<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.37

# The Compendium of Suśruta 4.37: saptatriṃśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.37

- **Language:** Sanskrit

### saptatriṃśattamo+adhyāyaḥ/

### [4.37.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.1)

athāto+anuvāsanottarabasticikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.37.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.37.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.3)

virecanāt saptarātre gate jātabalāya vai/ kṛtānnāyānuvāsyāya samyagdeyo+anuvāsanaḥ//

### [4.37.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.4)

yathāvayo nirūhāṇāṃ yā mātrāḥ parikīrtitāḥ/ pādāvakṛṣṭāstāḥ kāryāḥ snehabastiṣu dehinām//

### [4.37.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.5)

utsṛṣṭānilaviṇmūtre nare bastiṃ vidhāpayet/ etairhi vihataḥ sneho naivāntaḥ pratipadyate//

### [4.37.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.6)

snehavastirvidheyastu nāviśuddhasya dehinaḥ/ snehavīryaṃ tathā datte dehaṃ cānuvisarpati//

### [4.37.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.7)

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi tailānīha yathākramam/ pānānvāsananasyeṣu yāni hanyurgadān bahūn//

### [4.37.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.8)

śaṭīpuṣkarakṛpṇāhvāmadanāmaradārubhiḥ/ śatāhvākuṣṭhayaṣṭyāhvavacābilvahutāśanaiḥ//

### [4.37.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.9)

supiṣṭairdviguṇakṣīraṃ tailaṃ toyacaturguṇam/ paktvā bastau vidhātavyaṃ mūḍhavātānulomanam//

### [4.37.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.10)

arśāṃsi grahaṇīdoṣamānāhaṃ viṣamajvaram/ kaṭhyūrupṛṣṭhakoṣṭhasthān vātarogāṃśca nāśayet//

### [4.37.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.11)

vacāpuṣkarakuṣṭhailāmadanāmarasindhujaiḥ/ kākolīdvayayaṣṭyāhvamedāyugmanarādhipaiḥ//

### [4.37.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.12)

pāṭhājīvakajīvantībhārgīcandanakaṭophalaiḥ/ saralāgurubilvāmbuvājigandhāgnivṛddhibhiḥ//

### [4.37.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.13)

viḍaṅgāragvadhaśyāmātrivṛnmāgadhikardhibhiḥ/ piṣṭaistailaṃ pacet kṣīrapañcamūlarasānvitam//

### [4.37.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.14)

gulmānāhāgniṣaṅgārśograhaṇīmūtrasaṅginām/ anvāsasnavidhau yuktaṃ śasyate+anilarogiṇām//

### [4.37.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.15)

citrakātiviṣāpāṭhādantībilvavacāmipaiḥ/ saralāṃśumatīrāsnānīlinīcaturaṅgulaiḥ//

### [4.37.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.16)

cavyājamodakākolīmedāyugmasuradrumaiḥ/ jīvakarṣabhavarṣābhūvastagandhāśatāhvayaiḥ//

### [4.37.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.17)

reṇvaśvagandhāmañjiṣṭhāśaṭīpuṣkarataskaraiḥ/ sakṣīraṃ vipacettailaṃ mārutāmayanāśanam//

### [4.37.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.18)

gṛdhrasīkhañjakubjāṭhyamūtrodāvartarogiṇām/ śasyate+alpabalāgnīnāṃ bastāvāśu niyojitam//

### [4.37.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.19)

bhūtikairaṇḍavarṣābhūrāsnāvṛṣakarohiṣaiḥ/ daśamūlasahābhārgīṣaḍgranthāmaradārubhiḥ//

### [4.37.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.20)

balānāgabalāmūrvāvājigandhāmṛtādvayaiḥ/ sahācaravarīviśvākākanāsāvidāribhiḥ//

### [4.37.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.21)

yavamāṣātasīkolakulatthaiḥ kvathitaiḥ śṛtam/ jīvanīyapratīvāpaṃ tailaṃ kṣīracaturguṇam/

### [4.37.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.22)

jaṅghorutrikapārśvāṃsabāhumanyāśiraḥsthitān/ hanyādvātavikārāṃstu bastiyogairniṣevitam//

### [4.37.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.23)

jīvantyatibalāmedākākolīdvayajīvakaiḥ/ ṛṣabhātiviṣākṛṣṇākākanāsāvacāmaraiḥ//

### [4.37.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.24)

rāsnāmadanayaṣṭyāhvasaralābhīrucandanaiḥ/ svayaṅguptāśaṭīśṛṅgīkalasīsārivādvayaiḥ//

### [4.37.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.25)

piṣṭaistailaghṛtaṃ pakvaṃ kṣīreṇāṣṭaguṇena tu/ taccānuvāsane deyaṃ śukrāgnibalavardhanam//

### [4.37.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.26)

bṛṃhaṇaṃ vātapittaghnaṃ gulmānāhaharaṃ param/ nasye pāne ca saṃyuktamūrdhvajatrugadāpaham//

### [4.37.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.27)

madhukośīrakāśmaryakaṭukotpalacandanaiḥ/ śyāmāpadmakajīmūtaśakrāhvātiviṣāmbubhiḥ//

### [4.37.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.28)

tailapādaṃ pacet sarpiḥ payasā+aṣṭaguṇena ca/ nyagrodhādigaṇakvāthayuktaṃ bastiṣu yojitam//

### [4.37.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.29)

dāhāsṛgdaravīsarpavātaśoṇitavidradhīn/ pittaraktajvarādyāṃśca hanyāt pittakṛtān gadān//

### [4.37.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.30)

mṛṇālotpalaśālūkasārivādvayakeśaraiḥ/ candanadvayabhūnimbapadmabījakaserukaiḥ//

### [4.37.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.31)

paṭolakaṭukāraktāgundrāparpaṭavāsakaiḥ/ piṣṭaistailaghṛtaṃ† pakvaṃ tṛṇamūlarasena ca//

### [4.37.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.32)

kṣīradviguṇasṃyuktaṃ bastikarmaṇi yojitam/ nasye+abhyañjanapāne vā hanyāt pittagadān bahūn//

### [4.37.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.33)

triphalātiviṣāmūrvātrivṛccitrakavāsakaiḥ/ nimbāragvadhaṣaṭgranthāsaptaparṇaniśādvayaiḥ//

### [4.37.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.34)

guḍūcīndrasurākṛṣṇākuṣṭhasarṣapanāgaraiḥ/ tailamebhiḥ samaiḥ pakvaṃ surasādirasāplutam//

### [4.37.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.35)

pānābhyañjanagaṇḍūṣanasyabastiṣu yojitam/ sthūlatālasyakaṇḍvādīn jayetkaphakṛtān gadān//

### [4.37.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.36)

pāṭhājamodāśārṅgeṣṭāpippalīdvayanāgaraiḥ/ saralāgurukālīyabhārgīcavyāmaradrumaiḥ//

### [4.37.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.37)

maricailābhayākaṭvīśaṭīgranthikakaṭphalaiḥ/ tailameraṇḍatailaṃ vā pakvamebhiḥ †samāyutam//

### [4.37.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.38)

vallīkaṇṭakamūlābhyāṃ kvāthena dviguṇena ca/ hanyādanvāsanairdattaṃ sarvān kaphakṛtān gadān//

### [4.37.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.39)

viḍaṅgodīcyasindhūtthaśaṭīpuṣkaracitrakaiḥ/ kaṭphalātiviṣābhārgīvacākuṣṭhasurāhvayaiḥ//

### [4.37.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.40)

medāmadanayaṣṭyāhvaśyāmāniculanāgaraiḥ/ śatāhvānīlinīrāsnākalasīvṛṣareṇubhiḥ//

### [4.37.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.41)

bilvājamodakṛṣṇāhvādantīcavyanarādhipaiḥ/ tailameraṇḍatailaṃ vā muṣkakādirasāplutam//

### [4.37.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.42)

plīhodāvartavātāsṛggulmānāhakaphāmayān/ pramehaśarkarārśāṃsi hanyādāśvanuvāsanaiḥ//

### [4.37.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.43)

aśuddhamapi vātena kevalenātipīḍitam/ ahorātrasya kāleṣu sarveṣvevānuvāsayet//

### [4.37.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.44)

rūkṣasya bahūvātasya dvau trīnapyanuvāsanān/ dattvā snigdhatanuṃ jñātvā tataḥ paścānnirūhayet//

### [4.37.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.45)

asnigdhamapi vātena kevalenātipīḍitam/ snehapragāḍhairmatimānnirūhaiḥ samupācaret//

### [4.37.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.46)

atha samyaṅgirūḍhaṃ tu vātādiṣvanuvāsayet/ bilvayaṣṭyāhvamadanaphalatailairyathākramam//

### [4.37.47](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.47)

rātrau bastiṃ na dadyāttu doṣotkleśo hi rātrijaḥ/ snehavīryayutaḥ kuryādādhmānaṃ gauravaṃ jvaram//

### [4.37.48](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.48)

ahni sthānasthite doṣe vahnau cānnarasānvite/ sphuṭasrotomukhe dehe snehaujaḥ parisarpati//

### [4.37.49](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.49)

pitte+adhike kaphe kṣīṇe rūkṣe vātarugardite/ nare rātrau tu dātavyaṃ kāle coṣṇe+anuvāsanam//

### [4.37.50](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.50)

uṣṇe pittādhike vā+api divā dāhādayo gadāḥ/ saṃbhavanti †yatastasmāt pradoṣe yojayedbhiṣak//

### [4.37.51](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.51)

śīte vasante ca divā grīṣmaprāvṛṅghanātyaye/ snehyo dinānte pānoktān doṣān parijihīrṣatā//

### [4.37.52](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.52)

ahorātrasya kāleṣu sarveṣvevānilādhikam/ tīvrāyāṃ ruji jīrṇānnaṃ bhojayitvā+anuvāsayet//

### [4.37.53](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.53)

na cābhuktavataḥ snehaḥ praṇidheyaḥ kathañcana/ śuddhatvācchūnyakoṣṭhasya sneha ūrdhvaṃ samutpatet//

### [4.37.54](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.54)

sadā+anuvāsayeccāpi bhojayitvā++ārdrapāṇinam/ jvaraṃ vidagdhabhuktasya kuryāt snehaḥ prayojitaḥ//

### [4.37.55](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.55)

na cātisnigdhamaśanaṃ bhojayitvā+anuvāsayet/ madaṃ mūrcchāṃ ca janayed dvidhā snehaḥ prayojitaḥ//

### [4.37.56](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.56)

rūkṣaṃ bhuktavato hyannaṃ balaṃ varṇaṃ ca hāpayet/ yuktasnehamato jantuṃ bhojayitvā+anuvāsayet//

### [4.37.57](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.57)

yūṣakṣīrarasaistasmādyathāvyādhi samīkṣya vā/ yathocitāt pādahīnaṃ bhojayitvā+anuvāsayet//

### [4.37.58](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.58)

athānuvāsyaṃ svabhyaktamuṣṇāmbusveditaṃ śanaiḥ/ bhojayitvā yathāśāstraṃ kṛtacaṅkramṇaṃ tataḥ//

### [4.37.59](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.59)

visṛjya ca śakṛnmūtraṃ yojayet snehabastinā/ praṇidhānavidhānaṃ tu nirūhe saṃpravakṣyate//

### [4.37.60](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.60)

tataḥ praṇihitasneha uttāno vākśataṃ bhavet/ prasāritaiḥ sarvagātraistathā vīryaṃ visarpati//

### [4.37.61](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.61)

tāḍayettalayorenaṃ trīṃstrīn vārāñchanaiḥ śanaiḥ/ sphicoścainaṃ tataḥ śayyāṃ trīn vārānutkṣipettataḥ//

### [4.37.62](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.62)

evaṃ praṇihite bastau mandāyāso+atha mandavāk/ svāstīrṇe śayane kāmamāsītācārike rataḥ//

### [4.37.63](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.63)

sa tu saindhavacūrṇena †śatāhvena ca yojitaḥ/ deyaḥ sukhoṣṇaśca tathā nireti sahasā sukham//

### [4.37.64](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.64)

yasyānuvāsano dattaḥ sakṛdanvakṣamāvrajet/ atyauṣṇyādatitaikṣṇyādvā vāyunā vā prapīḍitaḥ//

### [4.37.65](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.65)

savāto+adhikamātro vā gurutvādvā sabheṣajaḥ/ tasyānyo+alpataro deyo na hi snihyatyatiṣṭhati//

### [4.37.66](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.66)

viṣṭabdhānilaviṇmūtraḥ snehahīne+anuvāsane†/ dāhaklamapravāhārtikaraścātyanuvāsanaḥ//

### [4.37.67](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.67)

sānilaḥ sapurīṣaśca snehaḥ pratyeti yasya tu/ oṣacoṣau vinā śīghraṃ sa samyaganuvāsitaḥ//

### [4.37.68](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.68)

jīrṇānnamatha sāyāhne snehe pratyāgate punaḥ/ laghvannaṃ bhojayet kāmaṃ dīptāgnistu naro yadi//

### [4.37.69](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.69)

prātaruṣṇodakaṃ †deyaṃ dhānyanāgarasādhitam/ tenāsya dīpyate vahnirbhaktākāṅkṣā ca jāyate//

### [4.37.70](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.70)

snehabastikrameṣvevaṃ vidhimāhurmanīṣiṇaḥ/ anena vidhinā ṣaḍ vā sapta vā+aṣṭau navaiva vā//

### [4.37.71](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.71)

vidheyā bastayasteṣāmantarā tu nirūhaṇam/ dattastu prathamo bastiḥ snehayedbastivaṅkṣaṇau//

### [4.37.72](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.72)

samyagdatto dvitīyastu mūrdhasthamanilaṃ jayet/ janayedbalavarṇau ca tṛtīyastu prayojitaḥ//

### [4.37.73](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.73)

rasaṃ caturtho raktaṃ tu pañcamaḥ snehayettathā/ ṣaṣṭhastu snehayenmāṃsaṃ medaḥ saptama eva ca//

### [4.37.74](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.74)

aṣṭamo navamaścāsthi majjānaṃ ca yathākramam/ evaṃ śukragatān doṣān dviguṇaḥ sādhu sādhayet//

### [4.37.75](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.75)

aṣṭādaśāṣṭādaśakān bastīnāṃ yo niṣevate/ yathokena vidhānena parihārakrameṇa ca//

### [4.37.76](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.76)

sa kuñjarabalo+aśvasya javaistulyo+amaraprabhaḥ/ vītapāpmā śrutadharaḥ sahasrāyurnaro bhavet//

### [4.37.77](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.77)

snehabastiṃ nirūhaṃ vā naikamevātiśīlayet/ snehādagnivadhotkleśau nirūhāt pavanādbhayam//

### [4.37.78](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.78)

tasmānnirūḍho+anuvāsyo nirūhyaścānuvāsitaḥ/ naivaṃ pittakaphotkleśau syātāṃ na pavanādbhayam//

### [4.37.79](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.79)

rūkṣāya bahuvātāya snehavastiṃ dine dine/ dadyādvaidyastato+anyeṣāmagnyābādhabhayāttryahāt//

### [4.37.80](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.80)

sneho+alpamātro rūkṣāṇāṃ dīrghakālamanatyayaḥ/ tathā nirūhaḥ snigdhānāmalpamātraḥ praśasyate//

### [4.37.81](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.81)

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vyāpadaḥ snehabastijāḥ/ balavanto yadā doṣāḥ koṣṭhe syuranilādayaḥ//

### [4.37.82](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.82)

alpavīryaṃ tadā snehamabhibhūya pṛthagvidhān/ kurvantyupadravān snehaḥ sa cāpi na nivartate//

### [4.37.83](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.83)

tatra vātābhibhūte tu snehe mukhakaṣāyatā/ jṛmbhā vātarujastāstā vepathurviṣamajvaraḥ//

### [4.37.84](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.84)

pittābhibhūte snehe tu mukhasya kaṭutā bhavet/ †dāhastṛṣṇā jvaraḥ svedo netramūtrāṅgapītatā//

### [4.37.85](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.85)

śleṣmābhibhūte snehe tu praseko madhurāsyatā/ gauravaṃ chardirucchvāsaḥ kṛcchrācchītajvaro+aruciḥ//

### [4.37.86](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.86)

tatra doṣābhibhūte tu snehe bastiṃ nidhāpayet/ yathāsvaṃ doṣaśamanānyupayojyāni yāni ca//

### [4.37.87](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.87)

atyāśite+annābhibhavāt sneho naiti yadā tadā/ gururāmāśayaḥ śūlaṃ vāyoścāpratisaṃcaraḥ//

### [4.37.88](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.88)

hṛtpīḍā mukhavairasyṃa śvāso mūrcchā bhramo+aruciḥ/ tatrāpatarpaṇasyānte dīpano vidhiriṣyate//

### [4.37.89](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.89)

aśuddhasya malonmiśraḥ sneho naiti yadā punaḥ/ tadā+aṅgasadanādhmāne śvāsaḥ śūlaṃ ca jāyate//

### [4.37.90](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.90)

pakvāśayagurutvaṃ ca tatra dadyānnirūhaṇam/ tīkṣṇaṃ tīkṣṇauṣadhaireva siddhaṃ cāpyanuvāsanam//

### [4.37.91](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.91)

śuddhasya dūrānusṛte snehe snehasya darśanam/ gātreṣu sarvendriyāṇāmupalepo+avasādanam//

### [4.37.92](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.92)

snehagandhi mukhaṃ cāpi kāsaśvāsāvarocakaḥ/ atipīḍitavattatra siddhirāsthāpanaṃ tathā//

### [4.37.93](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.93)

asvinnasyāviśuddhasya sneho+alpaḥ saṃprayojitaḥ/ śīto mṛduśca nābhyeti tato mandaṃ †pravāhate//

### [4.37.94](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.94)

vibandhagauravādhmānaśūlāḥ pakvāśayaṃ prati/ tatrāsthāpanamevāśu prayojyaṃ sānuvāsanam//

### [4.37.95](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.95)

alpaṃ bhuktavato+alpo hi sneho mandaguṇastathā/ datto naiti klamotkleśau bhṛśaṃ cāratimāvahet//

### [4.37.96](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.96)

tatrāpyāsthāpanaṃ kāryaṃ śodhanīyena bastinā/ (anvāsanaṃ ca snehena śodhanīyena śasyate†)//

### [4.37.97](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.97)

ahorātrādapi snehaḥ pratyāgacchanna duṣyati/ kuryādbastiguṇāṃścāpi jīrṇastvalpaguṇo bhavet//

### [4.37.98](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.98)

yasya nopadravaṃ kuryāt snehabastiraniḥsṛtaḥ/ sarvo+alpo vā++āvṛto raukṣyādupekṣyaḥ sa vijānatā//

### [4.37.99](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.99)

anāyāntaṃ tvahorātrāt snehaṃ saṃśodhanairharet/ snehabastāvanāyāte nānyaḥ sneho vidhīyate//

### [4.37.100](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.100)

ityuktā vyāpadaḥ sarvā salakṣaṇacikitsitāḥ/ basteruttarasaṃjñasya vidhiṃ vakṣyāmyataḥ param//

### [4.37.101](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.101)

caturdaśāṅgulaṃ netramāturāṅgulasaṃmitam/ †mālatīpuṣpavṛntāgraṃ chidraṃ sarṣapanirgamam//

### [4.37.102](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.102)

snehapramāṇaṃ paramaṃ prakuñcaścātra kīrtitaḥ/ pañcaviṃśādadho mātrāṃ vidadhyādbuddhikalpitam//

### [4.37.103](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.103)

niviṣṭakarṇikaṃ madhye nārīṇāṃ caturaṅgule/ mūtrasrotaḥparīṇāhaṃ mudgavāhi daśāṅgulam//

### [4.37.104](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.104)

meḍhrāyāmasamaṃ kecidicchanti khalu tadvidaḥ/ tāsāmapatyamārge tu nidadhyāccaturaṅgulam//

### [4.37.105](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.105)

dvyaṅgulaṃ mūtramārge tu kanyānāṃ tvekamaṅgulam/ vidheyaṃ cāṅgulaṃ tāsāṃ vidhivadvakṣyate yathā//

### [4.37.106](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.106)

snehasya prasṛtaṃ cātra svāṅgulīmūlasaṃmitam/ deyaṃ pramāṇaṃ paramamarvāg buddhivikalpitam//

### [4.37.107](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.107)

aurabhraḥ śaukaro vā+api bastirājaśca pūjitaḥ/ tadalābhe prayuñjīta galacarma tu pakṣiṇām//

### [4.37.108](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.108)

(tasyālābhe dṛteḥ pādo mṛducarma tato+api vā†)/ athāturamupasnigdhaṃ svinnaṃ praśithilāśayam//

### [4.37.109](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.109)

yavāgūṃ saghṛtakṣīrāṃ pītavantaṃ yathābalam/ niṣaṇṇamājānusame pīṭhe sopāśraye samam//

### [4.37.110](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.110)

svabhyaktabastimūrdhānaṃ tailenoṣṇena mānavam/ tataḥ samaṃ sthāpayitvā nālamasya praharṣitam//

### [4.37.111](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.111)

pūrvaṃ śalākayā+anviṣya tato netramanantaram/ śanaiḥ śanairghṛtābhyaktaṃ vidadhyādaṅgulāni ṣaṭ//

### [4.37.112](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.112)

meḍhrayāmasamaṃ kecidicchanti praṇidhānakam/ tato+avapīḍayedbastiṃ śanairnetraṃ ca nirharet//

### [4.37.113](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.113)

tataḥ pratyāgatasnehamaparāhṇe vicakṣaṇaḥ/ bhojayet payasā †mātrāṃ yūṣeṇātha rasena vā//

### [4.37.114](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.114)

anena vidhinā dadyādbastīṃstrīṃścaturo+api vā/ ūrdhvajānvai striyai dadyāduttānāyai vicakṣaṇaḥ//

### [4.37.115](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.115)

samyak prapīḍayedyoniṃ dadyāt sumṛdupīḍitam/ trikarṇikena netreṇa dadyādyonimukhaṃ prati//

### [4.37.116](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.116)

garbhāśayaviśuddhyarthaṃ snehena dviguṇena tu/ †kvāthapramāṇaṃ prasṛtaṃ striyā dviprasṛtaṃ bhavet//

### [4.37.117](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.117)

kanyetarasyāḥ kanyāyāstadvadbastipramāṇakam/ apratyāgacchati bhiṣag bastāvuttarasaṃjñite//

### [4.37.118](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.118)

bhūyo bastiṃ nidadhyāttu saṃyuktaṃ śodhanairgaṇaiḥ/ gude vartiṃ nidadhyādvā śodhanadravyasaṃbhṛtām//

### [4.37.119](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.119)

praveśayedvā matimān bastidvāramathaiṣaṇīm/ pīḍayedvā+apyadho nābherbalenottaramuṣṭinā//

### [4.37.120](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.120)

āragvadhasya patraistu nirguṇḍyāḥ svarasena ca/ kuryādgomūtrapiṣṭeṣu vartīrvā+api sasaindhavāḥ//

### [4.37.121](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.121)

mudgailāsarṣapasamāḥ pravibhajya vayāṃsi tu/ basterāgamanārthāya tā nidadhyāchalākayā//

### [4.37.122](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.122)

āgāradhūmabṛhatīpippalīphalasaindhavaiḥ/ kṛtā vā śuktagomūtrasurāpiṣṭaiḥ sanāgaraiḥ//

### [4.37.123](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.123)

anuvāsanasiddhiṃ ca vīkṣya karma prayojayet/ śarkarāmadhumiśreṇa śītena madhukāmbunā//

### [4.37.124](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.124)

dahyamāne tadā bastau dadyādbastiṃ vicakṣaṇaḥ/ kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa payasā śītalena ca//

### [4.37.125](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.125)

śukraṃ duṣṭaṃ śoṇitaṃ cāṅganānāṃ puṣpodrekaṃ tasya nāṇaṃ ca kaṣṭam/ mūtrāghātānmūtradoṣān pravṛddhān yonivyādhiṃ saṃsthitiṃ cāparāyāḥ//

### [4.37.126](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.126)

śukrotsekaṃ śarkarāmaśmarīṃ ca śūlaṃ bastau vaṅkṣaṇe mehane ca/ ghorānanyān bastijāṃścāpi rogān hitvā mehānuttaro hanti bastiḥ//

### [4.37.127](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.127)

samyagdattasya liṅgāni vyāpadaḥ krama eva ca/ basteruttarasaṃjñasya samānaṃ snehabastinā//

### [4.37.127\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37.127_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne+anuvāsanottarabasticikitsitaṃ nāma saptaviṃśo+adhyāyaḥ//37//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.120.51) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (9)

- [Siddhayoga (Vṛndamādhava)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.siddhayoga.75.2) — Vṛnda, Sanskrit
- [Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.cakradatta.71.2) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- [Śārṅgadharasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.sarngadharasamhita.3.11.22) — Śārṅgadhara (physician), Sanskrit
- [Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing)](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.8.1.18.1) — Sanskrit
- [Tantrayuktivicāra](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayuktivicara.17_67) — Nīlamegha, Sanskrit
- [Bṛhadyogataraṅgiṇī](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.brhadyogatarangini.14.14) — Trimalla, Sanskrit
- [Paribhāṣāpradīpa](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.paribhasapradipa.5.154) — Govindasena, Sanskrit
- [Siddhasāra](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.siddhasara.p418) — Ravigupta, Sanskrit
- [Vīrasiṃhāvaloka](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.karmavipaka.virasimhavaloka.33.p4.5) — Vīrasiṃha, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.37) · Pramāṇa
