Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 4.8: aṣṭamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.8

Language
Sanskrit

aṣṭamo+adhyāyaḥ/

4.8.1

athāto bhagandarāṇāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

4.8.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

4.8.3

pañca bhagandarā vyākhyātāḥ†, teṣvasādhyaḥ śambūkāvartaḥ śalyanimittaśca; śeṣāḥ kṛcchrasādhyāḥ//

4.8.4

tatra bhagandarapiḍakopadrutamāturamapatarpaṇādivirecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopakrametāpakvapiḍakaṃ, pakveṣu copasnigdhamavagāhasvinnaṃ śayyāyāṃ sanniveśyārśasamiva yantrayitvā, bhagandaraṃ samīkṣya parācīnamavācīnaṃ vā, tataḥ praṇidhāyaiṣaṇīmunnamya sāśayamuddharecchastreṇa; antarmukhe caivaṃ samyagyantraṃ praṇidhāya pravāhamāṇasya bhagandaramukhamāsādyaiṣaṇīṃ dattvā śastraṃ pātayet; āsādya vā+agniṃ kṣāraṃ ceti; etat sāmānyaṃ sarveṣu//

4.8.5

viśeṣatastu nāḍyantare vraṇān kuryādbhiṣak tu śataponake/ tatasteṣūparūḍheṣu śeṣā nāḍīrupācaret//

4.8.6

gatayo+anyonyasaṃbaddhā bāhyāśchedyāstvanekadhā/ nāḍīranabhisaṃbaddhā yaśchinattyekadhā bhiṣak//

4.8.7

sa kuryādvivṛtaṃ jantorvraṇaṃ gudavidāraṇam/ tasya tadvivṛtaṃ mārgaṃ viṇmūtramanugacchati//

4.8.8

āṭopaṃ gudaśūlaṃ ca karoti pavano bhṛśam/ tatrādhigatatantro+api bhiṣaṅguhyedasaṃśayam//

4.8.9

tasmānna vivṛtaḥ kāryo vraṇastu śataponake/ vyādhau tatra bahucchidre bhiṣajā vai vijānatā//

4.8.10

ardhalāṅgalakaśchedaḥ kāryo lāṅgalako+api vā/ sarvatobhadrako vā+api kāryo gotīrthako+api vā//

4.8.11

sarvataḥ snāvamārgāstu dahedvaidyastathā+agninā/ sukumārasya bhīrorhi duṣkaraḥ śataponakaḥ//

4.8.12

rujāsnāvāpahaṃ tatra svedamāśu prayojayet/ svedadravyairyathoddiṣṭaiḥ kṛśarāpāyasādibhiḥ//

4.8.13

grāmyānūpaudakairmāṃsairlāvādyairvā+api viṣkiraiḥ/ vṛkṣādanīmathairaṇḍaṃ bilvādiṃ ca gaṇaṃ tathā//

4.8.14

kaṣāyaṃ sukṛtaṃ kṛtvā snehakumbhe niṣecayet/ nāḍīsvedena tenāsya taṃ vraṇaṃ svedayedbhiṣak//

4.8.15

tilairaṇḍātasīmāṣayavagodhūmasarṣapān/ lavaṇānyamlavargaṃ ca sthālyāmevopasādhayet//

4.8.16

āturaṃ svedayettena tathā sidhyati kurvataḥ/ svinnaṃ ca pāyayedenaṃ kuṣṭhaṃ ca lavaṇāni ca//

4.8.17

vacāhiṅgvajamodaṃ ca samabhāgāni sarpiṣā/ mārdvīkenāthavā+amlena surāsauvīrakeṇa vā//

4.8.18

tato madhukatailena tasya siñcedbhiṣagbraṇam/ pariṣiñcedgudaṃ cāsya tailairvātarujāpahaiḥ//

4.8.19

vidhinā+anena viṇmūtraṃ svamārgamadhigacchati/ anye copadravāstīvrāḥ sidhyantyatra na saṃśayaḥ//

4.8.20

śataponaka ākhyāta uṣṭragrīve kriyāṃ śṛṇu/ athoṣṭragrīvameṣitvā chittvā kṣāraṃ nipātayet//

4.8.21

pṛtimāṃsavyapohārthamagniratra na pūjitaḥ/ athainaṃ ghṛtasaṃsṛṣṭaistilaiḥ †piṣṭaiḥ prapepayet//

4.8.22

bandhaṃ tato+anukurvīta pariṣekaṃ tu sarpiṣā/ tṛtīye divase muktvā yathāsvaṃ śodhayedbhiṣak†//

4.8.23

tataḥ śuddhaṃ viditvā ca ropayettu yathākramam/ utkṛtyāsrāvamārgaṃstu parisrāviṇi buddhimān//

4.8.24

kṣāreṇa vā srāvagatiṃ daheddhutavahena vā/ sukhoṣṇenāṇutailena secayedgudamaṇḍalam//

4.8.25

upanāhāḥ pradehāśca mūtrakṣārasamanvitāḥ/ vāmanīyauṣadhaiḥ kāryāḥ pariṣekāśca mātrayā//

4.8.26

mṛdubhūtaṃ viditvainamalpasrāvaruganvitam/ gatimanviṣya śastreṇa chindyāt †kharujūrapatrakam//

4.8.27

candrārdhaṃ candracakraṃ ca sūcīmusvamavāṅmukham/ chittvā+agninā dahet samyagevaṃ kṣāreṇa vā punaḥ//

4.8.28

tataḥ saṃśodhanaireva mṛdupūrvairviśodhayet/ bahirantarmukhaścāpi śiśoryasya bhagandaraḥ//

4.8.29

tasyāhitaṃ virekāgniśastrakṣārāvacāraṇam/ yadyanmṛdu ca tīkṣṇaṃ ca tattattasyāvacārayet//

4.8.30

āragvadhaniśākālācūrṇaṃ madhughṛtāplutam/ agravartipraṇihitaṃ vraṇānāṃ śodhanaṃ hitam//

4.8.31

yogo+ayaṃ nāśayatyāśu gatiṃ meghamivānilaḥ/ āgantuje bhiṣaṅnāḍīṃ śastreṇotkṛtya yatnataḥ//

4.8.32

jambvoṣṭenāgnivarṇena taptayā vā śalākayā/ dahedyathoktaṃ matimāṃstaṃ vraṇaṃ susamāhitaḥ//

4.8.33

kṛmighnaṃ ca vidhiṃ kuryācchalyānayanameva ca/ pratyākhyāyaiṣa cārabhyo varjyaścāpi tridoṣajaḥ//

4.8.34

etat karma samākhyātaṃ sarveṣāmanupūrvaśaḥ/ eṣāṃ tu śastrapatanādvedanā yatra† jāyate//

4.8.35

tatrāṇutailenoṣṇena pariṣekaḥ praśasyate/ vātaghnauṣadhasaṃpūrṇāṃ sthālīṃ chidraśarāvikām//

4.8.36

snehābhyaktagudastaptāmadhyāsīta sabāṣpikām/ nāḍyā vā+asyāharet svedaṃ śayānasya rujāpaham/ uṣṇodake+avagāhyo vā tathā śāmyati vedanā//

4.8.37

kadalīmṛgalopākapriyakājinasaṃbhṛtān/ kārayedupanāhāṃśca sālvaṇādīna vicakṣaṇaḥ//

4.8.38

kaṭutrikaṃ vacāhiṅgulavaṇānyatha dīpyakam/ pāyayeccāmlakaulatthasurāsauvīrakādibhiḥ//

4.8.39

jyotiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītrivṛttilāḥ/ kuṣṭhaṃ śatāhvā golomī tilvako girikarṇikā//

4.8.40

kāsīsaṃ kāñcanaksīryau vargaḥ śodhana iṣyate/ trivṛttilā nāgadantī mañjiṣṭhā payāa saha//

4.8.41

utsādanaṃ bhavedetat saindhavakṣaudrasaṃyutam/ rasāñjanaṃ haridre dve mañjiṣṭhānimbapallavāḥ//

4.8.42

trivṛttejovatīdantīkalko† nāḍīvraṇāpahaḥ/ kuṣṭhaṃ trivṛttilā dantī māgadhyaḥ saindhavaṃ madhu//

4.8.43

rajanī triphalā tutthaṃ hitaṃ syādvraṇaśodhanam/ māgadhyo madhukaṃ rodhraṃ kuṣṭhamelā hareṇavaḥ//

4.8.44

samaṅgā dhātakī caiva sārivā rajanīdvayam/ priyaṅgavaḥ sarjarasaḥ padmakaṃ padmakesaram//

4.8.45

†sudhā vacā lāṅgalakī madhūcchiṣṭaṃ sasaindhavam/ etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ tailaṃ dhīro vipācayet//

4.8.46

etadvai gaṇḍamālāsu maṇḍaleṣvatha mehiṣu/ ropaṇārthaṃ hitaṃ tailaṃ bhagandaravināśanam//

4.8.47

nyagrodhādigaṇaścaiva hitaḥ śodhanaropaṇe†/ tailaṃ ghṛtaṃ vā tatpakvaṃ bhagandaravināśanam//

4.8.48

trivṛddantīharidrārkamūlaṃ lohāśvamārakau/ viḍaṅgasāraṃ triphalā snuhyarkapayasī madhu//

4.8.49

madhūcchiṣṭasamāyuktaistailametairvipācayet/ bhagandaravināśārthametadyojyaṃ viśeṣataḥ//

4.8.50

citrakārkau trivṛtpāṭhe malapūṃ hayamārakam/ sudhāṃ vacāṃ lāṅgalakīṃ saptaparṇaṃ suvarcikām//

4.8.51

jyotiṣmatīṃ ca sambhṛtya tailaṃ dhīro vipācayet/ etaddhi syandanaṃ tailaṃ bhṛśaṃ dadyādbhagandare//

4.8.52

śodhanaṃ ropaṇaṃ caiva sarvaṇakaraṇaṃ tathā/ dvivraṇīyamavekṣeta vraṇāvasthāsu buddhimān//

4.8.53

chidrādūrdhvaṃ haredoṣṭhamarśoyantrasya yantravit/ tato bhagandare dadyādetadardhendusannibham//

4.8.54

vyāyāmaṃ maithunaṃ kopaṃ pṛṣṭhayānaṃ gurūṇi ca/ saṃvatsaraṃ parihareduparūḍhavraṇo naraḥ//

4.8.54_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne bhagandaracikitsitaṃ nāmāṣṭamo+adhyāyaḥ //8//

Linked texts (4)