The Compendium of Suśruta 4.8: aṣṭamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 4.8
- Language
- Sanskrit
aṣṭamo+adhyāyaḥ/
4.8.1
athāto bhagandarāṇāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
4.8.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
4.8.3
pañca bhagandarā vyākhyātāḥ†, teṣvasādhyaḥ śambūkāvartaḥ śalyanimittaśca; śeṣāḥ kṛcchrasādhyāḥ//
4.8.4
tatra bhagandarapiḍakopadrutamāturamapatarpaṇādivirecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopakrametāpakvapiḍakaṃ, pakveṣu copasnigdhamavagāhasvinnaṃ śayyāyāṃ sanniveśyārśasamiva yantrayitvā, bhagandaraṃ samīkṣya parācīnamavācīnaṃ vā, tataḥ praṇidhāyaiṣaṇīmunnamya sāśayamuddharecchastreṇa; antarmukhe caivaṃ samyagyantraṃ praṇidhāya pravāhamāṇasya bhagandaramukhamāsādyaiṣaṇīṃ dattvā śastraṃ pātayet; āsādya vā+agniṃ kṣāraṃ ceti; etat sāmānyaṃ sarveṣu//
4.8.5
viśeṣatastu nāḍyantare vraṇān kuryādbhiṣak tu śataponake/ tatasteṣūparūḍheṣu śeṣā nāḍīrupācaret//
4.8.6
gatayo+anyonyasaṃbaddhā bāhyāśchedyāstvanekadhā/ nāḍīranabhisaṃbaddhā yaśchinattyekadhā bhiṣak//
4.8.7
sa kuryādvivṛtaṃ jantorvraṇaṃ gudavidāraṇam/ tasya tadvivṛtaṃ mārgaṃ viṇmūtramanugacchati//
4.8.8
āṭopaṃ gudaśūlaṃ ca karoti pavano bhṛśam/ tatrādhigatatantro+api bhiṣaṅguhyedasaṃśayam//
4.8.9
tasmānna vivṛtaḥ kāryo vraṇastu śataponake/ vyādhau tatra bahucchidre bhiṣajā vai vijānatā//
4.8.10
ardhalāṅgalakaśchedaḥ kāryo lāṅgalako+api vā/ sarvatobhadrako vā+api kāryo gotīrthako+api vā//
4.8.11
sarvataḥ snāvamārgāstu dahedvaidyastathā+agninā/ sukumārasya bhīrorhi duṣkaraḥ śataponakaḥ//
4.8.12
rujāsnāvāpahaṃ tatra svedamāśu prayojayet/ svedadravyairyathoddiṣṭaiḥ kṛśarāpāyasādibhiḥ//
4.8.13
grāmyānūpaudakairmāṃsairlāvādyairvā+api viṣkiraiḥ/ vṛkṣādanīmathairaṇḍaṃ bilvādiṃ ca gaṇaṃ tathā//
4.8.14
kaṣāyaṃ sukṛtaṃ kṛtvā snehakumbhe niṣecayet/ nāḍīsvedena tenāsya taṃ vraṇaṃ svedayedbhiṣak//
4.8.15
tilairaṇḍātasīmāṣayavagodhūmasarṣapān/ lavaṇānyamlavargaṃ ca sthālyāmevopasādhayet//
4.8.16
āturaṃ svedayettena tathā sidhyati kurvataḥ/ svinnaṃ ca pāyayedenaṃ kuṣṭhaṃ ca lavaṇāni ca//
4.8.17
vacāhiṅgvajamodaṃ ca samabhāgāni sarpiṣā/ mārdvīkenāthavā+amlena surāsauvīrakeṇa vā//
4.8.18
tato madhukatailena tasya siñcedbhiṣagbraṇam/ pariṣiñcedgudaṃ cāsya tailairvātarujāpahaiḥ//
4.8.19
vidhinā+anena viṇmūtraṃ svamārgamadhigacchati/ anye copadravāstīvrāḥ sidhyantyatra na saṃśayaḥ//
4.8.20
śataponaka ākhyāta uṣṭragrīve kriyāṃ śṛṇu/ athoṣṭragrīvameṣitvā chittvā kṣāraṃ nipātayet//
4.8.21
pṛtimāṃsavyapohārthamagniratra na pūjitaḥ/ athainaṃ ghṛtasaṃsṛṣṭaistilaiḥ †piṣṭaiḥ prapepayet//
4.8.22
bandhaṃ tato+anukurvīta pariṣekaṃ tu sarpiṣā/ tṛtīye divase muktvā yathāsvaṃ śodhayedbhiṣak†//
4.8.23
tataḥ śuddhaṃ viditvā ca ropayettu yathākramam/ utkṛtyāsrāvamārgaṃstu parisrāviṇi buddhimān//
4.8.24
kṣāreṇa vā srāvagatiṃ daheddhutavahena vā/ sukhoṣṇenāṇutailena secayedgudamaṇḍalam//
4.8.25
upanāhāḥ pradehāśca mūtrakṣārasamanvitāḥ/ vāmanīyauṣadhaiḥ kāryāḥ pariṣekāśca mātrayā//
4.8.26
mṛdubhūtaṃ viditvainamalpasrāvaruganvitam/ gatimanviṣya śastreṇa chindyāt †kharujūrapatrakam//
4.8.27
candrārdhaṃ candracakraṃ ca sūcīmusvamavāṅmukham/ chittvā+agninā dahet samyagevaṃ kṣāreṇa vā punaḥ//
4.8.28
tataḥ saṃśodhanaireva mṛdupūrvairviśodhayet/ bahirantarmukhaścāpi śiśoryasya bhagandaraḥ//
4.8.29
tasyāhitaṃ virekāgniśastrakṣārāvacāraṇam/ yadyanmṛdu ca tīkṣṇaṃ ca tattattasyāvacārayet//
4.8.30
āragvadhaniśākālācūrṇaṃ madhughṛtāplutam/ agravartipraṇihitaṃ vraṇānāṃ śodhanaṃ hitam//
4.8.31
yogo+ayaṃ nāśayatyāśu gatiṃ meghamivānilaḥ/ āgantuje bhiṣaṅnāḍīṃ śastreṇotkṛtya yatnataḥ//
4.8.32
jambvoṣṭenāgnivarṇena taptayā vā śalākayā/ dahedyathoktaṃ matimāṃstaṃ vraṇaṃ susamāhitaḥ//
4.8.33
kṛmighnaṃ ca vidhiṃ kuryācchalyānayanameva ca/ pratyākhyāyaiṣa cārabhyo varjyaścāpi tridoṣajaḥ//
4.8.34
etat karma samākhyātaṃ sarveṣāmanupūrvaśaḥ/ eṣāṃ tu śastrapatanādvedanā yatra† jāyate//
4.8.35
tatrāṇutailenoṣṇena pariṣekaḥ praśasyate/ vātaghnauṣadhasaṃpūrṇāṃ sthālīṃ chidraśarāvikām//
4.8.36
snehābhyaktagudastaptāmadhyāsīta sabāṣpikām/ nāḍyā vā+asyāharet svedaṃ śayānasya rujāpaham/ uṣṇodake+avagāhyo vā tathā śāmyati vedanā//
4.8.37
kadalīmṛgalopākapriyakājinasaṃbhṛtān/ kārayedupanāhāṃśca sālvaṇādīna vicakṣaṇaḥ//
4.8.38
kaṭutrikaṃ vacāhiṅgulavaṇānyatha dīpyakam/ pāyayeccāmlakaulatthasurāsauvīrakādibhiḥ//
4.8.39
jyotiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītrivṛttilāḥ/ kuṣṭhaṃ śatāhvā golomī tilvako girikarṇikā//
4.8.40
kāsīsaṃ kāñcanaksīryau vargaḥ śodhana iṣyate/ trivṛttilā nāgadantī mañjiṣṭhā payāa saha//
4.8.41
utsādanaṃ bhavedetat saindhavakṣaudrasaṃyutam/ rasāñjanaṃ haridre dve mañjiṣṭhānimbapallavāḥ//
4.8.42
trivṛttejovatīdantīkalko† nāḍīvraṇāpahaḥ/ kuṣṭhaṃ trivṛttilā dantī māgadhyaḥ saindhavaṃ madhu//
4.8.43
rajanī triphalā tutthaṃ hitaṃ syādvraṇaśodhanam/ māgadhyo madhukaṃ rodhraṃ kuṣṭhamelā hareṇavaḥ//
4.8.44
samaṅgā dhātakī caiva sārivā rajanīdvayam/ priyaṅgavaḥ sarjarasaḥ padmakaṃ padmakesaram//
4.8.45
†sudhā vacā lāṅgalakī madhūcchiṣṭaṃ sasaindhavam/ etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ tailaṃ dhīro vipācayet//
4.8.46
etadvai gaṇḍamālāsu maṇḍaleṣvatha mehiṣu/ ropaṇārthaṃ hitaṃ tailaṃ bhagandaravināśanam//
4.8.47
nyagrodhādigaṇaścaiva hitaḥ śodhanaropaṇe†/ tailaṃ ghṛtaṃ vā tatpakvaṃ bhagandaravināśanam//
4.8.48
trivṛddantīharidrārkamūlaṃ lohāśvamārakau/ viḍaṅgasāraṃ triphalā snuhyarkapayasī madhu//
4.8.49
madhūcchiṣṭasamāyuktaistailametairvipācayet/ bhagandaravināśārthametadyojyaṃ viśeṣataḥ//
4.8.50
citrakārkau trivṛtpāṭhe malapūṃ hayamārakam/ sudhāṃ vacāṃ lāṅgalakīṃ saptaparṇaṃ suvarcikām//
4.8.51
jyotiṣmatīṃ ca sambhṛtya tailaṃ dhīro vipācayet/ etaddhi syandanaṃ tailaṃ bhṛśaṃ dadyādbhagandare//
4.8.52
śodhanaṃ ropaṇaṃ caiva sarvaṇakaraṇaṃ tathā/ dvivraṇīyamavekṣeta vraṇāvasthāsu buddhimān//
4.8.53
chidrādūrdhvaṃ haredoṣṭhamarśoyantrasya yantravit/ tato bhagandare dadyādetadardhendusannibham//
4.8.54
vyāyāmaṃ maithunaṃ kopaṃ pṛṣṭhayānaṃ gurūṇi ca/ saṃvatsaraṃ parihareduparūḍhavraṇo naraḥ//
4.8.54_1
iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne bhagandaracikitsitaṃ nāmāṣṭamo+adhyāyaḥ //8//
Linked texts (4)
- Bheḷasaṃhitā — Bheḷa, Sanskrit
- Yogaratnasamuccaya (Anantakumāra) — Anantakumāra, Sanskrit
- Vaidyamanoramā — Kālidāsa, Sanskrit
- Parahitasaṃhitā — Śrīnātha Paṇḍita, Sanskrit