The Compendium of Suśruta 4.7: saptamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.7

Language: Sanskrit

saptamo+adhyāyaḥ/

4.7.3

aśmarī dāruṇo vyādhirantakapratimo mataḥ/ auṣadhaistaruṇaḥ sādhyaḥ pravṛddhaśchedamarhati//

4.7.4

tasya pūrveṣu rūpeṣu snehādikrama iṣyate/ tenāsyāpacayaṃ yānti vyādhermūlānyaśeṣataḥ//

4.7.5

pāṣāṇamedo vasuko vaśirāśmantakau tathā/ śatāvarī śvadaṃṣṭrā ca bṛhatī kaṇṭakārikā//

4.7.6

kapotavaṅkā++ārtagalaḥ kaccakośīrakubjakāḥ†// vṛkṣādanī bhallukaśca varuṇaḥ śākajaṃ phalam//

4.7.7

yavāḥ kulatthāḥ kolāni katakasya phalāni ca/ ūṣakādipratīvāpameṣāṃ kvāthairghṛtaṃ kṛtam//

4.7.8

bhinatti vātasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu/ kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca//

4.7.9

bhojanāni ca kurvīta varge+asmin vātanāśane/ kuśaḥ kāśaḥ saro gundrā itkaṭo moraṭo+aśmabhit//

4.7.10

varī vidārī vārāhī śālimūlatrikaṇṭakam/ bhallūkaḥ pāṭalā pāṭhā pattūro+atha kuruṣṭikā//

4.7.11

punarnavā śirīṣaśca kvathitāsteṣu sādhitam/ ghṛtaṃ śilājamadhukabījairindīvarasya ca//

4.7.12

trapusairvārukādīnāṃ bījaiścāvāpitaṃ śubham/ bhinatti pittasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu//

4.7.13

kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca/ bhojanāni ca kurvīta varge+asmin pittanāśane//

4.7.14

gaṇo varuṇakādistu guggulvelāhareṇavaḥ/ kuṣṭhabhadrādimaricaciktrakaiḥ sasurāhvayaiḥ//

4.7.15

etaiḥ siddhamajāsarpirūṣakādigaṇena ca/ bhinatti kaphasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu//

4.7.16

kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca/ bhojanāni ca kurvīta varge+asmin kaphanāśane//

4.7.17

picukāṅkolakatakaśākendīvarajaiḥ phalaiḥ/ cūrṇitaiḥ saguḍaṃ toyaṃ śarkarāśamanaṃ pibet//

4.7.18

krauñcoṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṃṣṭrā †tālamūlikā/ ajamodā kadambarasya mūlaṃ nāgarameva ca//

4.7.19

pītāni śarkarāṃ bhindyuḥ surayoṣṇodakena vā/ trikaṇṭakasya bījānāṃ cūrṇaṃ mākṣikasaṃyutam//

4.7.20

avikṣīreṇa saptāhamaśmarībhedanaṃ pibet/ dravyāṇāṃ tu ghṛtoktānāṃ kṣāro+avimūtragālitaḥ//

4.7.21

grāmyasattvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaḥ sādhitaḥ śanaiḥ/ tatroṣakādirāvāpaḥ kāryastrikaṭukānvitaḥ//

4.7.22

eṣa kṣāro+aśmarīṃ gulmaṃ śarkarāṃ ca bhinattyapi/ tilāpāmārgakadalīpalāśayavakalkajaḥ//

4.7.23

kṣāraḥ peyo+avimūtreṇa śarkarānāśanaḥ paraḥ/ pāṭalākaravīrāṇāṃ kṣāramevaṃ samācaret//

4.7.24

śvadaṃṣṭrāyaṣṭikābrahmīkalkaṃ vā+akṣasamaṃ pibet/ sahaiḍakākhyau peyau vā śobhāñjanakamārkavau//

4.7.25

kapotavaṅkāmūlaṃ vā pibedamlaiḥ surādibhiḥ/ tatsiddhaṃ vā pibet kṣīraṃ vedanābhirupadrutaḥ//

4.7.26

harītakyādisiddhaṃ vā varṣābhūsiddhameva vā/ sarvathaivopayojyaḥ syādgaṇo vīratarādikaḥ//

4.7.27

ghṛtaiḥ kṣāraiḥ kaṣāyaiśca kṣīraiḥ sottarabastibhiḥ/ yadi nopaśamaṃ †gacchecchedastatrottaro vidhiḥ//

4.7.28

kuśalasyāpi vaidyasya yataḥ siddhirihādhruvā/ upakramo jaghanyo+ayamataḥ saṃparikīrtitaḥ//

4.7.29

akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet/ tasmādāpṛcchya kartavyamīśvaraṃ sādhukāriṇā//

atha †rogānvitamupasnigdhamapakṛṣṭakoṣamīṣatkarśitamabhyaktasvinnaśarīraṃ bhuktavantaṃ kṛtabalimaṅgalasvastivācanamagropaharaṇīyoktena vidhānenopakalpitasambhāramāśvāsya, tato balavantamaviklavamājānusame phalake prāgupaviṣṭānyapuruṣasyotsaṅge niṣaṇṇapūrvakāyamuttānamunnatakaṭīkaṃ vastrādhārakopaviṣṭaṃ saṅkucitajānukūrparamitareṇa sahāvabaddhaṃ sūtreṇa śāṭakairvā, tataḥ svabhyaktanābhipradeśasya vāmapārśvaṃ vimṛdya muṣṭinā+avapīḍayedadhonābheryāvadaśmaryadhaḥ prapanneti, tataḥ snehābhyakte kḷptanakhe vāmahastapradeśinīmadhyame aṅgulyau pāyau praṇidhāyānusevanīmāsādya prayatnabalābhyāṃ pāyumeḍhrāntaramānīya, nirvyalīkamanāyatamaviṣamaṃ ca bastiṃ sanniveśya, bhṛśamutpīḍayedaṅgulibhyāṃ yathā granthirivonnataṃ śalyaṃ bhavati//

4.7.31

sa cedgṛhītaśalye tu vivṛtākṣo vicetanaḥ/ hatavallambaśīrṣaśca nirvikāro mṛtopamaḥ//

4.7.32

na tasya nirharecchalyaṃ nirharettu mriyeta saḥ/ vinā tveteṣu rūpeṣu nirhartuṃ prayateta† vai//

4.7.33

tataḥ savye pārśve sevanīṃ yavamātreṇa muktvā+avacārayecchastramaśmarīpramāṇaṃ, dakṣīṃato vā kriyāsaukaryahetorityeke, yathā sā na bhidyate cūrṇyate vā tathā prayateta, cūrṇamalpamapyavasthitaṃ hi punaḥ parivṛddhimeti, tasmāt samastāmagravakreṇādadīta; strīṇāṃ tu bastipārśvagato garbhāśayaḥ sannikṛṣṭaḥ, tasmāttāsāmutsaṅgavacchastraṃ† pātayet, ato+anyathā khalvāsāṃ mūtrasrāvī vraṇo bhavet, puruṣasya vā mūtraprasekakṣaṇanānmūtrakṣaraṇam; aśmarīvraṇādṛte† bhinnabastirekadhā+api na bhavati, dvidhā bhinnabastirāśmariko na sidhyati, †aśmarīvraṇanimittamekadhābhinnabastirjīvati, kriyābhyāsācchāstravihitacchedānniḥsyandaparivṛddhatvācca śalyasyeti/ uddhṛtaśalyaṃ tūṣṇodakadroṇyāmavagāhya svedayet, tathā hi bastirasṛjā na pūryate; pūrṇe vā kṣīravṛkṣakaṣāyaṃ puṣpanetreṇa vidadhyāt//

4.7.34

bhavati cātra kṣīravṛkṣakaṣāyastu puṣpanetreṇa yojitaḥ/ nirharedaśmarīṃ tūrṇaṃ raktaṃ bastigataṃ ca yat//

4.7.35

mūtramārgaviśodhanārthaṃ cāsmai guḍasauhityaṃ vitaret; uddhṛtya cainaṃ madhughṛtābhyaktavraṇaṃ mūtraviśodhanadravyasiddhāmuṣṇāṃ saghṛtāṃ yavāgūṃ pāyayetobhayakālaṃ trirātraṃ; trirātrādūrdhvaṃ guḍapragāḍhena payasā mṛdvodanamalpaṃ bhojayeddaśarātraṃ (†mūtrāsṛgviśuddhyarthaṃ vraṇakledanārthaṃ ca), daśarātrādūrdhvaṃ phalāmlairjāṅgalarasairupācaret; tato daśarātraṃ cainamapramattaḥ svedayet snehena dravasvedena vā; kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa cāsya vraṇaṃ prakṣālayet; rodhramadhukamañjiṣṭhāprapauṇḍarīkakalkairvraṇaṃ pratigrāhayet; eteṣveva haridrāyuteṣu tailaṃ ghṛtaṃ vā vipakvaṃ vraṇābhyañjanamiti; styānaśoṇitaṃ cottarabastibhirupācaret; saptarātrācca svamārgamapratipadyamāne mūtre vraṇaṃ yathoktena vidhinā dahedagninā, svamārgapratipanne cottarabastyāsthāpanānuvāsanairupācarenmadhurakaṣāyairiti; yadṛcchayā vā mūtramārgapratipannāmantarāsaktāṃ śukrāśmarīṃ śarkarāṃ vā srotasā+apaharet, evaṃ cāśakye vidārya nāḍīṃ śastreṇa baḍiśenoddharet/ rūḍhavraṇaścāṅganāśvanaganāgarathadrumān nāroheta varṣaṃ, nāpsu plaveta, bhuñjīta vā guru//

4.7.36

mūtravahaśukravahamuṣkasrotomūtraprasekasevanīyonigudabastīnaṣṭau pariharet/ tatra mūtravahacchedānmaraṇaṃ mūtrapūrṇabasteḥ, śukravahacchedānmaraṇaṃ klaibyaṃ vā, muṣkasrotaupaghātād dhvajabhaṅgaḥ, mūtrprasekakṣaṇanānmūtraprakṣaraṇaṃ, sevanīyonicchedādrujaḥ prādurbhāvaḥ, bastigudaviddhalakṣaṇaṃ prāguktamiti//

Linked texts (2)

Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit