca mehanam//

4.36.24

tatrottaro hito bastiḥ susvinnasya† sukhāvahaḥ/ nyubjasya bastirnāpnoti pakvādhānaṃ vimārgagaḥ//

4.36.25

hṛdgudaṃ bādhate cātra vāyuḥ koṣṭhamathāpi ca/ uttānasyāvṛte mārge bastirnāntaḥ prapadyate//

4.36.26

netrasaṃvejanabhrānto vāyuścāntaḥ prakupyati/ dehe saṅkucite dattaḥ sakthnorapyubhayostathā//

4.36.27

na samyaganilāviṣṭo bastiḥ pratyeti dehinaḥ/ sthitasya bastirdattastu kṣipramāyātyavāṅmukhaḥ//

4.36.28

na cāśayaṃ tarpayati tasmānnārthakaro hi saḥ/ nāpnoti bastirdattastu kṛtsnaṃ pakvāśayaṃ punaḥ//

4.36.29

dakṣiṇāśritapārśvasya vāmapārśvānugo yataḥ†/ nyubjādīnāṃ pradānaṃ ca basternaiva praśasyate//

4.36.30

†paścādanilakopo+atra yathāsvaṃ tatra kārayet/ vyāpadaḥ snehabastestu vakṣyante †taccikitsite//

4.36.31

ayogādyāstu vakṣyāmi vyāpadaḥ sacikitsitāḥ/ anuṣṇo+alpauṣadho hīno bastirnaiti prayojitaḥ//

4.36.32

viṣṭambhādhmānaśūlaiśca tamayogaṃ pracakṣate/ tatra tīkṣṇo hito bastistīkṣṇaṃ cāpi virecanam//

4.36.33

saśeṣānne+athavā bhukte bahudoṣe ca yojitaḥ/ atyāśitasyātibahurbastirmandoṣṇa eva ca//

4.36.34

anuṣṇalavaṇasneho hyatimātro+athavā punaḥ/ tathā bahupurīṣaṃ ca kṣipramādhmāpayennaram//

4.36.35

hṛtkaṭīpārśvapṛṣṭheṣu śūlaṃ tatrātidāruṇam/ tatra tīkṣṇataro bastirhitaṃ cāpyanuvāsanam//

4.36.36

atitīkṣṇotilavaṇo rūkṣo bastiḥ prayojitaḥ/ sapittaṃ kopayedvāyuṃ kuryācca parikartikām//

4.36.37

nābhibastigudaṃ tatra chinattīvātidehinaḥ/ picchābastirhitastasya snehaśca madhuraiḥ śṛtaḥ//

4.36.38

atyamlalavaṇastīkṣṇaḥ parisrāvāya kalpate/ daurbalyamaṅgasādaśca jāyate tatra dehinaḥ//

4.36.39

parisravettataḥ pittaṃ dāhaṃ sañjanayedgude/ picchābastirhitastatra bastiḥ kṣīraghṛtena ca//

4.36.40

pravāhikā bhavettīkṣṇānnirūhāt sānuvāsanāt/ sadāhaśūlaṃ kṛcchreṇa kaphāsṛgupaveśyate//

4.36.41

picchābastirhitastatra payasā caiva bhojanam/ sarpirmadhurakaiḥ siddhaṃ tailaṃ cāpyanuvāsanam//

4.36.42

atitīkṣṇo nirūho vā savāte cānuvāsanaḥ/ hṛdayasyopasaraṇaṃ kurute vā savāte cānuvāsanaḥ//

4.36.43

doṣaistatra rujastāstā mado mūrcchā+aṅgagauravam/ sarvadoṣaharaṃ bastiṃ śodhanaṃ tatra dāpayet//

4.36.44

rūksasya bahuvātasya tathā duḥśāyitasya ca/ bastiraṅgagrahaṃ kuryādrūkso mṛdvalpabheṣajaḥ//

4.36.45

tatrāṅgasādaḥ prastambho jṛmbhodveṣṭanavepakāḥ/ parvabhedaśca tatreṣṭāḥ svedābhyañjanabastayaḥ//

4.36.46

atyuṣṇatīkṣṇo+atibahurdatto+atisveditasya ca/ alpadoṣasya vā bastiratiyogāya kalpate//

4.36.47

virecanātiyogena samānaṃ tasya lakṣaṇam/ picchābastiprayogaśca tatra śītaḥ sukhāvahaḥ//

4.36.48

atiyogāt paraṃ yatra jīvādānaṃ viriktavat/ deyastatra hitaścāpsu picchābastiḥ saśoṇitaḥ//

4.36.49

navaitā vyāpado yāstu nirūhaṃ pratyudāhṛtāḥ/ snehabastiṣvapi hi tā vijñeyāḥ kuśalairiha//

4.36.50

ityuktā vyāpadaḥ sarvāḥ salakṣaṇacikitsitāḥ/ bhiṣajā ca tathā kāryaṃ yathaitā na bhavanti hi//

4.36.51

paksādvireko vāntasya †tataścāpi nirūhaṇam/ sadyo nirūḍho+anuvāsyaḥ saptarātrādvirecitaḥ//

4.36.51_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne netrabastivyāpaccikitsitaṃ nāma ṣaṭtriṃśo+adhyāyaḥ //36//

Commentaries (1)

Linked texts (2)