<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 4.8

# The Compendium of Suśruta 4.8: aṣṭamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 4.8

- **Language:** Sanskrit

### aṣṭamo+adhyāyaḥ/

### [4.8.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.1)

athāto bhagandarāṇāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [4.8.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [4.8.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.3)

pañca bhagandarā vyākhyātāḥ†, teṣvasādhyaḥ śambūkāvartaḥ śalyanimittaśca; śeṣāḥ kṛcchrasādhyāḥ//

### [4.8.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.4)

tatra bhagandarapiḍakopadrutamāturamapatarpaṇādivirecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopakrametāpakvapiḍakaṃ, pakveṣu copasnigdhamavagāhasvinnaṃ śayyāyāṃ sanniveśyārśasamiva yantrayitvā, bhagandaraṃ samīkṣya parācīnamavācīnaṃ vā, tataḥ praṇidhāyaiṣaṇīmunnamya sāśayamuddharecchastreṇa; antarmukhe caivaṃ samyagyantraṃ praṇidhāya pravāhamāṇasya bhagandaramukhamāsādyaiṣaṇīṃ dattvā śastraṃ pātayet; āsādya vā+agniṃ kṣāraṃ ceti; etat sāmānyaṃ sarveṣu//

### [4.8.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.5)

viśeṣatastu nāḍyantare vraṇān kuryādbhiṣak tu śataponake/ tatasteṣūparūḍheṣu śeṣā nāḍīrupācaret//

### [4.8.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.6)

gatayo+anyonyasaṃbaddhā bāhyāśchedyāstvanekadhā/ nāḍīranabhisaṃbaddhā yaśchinattyekadhā bhiṣak//

### [4.8.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.7)

sa kuryādvivṛtaṃ jantorvraṇaṃ gudavidāraṇam/ tasya tadvivṛtaṃ mārgaṃ viṇmūtramanugacchati//

### [4.8.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.8)

āṭopaṃ gudaśūlaṃ ca karoti pavano bhṛśam/ tatrādhigatatantro+api bhiṣaṅguhyedasaṃśayam//

### [4.8.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.9)

tasmānna vivṛtaḥ kāryo vraṇastu śataponake/ vyādhau tatra bahucchidre bhiṣajā vai vijānatā//

### [4.8.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.10)

ardhalāṅgalakaśchedaḥ kāryo lāṅgalako+api vā/ sarvatobhadrako vā+api kāryo gotīrthako+api vā//

### [4.8.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.11)

sarvataḥ snāvamārgāstu dahedvaidyastathā+agninā/ sukumārasya bhīrorhi duṣkaraḥ śataponakaḥ//

### [4.8.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.12)

rujāsnāvāpahaṃ tatra svedamāśu prayojayet/ svedadravyairyathoddiṣṭaiḥ kṛśarāpāyasādibhiḥ//

### [4.8.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.13)

grāmyānūpaudakairmāṃsairlāvādyairvā+api viṣkiraiḥ/ vṛkṣādanīmathairaṇḍaṃ bilvādiṃ ca gaṇaṃ tathā//

### [4.8.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.14)

kaṣāyaṃ sukṛtaṃ kṛtvā snehakumbhe niṣecayet/ nāḍīsvedena tenāsya taṃ vraṇaṃ svedayedbhiṣak//

### [4.8.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.15)

tilairaṇḍātasīmāṣayavagodhūmasarṣapān/ lavaṇānyamlavargaṃ ca sthālyāmevopasādhayet//

### [4.8.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.16)

āturaṃ svedayettena tathā sidhyati kurvataḥ/ svinnaṃ ca pāyayedenaṃ kuṣṭhaṃ ca lavaṇāni ca//

### [4.8.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.17)

vacāhiṅgvajamodaṃ ca samabhāgāni sarpiṣā/ mārdvīkenāthavā+amlena surāsauvīrakeṇa vā//

### [4.8.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.18)

tato madhukatailena tasya siñcedbhiṣagbraṇam/ pariṣiñcedgudaṃ cāsya tailairvātarujāpahaiḥ//

### [4.8.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.19)

vidhinā+anena viṇmūtraṃ svamārgamadhigacchati/ anye copadravāstīvrāḥ sidhyantyatra na saṃśayaḥ//

### [4.8.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.20)

śataponaka ākhyāta uṣṭragrīve kriyāṃ śṛṇu/ athoṣṭragrīvameṣitvā chittvā kṣāraṃ nipātayet//

### [4.8.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.21)

pṛtimāṃsavyapohārthamagniratra na pūjitaḥ/ athainaṃ ghṛtasaṃsṛṣṭaistilaiḥ †piṣṭaiḥ prapepayet//

### [4.8.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.22)

bandhaṃ tato+anukurvīta pariṣekaṃ tu sarpiṣā/ tṛtīye divase muktvā yathāsvaṃ śodhayedbhiṣak†//

### [4.8.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.23)

tataḥ śuddhaṃ viditvā ca ropayettu yathākramam/ utkṛtyāsrāvamārgaṃstu parisrāviṇi buddhimān//

### [4.8.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.24)

kṣāreṇa vā srāvagatiṃ daheddhutavahena vā/ sukhoṣṇenāṇutailena secayedgudamaṇḍalam//

### [4.8.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.25)

upanāhāḥ pradehāśca mūtrakṣārasamanvitāḥ/ vāmanīyauṣadhaiḥ kāryāḥ pariṣekāśca mātrayā//

### [4.8.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.26)

mṛdubhūtaṃ viditvainamalpasrāvaruganvitam/ gatimanviṣya śastreṇa chindyāt †kharujūrapatrakam//

### [4.8.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.27)

candrārdhaṃ candracakraṃ ca sūcīmusvamavāṅmukham/ chittvā+agninā dahet samyagevaṃ kṣāreṇa vā punaḥ//

### [4.8.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.28)

tataḥ saṃśodhanaireva mṛdupūrvairviśodhayet/ bahirantarmukhaścāpi śiśoryasya bhagandaraḥ//

### [4.8.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.29)

tasyāhitaṃ virekāgniśastrakṣārāvacāraṇam/ yadyanmṛdu ca tīkṣṇaṃ ca tattattasyāvacārayet//

### [4.8.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.30)

āragvadhaniśākālācūrṇaṃ madhughṛtāplutam/ agravartipraṇihitaṃ vraṇānāṃ śodhanaṃ hitam//

### [4.8.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.31)

yogo+ayaṃ nāśayatyāśu gatiṃ meghamivānilaḥ/ āgantuje bhiṣaṅnāḍīṃ śastreṇotkṛtya yatnataḥ//

### [4.8.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.32)

jambvoṣṭenāgnivarṇena taptayā vā śalākayā/ dahedyathoktaṃ matimāṃstaṃ vraṇaṃ susamāhitaḥ//

### [4.8.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.33)

kṛmighnaṃ ca vidhiṃ kuryācchalyānayanameva ca/ pratyākhyāyaiṣa cārabhyo varjyaścāpi tridoṣajaḥ//

### [4.8.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.34)

etat karma samākhyātaṃ sarveṣāmanupūrvaśaḥ/ eṣāṃ tu śastrapatanādvedanā yatra† jāyate//

### [4.8.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.35)

tatrāṇutailenoṣṇena pariṣekaḥ praśasyate/ vātaghnauṣadhasaṃpūrṇāṃ sthālīṃ chidraśarāvikām//

### [4.8.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.36)

snehābhyaktagudastaptāmadhyāsīta sabāṣpikām/ nāḍyā vā+asyāharet svedaṃ śayānasya rujāpaham/ uṣṇodake+avagāhyo vā tathā śāmyati vedanā//

### [4.8.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.37)

kadalīmṛgalopākapriyakājinasaṃbhṛtān/ kārayedupanāhāṃśca sālvaṇādīna vicakṣaṇaḥ//

### [4.8.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.38)

kaṭutrikaṃ vacāhiṅgulavaṇānyatha dīpyakam/ pāyayeccāmlakaulatthasurāsauvīrakādibhiḥ//

### [4.8.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.39)

jyotiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītrivṛttilāḥ/ kuṣṭhaṃ śatāhvā golomī tilvako girikarṇikā//

### [4.8.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.40)

kāsīsaṃ kāñcanaksīryau vargaḥ śodhana iṣyate/ trivṛttilā nāgadantī mañjiṣṭhā payāa saha//

### [4.8.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.41)

utsādanaṃ bhavedetat saindhavakṣaudrasaṃyutam/ rasāñjanaṃ haridre dve mañjiṣṭhānimbapallavāḥ//

### [4.8.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.42)

trivṛttejovatīdantīkalko† nāḍīvraṇāpahaḥ/ kuṣṭhaṃ trivṛttilā dantī māgadhyaḥ saindhavaṃ madhu//

### [4.8.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.43)

rajanī triphalā tutthaṃ hitaṃ syādvraṇaśodhanam/ māgadhyo madhukaṃ rodhraṃ kuṣṭhamelā hareṇavaḥ//

### [4.8.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.44)

samaṅgā dhātakī caiva sārivā rajanīdvayam/ priyaṅgavaḥ sarjarasaḥ padmakaṃ padmakesaram//

### [4.8.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.45)

†sudhā vacā lāṅgalakī madhūcchiṣṭaṃ sasaindhavam/ etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ tailaṃ dhīro vipācayet//

### [4.8.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.46)

etadvai gaṇḍamālāsu maṇḍaleṣvatha mehiṣu/ ropaṇārthaṃ hitaṃ tailaṃ bhagandaravināśanam//

### [4.8.47](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.47)

nyagrodhādigaṇaścaiva hitaḥ śodhanaropaṇe†/ tailaṃ ghṛtaṃ vā tatpakvaṃ bhagandaravināśanam//

### [4.8.48](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.48)

trivṛddantīharidrārkamūlaṃ lohāśvamārakau/ viḍaṅgasāraṃ triphalā snuhyarkapayasī madhu//

### [4.8.49](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.49)

madhūcchiṣṭasamāyuktaistailametairvipācayet/ bhagandaravināśārthametadyojyaṃ viśeṣataḥ//

### [4.8.50](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.50)

citrakārkau trivṛtpāṭhe malapūṃ hayamārakam/ sudhāṃ vacāṃ lāṅgalakīṃ saptaparṇaṃ suvarcikām//

### [4.8.51](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.51)

jyotiṣmatīṃ ca sambhṛtya tailaṃ dhīro vipācayet/ etaddhi syandanaṃ tailaṃ bhṛśaṃ dadyādbhagandare//

### [4.8.52](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.52)

śodhanaṃ ropaṇaṃ caiva sarvaṇakaraṇaṃ tathā/ dvivraṇīyamavekṣeta vraṇāvasthāsu buddhimān//

### [4.8.53](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.53)

chidrādūrdhvaṃ haredoṣṭhamarśoyantrasya yantravit/ tato bhagandare dadyādetadardhendusannibham//

### [4.8.54](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.54)

vyāyāmaṃ maithunaṃ kopaṃ pṛṣṭhayānaṃ gurūṇi ca/ saṃvatsaraṃ parihareduparūḍhavraṇo naraḥ//

### [4.8.54\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8.54_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne bhagandaracikitsitaṃ nāmāṣṭamo+adhyāyaḥ //8//

## Linked texts (4)

- [Bheḷasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.bhela.7.7.3) — Bheḷa, Sanskrit
- [Yogaratnasamuccaya (Anantakumāra)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogaratnasamuccaya-anantakumara.10.12) — Anantakumāra, Sanskrit
- [Vaidyamanoramā](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.vaidyamanorama.12.p97) — Kālidāsa, Sanskrit
- [Parahitasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.samhitasara.parahitasamhita.2.230) — Śrīnātha Paṇḍita, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.4.8) · Pramāṇa
