<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.7

# The Compendium of Suśruta 4.7: saptamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.7

- **Language:** Sanskrit

### saptamo+adhyāyaḥ/

### [4.7.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.1)

athāto+aśmarīcikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.7.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.7.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.3)

aśmarī dāruṇo vyādhirantakapratimo mataḥ/ auṣadhaistaruṇaḥ sādhyaḥ pravṛddhaśchedamarhati//

### [4.7.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.4)

tasya pūrveṣu rūpeṣu snehādikrama iṣyate/ tenāsyāpacayaṃ yānti vyādhermūlānyaśeṣataḥ//

### [4.7.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.5)

pāṣāṇamedo vasuko vaśirāśmantakau tathā/ śatāvarī śvadaṃṣṭrā ca bṛhatī kaṇṭakārikā//

### [4.7.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.6)

kapotavaṅkā++ārtagalaḥ kaccakośīrakubjakāḥ†// vṛkṣādanī bhallukaśca varuṇaḥ śākajaṃ phalam//

### [4.7.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.7)

yavāḥ kulatthāḥ kolāni katakasya phalāni ca/ ūṣakādipratīvāpameṣāṃ kvāthairghṛtaṃ kṛtam//

### [4.7.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.8)

bhinatti vātasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu/ kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca//

### [4.7.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.9)

bhojanāni ca kurvīta varge+asmin vātanāśane/ kuśaḥ kāśaḥ saro gundrā itkaṭo moraṭo+aśmabhit//

### [4.7.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.10)

varī vidārī vārāhī śālimūlatrikaṇṭakam/ bhallūkaḥ pāṭalā pāṭhā pattūro+atha kuruṣṭikā//

### [4.7.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.11)

punarnavā śirīṣaśca kvathitāsteṣu sādhitam/ ghṛtaṃ śilājamadhukabījairindīvarasya ca//

### [4.7.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.12)

trapusairvārukādīnāṃ bījaiścāvāpitaṃ śubham/ bhinatti pittasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu//

### [4.7.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.13)

kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca/ bhojanāni ca kurvīta varge+asmin pittanāśane//

### [4.7.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.14)

gaṇo varuṇakādistu guggulvelāhareṇavaḥ/ kuṣṭhabhadrādimaricaciktrakaiḥ sasurāhvayaiḥ//

### [4.7.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.15)

etaiḥ siddhamajāsarpirūṣakādigaṇena ca/ bhinatti kaphasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu//

### [4.7.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.16)

kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca/ bhojanāni ca kurvīta varge+asmin kaphanāśane//

### [4.7.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.17)

picukāṅkolakatakaśākendīvarajaiḥ phalaiḥ/ cūrṇitaiḥ saguḍaṃ toyaṃ śarkarāśamanaṃ pibet//

### [4.7.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.18)

krauñcoṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṃṣṭrā †tālamūlikā/ ajamodā kadambarasya mūlaṃ nāgarameva ca//

### [4.7.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.19)

pītāni śarkarāṃ bhindyuḥ surayoṣṇodakena vā/ trikaṇṭakasya bījānāṃ cūrṇaṃ mākṣikasaṃyutam//

### [4.7.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.20)

avikṣīreṇa saptāhamaśmarībhedanaṃ pibet/ dravyāṇāṃ tu ghṛtoktānāṃ kṣāro+avimūtragālitaḥ//

### [4.7.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.21)

grāmyasattvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaḥ sādhitaḥ śanaiḥ/ tatroṣakādirāvāpaḥ kāryastrikaṭukānvitaḥ//

### [4.7.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.22)

eṣa kṣāro+aśmarīṃ gulmaṃ śarkarāṃ ca bhinattyapi/ tilāpāmārgakadalīpalāśayavakalkajaḥ//

### [4.7.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.23)

kṣāraḥ peyo+avimūtreṇa śarkarānāśanaḥ paraḥ/ pāṭalākaravīrāṇāṃ kṣāramevaṃ samācaret//

### [4.7.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.24)

śvadaṃṣṭrāyaṣṭikābrahmīkalkaṃ vā+akṣasamaṃ pibet/ sahaiḍakākhyau peyau vā śobhāñjanakamārkavau//

### [4.7.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.25)

kapotavaṅkāmūlaṃ vā pibedamlaiḥ surādibhiḥ/ tatsiddhaṃ vā pibet kṣīraṃ vedanābhirupadrutaḥ//

### [4.7.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.26)

harītakyādisiddhaṃ vā varṣābhūsiddhameva vā/ sarvathaivopayojyaḥ syādgaṇo vīratarādikaḥ//

### [4.7.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.27)

ghṛtaiḥ kṣāraiḥ kaṣāyaiśca kṣīraiḥ sottarabastibhiḥ/ yadi nopaśamaṃ †gacchecchedastatrottaro vidhiḥ//

### [4.7.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.28)

kuśalasyāpi vaidyasya yataḥ siddhirihādhruvā/ upakramo jaghanyo+ayamataḥ saṃparikīrtitaḥ//

### [4.7.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.29)

akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet/ tasmādāpṛcchya kartavyamīśvaraṃ sādhukāriṇā//

### [4.7.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.30)

atha †rogānvitamupasnigdhamapakṛṣṭakoṣamīṣatkarśitamabhyaktasvinnaśarīraṃ bhuktavantaṃ kṛtabalimaṅgalasvastivācanamagropaharaṇīyoktena vidhānenopakalpitasambhāramāśvāsya, tato balavantamaviklavamājānusame phalake prāgupaviṣṭānyapuruṣasyotsaṅge niṣaṇṇapūrvakāyamuttānamunnatakaṭīkaṃ vastrādhārakopaviṣṭaṃ saṅkucitajānukūrparamitareṇa sahāvabaddhaṃ sūtreṇa śāṭakairvā, tataḥ svabhyaktanābhipradeśasya vāmapārśvaṃ vimṛdya muṣṭinā+avapīḍayedadhonābheryāvadaśmaryadhaḥ prapanneti, tataḥ snehābhyakte kḷptanakhe vāmahastapradeśinīmadhyame aṅgulyau pāyau praṇidhāyānusevanīmāsādya prayatnabalābhyāṃ pāyumeḍhrāntaramānīya, nirvyalīkamanāyatamaviṣamaṃ ca bastiṃ sanniveśya, bhṛśamutpīḍayedaṅgulibhyāṃ yathā granthirivonnataṃ śalyaṃ bhavati//

### [4.7.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.31)

sa cedgṛhītaśalye tu vivṛtākṣo vicetanaḥ/ hatavallambaśīrṣaśca nirvikāro mṛtopamaḥ//

### [4.7.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.32)

na tasya nirharecchalyaṃ nirharettu mriyeta saḥ/ vinā tveteṣu rūpeṣu nirhartuṃ prayateta† vai//

### [4.7.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.33)

tataḥ savye pārśve sevanīṃ yavamātreṇa muktvā+avacārayecchastramaśmarīpramāṇaṃ, dakṣīṃato vā kriyāsaukaryahetorityeke, yathā sā na bhidyate cūrṇyate vā tathā prayateta, cūrṇamalpamapyavasthitaṃ hi punaḥ parivṛddhimeti, tasmāt samastāmagravakreṇādadīta; strīṇāṃ tu bastipārśvagato garbhāśayaḥ sannikṛṣṭaḥ, tasmāttāsāmutsaṅgavacchastraṃ† pātayet, ato+anyathā khalvāsāṃ mūtrasrāvī vraṇo bhavet, puruṣasya vā mūtraprasekakṣaṇanānmūtrakṣaraṇam; aśmarīvraṇādṛte† bhinnabastirekadhā+api na bhavati, dvidhā bhinnabastirāśmariko na sidhyati, †aśmarīvraṇanimittamekadhābhinnabastirjīvati, kriyābhyāsācchāstravihitacchedānniḥsyandaparivṛddhatvācca śalyasyeti/ uddhṛtaśalyaṃ tūṣṇodakadroṇyāmavagāhya svedayet, tathā hi bastirasṛjā na pūryate; pūrṇe vā kṣīravṛkṣakaṣāyaṃ puṣpanetreṇa vidadhyāt//

### [4.7.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.34)

bhavati cātra kṣīravṛkṣakaṣāyastu puṣpanetreṇa yojitaḥ/ nirharedaśmarīṃ tūrṇaṃ raktaṃ bastigataṃ ca yat//

### [4.7.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.35)

mūtramārgaviśodhanārthaṃ cāsmai guḍasauhityaṃ vitaret; uddhṛtya cainaṃ madhughṛtābhyaktavraṇaṃ mūtraviśodhanadravyasiddhāmuṣṇāṃ saghṛtāṃ yavāgūṃ pāyayetobhayakālaṃ trirātraṃ; trirātrādūrdhvaṃ guḍapragāḍhena payasā mṛdvodanamalpaṃ bhojayeddaśarātraṃ (†mūtrāsṛgviśuddhyarthaṃ vraṇakledanārthaṃ ca), daśarātrādūrdhvaṃ phalāmlairjāṅgalarasairupācaret; tato daśarātraṃ cainamapramattaḥ svedayet snehena dravasvedena vā; kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa cāsya vraṇaṃ prakṣālayet; rodhramadhukamañjiṣṭhāprapauṇḍarīkakalkairvraṇaṃ pratigrāhayet; eteṣveva haridrāyuteṣu tailaṃ ghṛtaṃ vā vipakvaṃ vraṇābhyañjanamiti; styānaśoṇitaṃ cottarabastibhirupācaret; saptarātrācca svamārgamapratipadyamāne mūtre vraṇaṃ yathoktena vidhinā dahedagninā, svamārgapratipanne cottarabastyāsthāpanānuvāsanairupācarenmadhurakaṣāyairiti; yadṛcchayā vā mūtramārgapratipannāmantarāsaktāṃ śukrāśmarīṃ śarkarāṃ vā srotasā+apaharet, evaṃ cāśakye vidārya nāḍīṃ śastreṇa baḍiśenoddharet/ rūḍhavraṇaścāṅganāśvanaganāgarathadrumān nāroheta varṣaṃ, nāpsu plaveta, bhuñjīta vā guru//

### [4.7.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.36)

mūtravahaśukravahamuṣkasrotomūtraprasekasevanīyonigudabastīnaṣṭau pariharet/ tatra mūtravahacchedānmaraṇaṃ mūtrapūrṇabasteḥ, śukravahacchedānmaraṇaṃ klaibyaṃ vā, muṣkasrotaupaghātād dhvajabhaṅgaḥ, mūtrprasekakṣaṇanānmūtraprakṣaraṇaṃ, sevanīyonicchedādrujaḥ prādurbhāvaḥ, bastigudaviddhalakṣaṇaṃ prāguktamiti//

### [4.7.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.37)

bhavati cātra marmāṇyaṣṭāvasaṃbudhya srotojāni śarīriṇām/ vyāpādayedbahūnmartyān śastrakarmāpaṭurbhiṣak//

### [4.7.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.38)

sevanī śukraharaṇī srotasī phalayorgudam/ mūtrasekaṃ mūtravahaṃ yonirbastistathā+aṣṭamaḥ//

### [4.7.38\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7.38_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne+aśmarīcikitsitaṃ nāma saptamo+adhyāyaḥ //7//

## Linked texts (2)

- [Siddhayoga (Vṛndamādhava)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.siddhayoga.34.6) — Vṛnda, Sanskrit
- [Carakasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka.6.13.177) — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.7) · Pramāṇa
