Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.39: ekonacatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.39

Language
Sanskrit

ekonacatvāriṃśattamo+adhyāyaḥ/

4.39.1

athāta āturopadravacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.39.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.39.3

snehapītasya vāntasya viriktasya srutāsṛjaḥ/ nirūḍhasya ca kāyāgnirmando bhavati dehinaḥ//

4.39.4

so+agnairatyarthagurubhirupayuktaiḥ praśāmyati/ alpo mahadbhirbahubhiśchādito+agnirivendhanaiḥ//

4.39.5

sa cālpairlaghubhiścānnairupayuktairvivardhate/ kāṣṭhairaṇubhiralpaiśca sandhukṣita ivānalaḥ//

4.39.6

hṛtadoṣapramāṇena sadā++āhāravidhiḥ smṛtaḥ/ trīṇi cātra pramāṇāni prastho+ardhāḍhakamāḍhakam//

4.39.7

tatrāvaraṃ prasthamātraṃ dve śeṣe madhyamottame/ prasthe parisrute deyā yavāgūḥ khalpataṇḍulā//

4.39.8

dve caivārdhāḍhake deye tisraścāpyāḍhake gate/ vilepīmucitādbhaktāccaturthāṃśakṛtāṃ tataḥ//

4.39.9

dadyāduktena vidhinā klinnasikthāmapicchilām/ †agnigdhalavaṇaṃ svacchamudgayūṣayutaṃ tataḥ//

4.39.10

aṃśadvayapramāṇena dadyāt susvinnamodanam/ tatastu kṛtasaṃjñena hṛdyenendriyabodhinā//

4.39.11

trīnaṃśān vitaredbhoktumāturāyaudanaṃ mṛdu/ tato yathocitaṃ bhaktaṃ bhoktumasmai vicakṣaṇaḥ//

4.39.12

lāvaiṇahariṇādīnāṃ rasairdadyāt susaṃskṛtaiḥ/ hīnamadhyottameṣveṣu virekeṣu prakīrtitaḥ//

4.39.13

ekadvitriguṇaḥ samyagāhārasya kramastvayam/ kaphapittādhikānmadyanityān hīnaviśodhitān//

4.39.14

peyā+abhiṣyandayetteṣāṃ tarpaṇādikramo hitaḥ/ vedanālābhaniyamaśokavaicittyahetubhiḥ//

4.39.15

narānupoṣitāṃścāpi viriktavadupācaret/ āḍhakārdhāḍhakaprasthasaṃkhyā hyeṣā virecane//

4.39.16

śleṣmāntatvādvirekasya na tāmicchati tadvidaḥ/ eko virekaḥ śleṣmānto na dvitīyo+asti kaścana//

4.39.17

balaṃ yattrividhaṃ proktamatastatra kramastridhā/ tatrānukramamekaṃ tu balasthaḥ sakṛdācaret//

4.39.18

dvirācarenmadhyabalastrīn vārān durbalastathā/ kecidevaṃ kramaṃ prāhurmandamadhyottamāgniṣu//

4.39.19

saṃsargeṇa vivṛddhe+agnau doṣakopabhayādbhajet/ prāk svādutiktau snigdhāmlalavaṇān kaṭukaṃ tataḥ//

4.39.20

svādvamlalavaṇān bhūyaḥ svādutiktāvataḥ param/ snigdharūkṣān rasāṃścaiva vyatyāsāt svasthavattataḥ//

4.39.21

kevalaṃ snehapīto vā vānto yaścāpi kevalam/ sa saptarātraṃ manujo bhuñjīta laghu bhojanam//

4.39.22

kṛtaḥ sirāvyadho yasya kṛtaṃ yasya ca śodhanam/ sa nā pariharenmāsaṃ yāvadvā balavān bhavet//

4.39.23

tryahaṃ tryahaṃ pariharedekaikaṃ bastimāturaḥ†// tṛtīye tu parīhāre yathāyogaṃ samācaret//

4.39.24

tailapūrṇāmṛdbhāṇḍasadharmāṇo vraṇāturāḥ/ snigdhaśuddhākṣirogārtā jvarātīsāriṇaśca ye//

4.39.25

krudhyataḥ kupitaṃ pittaṃ kuryāttāṃstānupadravān/ āyāsyataḥ śocato vā cittaṃ vibhramamṛcchati//

4.39.26

maithunopagamādghorān vyādhīnāpnoti durmatiḥ/ ākṣepakaṃ pakṣaghātamaṅgapragrahameva ca//

4.39.27

guhyapradeśe śvayathuṃ kāsaśvāsau ca dāruṇau/ rudhiraṃ śukravaccāpi sarajaskaṃ pravartate//

4.39.28

labhate ca divāsvapnāttāṃstān vyādhīn kaphātmakān/ plīhodaraṃ pratiśyāyaṃ pāṇḍutāṃ śvayathuṃ jvaram//

4.39.29

mohaṃ sadanamaṅgānāmavipākaṃ tathā+arucim/ tamasā cābhibhūtastu svapnamevābhinandati//

4.39.30

uccaiḥ saṃbhāṣaṇādvāyuḥ śirasyāpādayedrujam/ †āndhyaṃ jāḍyamajighratvaṃ bādhiryaṃ mūkatāṃ tathā//

4.39.31

hanumokṣamadhīmanthamarditaṃ ca sudāruṇam/ netrastambhaṃ nimeṣaṃ vā tṛṣṇāṃ kāsaṃ prajāgaram//

4.39.32

labhate dantacālaṃ ca tāṃstāṃścānyānupadravān/ yānayānena labhate chardimūrcchābhramaklamān//

4.39.33

tathaivāṅgagrahaṃ ghoramindriyāṇāṃ ca vibhramam/ cirāsanāttathā sthānācchroṇyāṃ bhavati vedanā//

4.39.34

aticaṅkramaṇādvāyurjaṅghayoḥ kurute rujaḥ/ sakthipraśoṣaṃ śophaṃ vā pādaharṣamathāpi vā//

4.39.35

śītasaṃbhogatoyānāṃ sevā mārutavṛddhaye/ tato+aṅgamardaviṣṭambhaśūlādhmānapravepakāḥ//

4.39.36

vātātapābhyāṃ vaivarṇyaṃ jvaraṃ cāpi samāpnuyāt/ viruddhādhyaśanānmṛtyuṃ vyādhiṃ vā ghoramṛcchati//

4.39.37

asātmyabhojanaṃ hanyādbalavarṇamasaṃśayam/ anātmavantaḥ paśuvadbhuñjate ye+apramāṇataḥ/ rogānīkasya te mūlamajīrṇaṃ prāpnuvanti hi//

4.39.38

vyāpadāṃ kāraṇaṃ vīkṣya vyāpatsvetāsu buddhimān/ prayatetāturārogye pratyanīkena hetunā//

4.39.39

viriktavāntairhariṇaiṇalāvakāḥ śaśaśca sevyaḥ samayūratittiriḥ/ saṣaṣṭikāścaiva purāṇaśālayastathaiva mudgā laghu yacca kīrtitam//

4.39.39_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne āturopadravacikitsitaṃ nāmaikonacatvāriṃśo+adhyāyaḥ //39//

Linked texts (1)