<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 5.6

# The Compendium of Suśruta 5.6: ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 5.6

- **Language:** Sanskrit

### ṣaṣṭho+adhyāyaḥ/

### [5.6.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.1)

athāto dundubhisvanīyaṃ †kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [5.6.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [5.6.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.3)

dhavāśvakarṇaśirīṣatiniśapalāśapicumardapāṭalipāribhadrakāmrodumbarakarahāṭakārjunakakubhasarjakapītanaśleṣmātakāṅkoṭhāmalakapragrahakuṭajaśamīkapitthāśmantakārkacirabilvamahāvṛkṣāruṣkarāralumadhukamadhuśigruśākagojīmūrvābhūrjatilvakekṣurakagopaghoṇṭārimedānāṃ bhasmānyāhṛtya gavāṃ mūtreṇa kṣārakalpena parisrāvya vipacet, dadyāccātra pippalīmūlataṇḍulīyakavarāṅgacocamañjiṣṭhākarañjikāhastipippalīmaricaviḍaṅgagṛhadhūmānantāsomasaralābāhlīkaguhākośāmraśvetasarṣapavaruṇalavaṇaplakṣaniculakavañjulavakrālavardhamānaputraśreṇīsaptaparṇaṭuṇṭukailavālukanāgadantyativiṣābhayābhadradārukuṣṭhaharidrāvacācūrṇāni lohānāṃ ca samabhāgāni, tataḥ kṣāravadāgatapākamavatārya lohakumbhe nidadhyāt//

### [5.6.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.4)

anena dundubhiṃ limpet patākāṃ toraṇāni ca/  
śravaṇāddarśanāt sparśāt †viṣāt saṃpratimucyate//

### [5.6.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.5)

eṣa kṣārāgado nāma śarkarāsvaśmarīṣu ca/  
arśaḥsu †vātagulmeṣu kāsaśūlodareṣu ca//

### [5.6.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.6)

ajīrṇe grahaṇīdoṣe bhaktadveṣe† ca dāruṇe/  
†śophe sarvasare cāpi deyaḥ śvāse ca dāruṇe//

### [5.6.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.7)

sadā sarvaviṣārtānāṃ sarvayaivopayujyate/  
eṣa takṣakamukhyānāmapi daryāṅkuśo+agadaḥ//

### [5.6.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.8)

viḍaṅgatriphalādantībhadradāruhareṇavaḥ/  
tālīśapatramañjiṣṭhākeśarotpalapadmakam//

### [5.6.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.9)

dāḍimaṃ mālatīpuṣpaṃ rajanyau sārive sthire/  
priyaṅgustagaraṃ kuṣṭhaṃ bṛhatyau cailavālukam//

### [5.6.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.10)

sacandanagavākṣībhiretaiḥ siddhaṃ viṣāpaham/  
sarpiḥ kalpāṇakaṃ hyetadgrahāpasmāranāśanam//

### [5.6.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.11)

pāṇḍvāmayagaraśvāsamandāgnijvarakāsanut/  
śoṣiṇāmalpaśukrāṇāṃ vandhyānāṃ ca praśasyate//

### [5.6.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.12)

apāmārgasya bījāni śirīṣasya ca māṣakān/  
śvete dve kākamācīṃ ca gavāṃ mūtreṇa peṣayet//

### [5.6.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.13)

sarpiretaistu saṃsiddhaṃ viṣasaṃśamanaṃ param/  
amṛtaṃ nāma vikhyātamapi saṃjīvayenmṛtam//

### [5.6.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.14)

candanāguruṇī kuṣṭhaṃ tagaraṃ tilaparṇikam/  
†prapauṇḍarīkaṃ naladaṃ saralaṃ devadāru ca//

### [5.6.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.15)

bhadraśriyaṃ yavaphalāṃ bhārgīṃ nīlīṃ sugandhikām/  
kāleyakaṃ padmakaṃ ca madhukaṃ †nāgaraṃ jaṭām//

### [5.6.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.16)

punnāgailailavālūni gairikaṃ dhyāmakaṃ balām/  
toyaṃ sarjarasaṃ māṃsīṃ śatapuṣpāṃ hareṇukām//

### [5.6.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.17)

tālīśapatraṃ kṣudrailāṃ priyaṅguṃ sakuṭannaṭam/  
śilāpuṣpaṃ saśaileyaṃ patraṃ kālānusārivām//

### [5.6.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.18)

†kaṭutrikaṃ śītaśivaṃ kāśmaryaṃ kaṭurohiṇīm/  
somarājīmativiṣāṃ pṛthvikāmindravāruṇīm†//

### [5.6.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.19)

uśīraṃ varuṇaṃ mustaṃ kustumburu nakhaṃ tathā/  
śvete haridre sthauṇeyaṃ lākṣāṃ ca lavaṇāni ca//

### [5.6.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.20)

kumudotpalapadmāni puṣpaṃ cāpi tathā+arkajam/  
campakāśokasumanastilvakaprasavāni ca//

### [5.6.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.21)

pāṭalīśālmalīśailuśirīṣāṇāṃ tathaiva ca/  
kusumaṃ tṛṇamūlyāśca surabhīsindhuvārajam†//

### [5.6.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.22)

dhavāśvakarṇapārthānāṃ puṣpāṇi tiniśasya ca/  
gugguluṃ kuṅkumaṃ bimbīṃ sarpākṣīṃ gandhanākulīm//

### [5.6.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.23)

etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ sūkṣmacūrṇāni† kārayet/  
gopittamadhusarpirbhiryuktaṃ śṛṅge nidhāpayet//

### [5.6.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.24)

bhagnaskandhaṃ vivṛtākṣaṃ mṛtyordaṃṣṭrāntaraṃ gatam/  
anenāgadamukhyena †manuṣyaṃ punarāharet//

### [5.6.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.25)

eṣo+agnikalpaṃ durvāraṃ kruddhasyāmitatejasaḥ/  
viṣaṃ nāgapaterhanyāt prasabhaṃ vāsukerapi//

### [5.6.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.26)

mahāsugandhināmā+ayaṃ pañcāśītyaṅgasaṃyutaḥ/  
rājā+agadānāṃ sarveṣāṃ rājño haste bhavet sadā//

### [5.6.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.27)

†snātānuliptastu nṛpo bhavet sarvajanapriyaḥ/  
bhrājiṣṇutāṃ ca †labhate śatrumadhyagato+api san//

### [5.6.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.28)

uṣṇavarjyo vidhiḥ kāryo viṣārtānāṃ vijānatā/  
muktvā kīṭaviṣaṃ taddhi śītenābhipravardhate//

### [5.6.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.29)

annapānavidhāvuktamupadhārya śubhāśubham/  
śubhaṃ deyaṃ viṣārtebhyo viruddhebhyaśca vārayet//

### [5.6.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.30)

phāṇitaṃ śugrusauvīramajīrṇādhyaśanaṃ tathā/  
varjayecca samāsena navadhānyādikaṃ gaṇam//

### [5.6.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.31)

divāsvapnaṃ vyavāyaṃ ca vyāyāmaṃ krodhamātapam/  
surātilakulatthāṃśca varjayeddhi viṣāturaḥ//

### [5.6.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.32)

prasannadoṣaṃ prakṛtisthadhātumannābhikāṅkṣaṃ† samasūtrajihvam/  
†prasannavarṇendriyacittaceṣṭaṃ vaidyo+avagacchedaviṣaṃ manuṣyam//

### [5.6.32\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6.32_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ kalpasthāne dundubhisvanīyakalpo nāma ṣaṣṭho+adhyāyaḥ //6//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.129.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (2)

- [Yogaratnasamuccaya (Anantakumāra)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogaratnasamuccaya-anantakumara.15.408) — Anantakumāra, Sanskrit
- [Bhaiṣajyaratnāvalī (ed. Rājeśvaradatta Śāstrī)](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.gauda.bhaisajyaratnavali*sastri1978.5.6-2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.6) · Pramāṇa
