Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 5.6: ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 5.6

Language
Sanskrit

ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

5.6.1

athāto dundubhisvanīyaṃ †kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

5.6.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

5.6.3

dhavāśvakarṇaśirīṣatiniśapalāśapicumardapāṭalipāribhadrakāmrodumbarakarahāṭakārjunakakubhasarjakapītanaśleṣmātakāṅkoṭhāmalakapragrahakuṭajaśamīkapitthāśmantakārkacirabilvamahāvṛkṣāruṣkarāralumadhukamadhuśigruśākagojīmūrvābhūrjatilvakekṣurakagopaghoṇṭārimedānāṃ bhasmānyāhṛtya gavāṃ mūtreṇa kṣārakalpena parisrāvya vipacet, dadyāccātra pippalīmūlataṇḍulīyakavarāṅgacocamañjiṣṭhākarañjikāhastipippalīmaricaviḍaṅgagṛhadhūmānantāsomasaralābāhlīkaguhākośāmraśvetasarṣapavaruṇalavaṇaplakṣaniculakavañjulavakrālavardhamānaputraśreṇīsaptaparṇaṭuṇṭukailavālukanāgadantyativiṣābhayābhadradārukuṣṭhaharidrāvacācūrṇāni lohānāṃ ca samabhāgāni, tataḥ kṣāravadāgatapākamavatārya lohakumbhe nidadhyāt//

5.6.4

anena dundubhiṃ limpet patākāṃ toraṇāni ca/
śravaṇāddarśanāt sparśāt †viṣāt saṃpratimucyate//

5.6.5

eṣa kṣārāgado nāma śarkarāsvaśmarīṣu ca/
arśaḥsu †vātagulmeṣu kāsaśūlodareṣu ca//

5.6.6

ajīrṇe grahaṇīdoṣe bhaktadveṣe† ca dāruṇe/
†śophe sarvasare cāpi deyaḥ śvāse ca dāruṇe//

5.6.7

sadā sarvaviṣārtānāṃ sarvayaivopayujyate/
eṣa takṣakamukhyānāmapi daryāṅkuśo+agadaḥ//

5.6.8

viḍaṅgatriphalādantībhadradāruhareṇavaḥ/
tālīśapatramañjiṣṭhākeśarotpalapadmakam//

5.6.9

dāḍimaṃ mālatīpuṣpaṃ rajanyau sārive sthire/
priyaṅgustagaraṃ kuṣṭhaṃ bṛhatyau cailavālukam//

5.6.10

sacandanagavākṣībhiretaiḥ siddhaṃ viṣāpaham/
sarpiḥ kalpāṇakaṃ hyetadgrahāpasmāranāśanam//

5.6.11

pāṇḍvāmayagaraśvāsamandāgnijvarakāsanut/
śoṣiṇāmalpaśukrāṇāṃ vandhyānāṃ ca praśasyate//

5.6.12

apāmārgasya bījāni śirīṣasya ca māṣakān/
śvete dve kākamācīṃ ca gavāṃ mūtreṇa peṣayet//

5.6.13

sarpiretaistu saṃsiddhaṃ viṣasaṃśamanaṃ param/
amṛtaṃ nāma vikhyātamapi saṃjīvayenmṛtam//

5.6.14

candanāguruṇī kuṣṭhaṃ tagaraṃ tilaparṇikam/
†prapauṇḍarīkaṃ naladaṃ saralaṃ devadāru ca//

5.6.15

bhadraśriyaṃ yavaphalāṃ bhārgīṃ nīlīṃ sugandhikām/
kāleyakaṃ padmakaṃ ca madhukaṃ †nāgaraṃ jaṭām//

5.6.16

punnāgailailavālūni gairikaṃ dhyāmakaṃ balām/
toyaṃ sarjarasaṃ māṃsīṃ śatapuṣpāṃ hareṇukām//

5.6.17

tālīśapatraṃ kṣudrailāṃ priyaṅguṃ sakuṭannaṭam/
śilāpuṣpaṃ saśaileyaṃ patraṃ kālānusārivām//

5.6.18

†kaṭutrikaṃ śītaśivaṃ kāśmaryaṃ kaṭurohiṇīm/
somarājīmativiṣāṃ pṛthvikāmindravāruṇīm†//

5.6.19

uśīraṃ varuṇaṃ mustaṃ kustumburu nakhaṃ tathā/
śvete haridre sthauṇeyaṃ lākṣāṃ ca lavaṇāni ca//

5.6.20

kumudotpalapadmāni puṣpaṃ cāpi tathā+arkajam/
campakāśokasumanastilvakaprasavāni ca//

5.6.21

pāṭalīśālmalīśailuśirīṣāṇāṃ tathaiva ca/
kusumaṃ tṛṇamūlyāśca surabhīsindhuvārajam†//

5.6.22

dhavāśvakarṇapārthānāṃ puṣpāṇi tiniśasya ca/
gugguluṃ kuṅkumaṃ bimbīṃ sarpākṣīṃ gandhanākulīm//

5.6.23

etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ sūkṣmacūrṇāni† kārayet/
gopittamadhusarpirbhiryuktaṃ śṛṅge nidhāpayet//

5.6.24

bhagnaskandhaṃ vivṛtākṣaṃ mṛtyordaṃṣṭrāntaraṃ gatam/
anenāgadamukhyena †manuṣyaṃ punarāharet//

5.6.25

eṣo+agnikalpaṃ durvāraṃ kruddhasyāmitatejasaḥ/
viṣaṃ nāgapaterhanyāt prasabhaṃ vāsukerapi//

5.6.26

mahāsugandhināmā+ayaṃ pañcāśītyaṅgasaṃyutaḥ/
rājā+agadānāṃ sarveṣāṃ rājño haste bhavet sadā//

5.6.27

†snātānuliptastu nṛpo bhavet sarvajanapriyaḥ/
bhrājiṣṇutāṃ ca †labhate śatrumadhyagato+api san//

5.6.28

uṣṇavarjyo vidhiḥ kāryo viṣārtānāṃ vijānatā/
muktvā kīṭaviṣaṃ taddhi śītenābhipravardhate//

5.6.29

annapānavidhāvuktamupadhārya śubhāśubham/
śubhaṃ deyaṃ viṣārtebhyo viruddhebhyaśca vārayet//

5.6.30

phāṇitaṃ śugrusauvīramajīrṇādhyaśanaṃ tathā/
varjayecca samāsena navadhānyādikaṃ gaṇam//

5.6.31

divāsvapnaṃ vyavāyaṃ ca vyāyāmaṃ krodhamātapam/
surātilakulatthāṃśca varjayeddhi viṣāturaḥ//

5.6.32

prasannadoṣaṃ prakṛtisthadhātumannābhikāṅkṣaṃ† samasūtrajihvam/
†prasannavarṇendriyacittaceṣṭaṃ vaidyo+avagacchedaviṣaṃ manuṣyam//

5.6.32_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ kalpasthāne dundubhisvanīyakalpo nāma ṣaṣṭho+adhyāyaḥ //6//

Commentaries (1)

Linked texts (2)