Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 5.7: saptamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 5.7

Language
Sanskrit

saptamo+adhyāyaḥ/

5.7.1

athāto mūṣikakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

5.7.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

5.7.3

pūrvaṃ śukraviṣā uktā bhūṣikā ye samāsataḥ/
nāmalakṣaṇabhaiṣajyairaṣṭādaśa nibodha me†//

5.7.4

lālanaḥ putrakaḥ kṛṣṇo haṃsiraścikviras(haṃsiraścikkiras) tathā/
chucchundaro+alasaścaiva kaṣāyadaśano+api ca//

5.7.5

kuliṅgaścājitaścaiva capalaḥ kapilastathā/
kokilo+aruṇasaṃjñaśca mahākṛṣṇastathonduraḥ//

5.7.6

śvetena mahatā sārdhaṃ kapilenākhunā tathā/
mūṣikaśca kapotābhastathaivāṣṭādaśa smṛtāḥ//

5.7.7

śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukraspṛṣṭaiḥ† spṛśanti vā/
nakhadantādibhistasmin gātre raktaṃ praduṣyati//

5.7.8

jāyante granthayaḥ śophāḥ karṇikā maṇḍalāni ca/
pīḍakopacayaścogro visarpāḥ kiṭibhāni ca//

5.7.9

parvabhedo rujastīvrā †mūrcchā+aṅgasadanaṃ jvaraḥ/
daurbalyamaruciḥ śvāso vamathurlomaharṣaṇam//

5.7.10

daṣṭarūpaṃ samāsoktametadvyāsamataḥ† śṛṇu/
lālāsrāvo lālanena hikkā chardiśca jāyate//

5.7.11

taṇḍulīyakakalkaṃ tu lihyāttatra samākṣikam/
putrakeṇāṅgasādaśca pāṇḍuvarṇaśca jāyate//

5.7.12

cīyate granthibhiścāṅgamākhuśāvakasannibhaiḥ/
śirīṣeṅgudakalkaṃ tu lihyāttatra samākṣikam//

5.7.13

†kṛṣṇena daṃśe śopho+asṛkchardiḥ prāyaśca durdine/
śirīṣaphalakuṣṭhaṃ tu pibet kiṃśukabhasmanā//

5.7.14

haṃsireṇānnavidveṣo jṛmbhā romṇāṃ ca harṣaṇam/
pibedāragvadhādiṃ tu suvāntastatra mānavaḥ//

5.7.15

cikvireṇa(cikkireṇa) śiroduḥkhaṃ śopho hikkā vamistathā/
jālinīmadanāṅkoṭhakaṣāyairvāmayettu tam//

5.7.16

yavanālarṣabhīkṣāraṃ bṛhatyoścātra dāpayet/
†chucchundareṇa taṭ chardirjvaro daurbalyameva ca//

5.7.17

grīvāstambhaḥ pṛṣṭhaśopho gandhājñānaṃ visūcikā/
cavyaṃ harītakī śuṇṭhī viḍaṅgaṃ pippalī madhu//

5.7.18

aṅkoṭhabījaṃ ca tathā pibedatra viṣāpaham/
grīvāstambho+alasenordhvavāyurdaṃśe rujā jvaraḥ//

5.7.19

mahāgadaṃ sasarpiṣkaṃ lihyāttatra samākṣikam/
nidrā kaṣāyadantena hṛcchoṣaḥ kārśyameva ca//

5.7.20

kṣaudropetāḥ śirīṣasya lihyāt sāraphalatvacaḥ/
kuliṅgena rujaḥ† śopho rājyaśca daṃśamaṇḍale//

5.7.21

sahe sasindhuvāre ca lihyāttatra samākṣike/
†ajitenāṅgakṛṣṇatvaṃ chardirmūrcchā ca hṛdgrahaḥ//

5.7.22

snukkṣīrapiṣṭāṃ pālindīṃ mañjiṣṭhāṃ madhunā lihet/
capalena bhavecchardirmūrcchā ca saha tṛṣṇayā//

5.7.23

†kṣaudreṇa triphalāṃ lihyādbhadrakāṣṭhajaṭānvitām/
kapilena vraṇe kotho jvaro granthyudgamaḥ satṛṭ//

5.7.24

lihyānmadhuyutāṃ śvetāṃ śvetāṃ cāpi punarnavām/
granthayaḥ kokilenogrā jvaro dāhaśca dāruṇaḥ†//

5.7.25

varṣābhūnīlinīkvāthakalkasiddhaṃ ghṛtaṃ pibet/
aruṇenānilaḥ kruddho vātajān kurute gadān//

5.7.26

mahākṛṣṇena pittaṃ ca śvetena kapha eva ca/
mahatā kapilenāsṛk †kapotena catuṣṭayam//

5.7.27

bhavanti caiṣāṃ daṃśeṣu granthimaṇḍalakarṇikāḥ/
piḍakopacayaścograḥ śophaśca bhṛśadāruṇaḥ//

5.7.28

dadhikṣīraghṛtaprasthāstrayaḥ pratyekaśo matāḥ/
karañjāragvadhavyoṣabṛhatyaṃśumatīsthirāḥ//

5.7.29

niṣkvāthya caiṣāṃ kvāthasya caturtho+aṃśaḥ punarbhavet/
†trivṛdgojyamṛtāvakrasarpagandhāḥ samṛttikāḥ//

5.7.30

kapitthadāḍimatvak ca ślakṣṇapiṣṭāḥ† pradāpayet/
tat sarvamekataḥ kṛtvā śanairmṛdvagninā pacet//

5.7.31

pañcānāmaruṇādīnāṃ viṣametadvyapohati/
kākādanīkākamācyoḥ svaraseṣvathavā kṛtam//

5.7.32

sirāśca †srāvayet prāptāḥ kuryāt saṃśodhanāni ca/
sarveṣāṃ ca vidhiḥ kāryo mūṣikāṇāṃ viṣeṣvayam//

5.7.33

dagdhvā visrāvayeddaṃśaṃ pracchitaṃ ca pralepayet/
śirīṣarajanīkuṣṭhakuṅkumairamṛtāyutaiḥ//

5.7.34

chardanaṃ jālinīkvāthaiḥ śukākhyāṅkoṭhayorapi/
śukākhyākoṣavatyośca mūlaṃ madana eva ca//

5.7.35

devadālīphalaṃ caiva dadhnā pītvā viṣaṃ vamet/
sarvamūṣikadaṣṭānāmeṣa yogaḥ sukhāvahaḥ//

5.7.36

phalaṃ vacā devadālī kuṣṭhaṃ gomūtrapeṣitam/
pūrvakalpena yojyāḥ† syuḥ sarvonduruviṣacchidaḥ//

5.7.37

virecane trivṛddantītriphalākalka iṣyate/
śirovirecane sāraḥ śirīṣasya phalāni ca//

5.7.38

hitastrikaṭukāḍhyaśca gomayasvaraso+añjane/
†kapitthagomayarasau lihyānmākṣikasaṃyutau//

5.7.39

rasāñjanaharidrendrayavakaṭvīṣu vā kṛtam/
prātaḥ sātiviṣaṃ kalkaṃ lihyānmākṣikasaṃyutam//

5.7.40

taṇḍulīyakamūleṣu sarpiḥ siddhaṃ pibennaraḥ/
āsphotamūlasiddhaṃ vā pañcakāpitthameva vā//

5.7.41

mūṣikāṇāṃ viṣaṃ prāyaḥ kupyatyabhreṣvanirhṛtam†/
tatrāpyeṣa vidhiḥ kāryo yaśca dūṣiviṣāpahaḥ//

5.7.42

sthirāṇāṃ rujatāṃ vā+api vraṇānāṃ karṇikāṃ bhiṣak/
pāṭayitvā yathādoṣaṃ vraṇavaccāpi śodhayet//

5.7.43

śvaśṛgālatarakṣvṛkṣavyāghrādīnāṃ yadā+anilaḥ/
śleṣmapraduṣṭo muṣṇāti saṃjñāṃ saṃjñāvahāśritaḥ//

5.7.44

tadā prasrastalāṅgūlahanuskandho+atilālavān/
†atyarthabadhiro+andhaśca so+anyonyamabhidhāvati//

5.7.45

tenonmattena daṣṭasya daṃṣṭriṇā saviṣeṇa tu/
suptatā jāyate daṃśe kṛṣṇaṃ cātisravatyasṛk//

5.7.46

digdhaviddhasya liṅgena prāyaśaścopalakṣitaḥ/
yena cāpi bhaveddaṣṭastasya ceṣṭāṃ rutaṃ naraḥ//

5.7.47

bahuśaḥ pratikurvāṇaḥ kriyāhīno vinaśyati/
daṃṣṭriṇā yena daṣṭaśca tadrūpaṃ yastu paśyati//

5.7.48

†apsu vā yadi vā++ādarśo+ariṣṭaṃ tasya vinirdiśet/
trasyatyakasmādyo+abhīkṣṇaṃ †dṛṣṭvā spṛṣṭvā+api vā jalam//

5.7.49

jalatrāsaṃ tu vidyāttaṃ riṣṭaṃ †tadapi kīrtitam/
adaṣṭo vā jalatrāsī na kathañcana sidhyati//

5.7.50

prasupto+athotthito vā+api svasthastrasto na sidhyati/
daṃśaṃ visrāvya tairdaṣṭe sarpiṣā paridāhitam//

5.7.51

pradihyādagadaiḥ sarpiḥ purāṇaṃ pāyayeta ca/
arkakṣīrayutaṃ †hyasya dadyāccāpi viśodhanam//

5.7.52

śvetāṃ punarnavāṃ cāsya dadyāddhattūrakāyutām/
palalaṃ tilatailaṃ ca rūpikāyāḥ payo guḍaḥ//

5.7.53

nihanti viṣamālarkaṃ meghavṛndamivānilaḥ/
mūlasya śarapuṅkhāyāḥ karṣaṃ dhattūrakārdhikam//

5.7.54

taṇḍulodakamādāya peṣayettaṇḍulaiḥ saha/
unmattakasya patraistu saṃveṣṭyāpūpakaṃ pacet//

5.7.55

khādedauṣadhakāle tamalarkaviṣadūṣitaḥ/
karoti †śvavikārāṃstu tasmiñjīryati cauṣadhe//

5.7.56

vikārāḥ śiśire yāpyā gṛhe vārivivarjite/
tataḥ śāntavikārastu snātvā caivāpare+ahani//

5.7.57

śāliṣāṣṭikayorbhaktaṃ kṣīreṇoṣṇena bhojayet/
dinatraye pañcame vā vidhireṣo+ardhamātrayā//

5.7.58

kartavyo bhiṣajā+avaśyamalarkaviṣanāśanaḥ/
kupyet svayaṃ viṣaṃ yasya na sa jīvati mānavaḥ//

5.7.59

tasmāt prakopayedāśu svayaṃ yāvat† prakupyati/
†bījaratnauṣadhīgarbhaiḥ kumbhaiḥ śītāmbupūritaiḥ//

5.7.60

snāpayettaṃ nadītīre samantrairvā catuṣpathe/
baliṃ nivedya tatrāpi piṇyākaṃ palalaṃ dadhi//

5.7.61

mālyāni ca vicitrāṇi māṃsaṃ pakvāmakaṃ tathā/
alakādhipate yakṣa sārameyagaṇādhipa//

5.7.62

alarkajuṣṭametanme nirviṣaṃ kuru mācirāt/
dadyāt saṃśodhanaṃ tīkṣṇamevaṃ †snātasya dehinaḥ//

5.7.63

aśuddhasya surūḍhe+api vraṇe kupyati tadviṣam/
śvādayo+abhihitā vyālā ye+atra† daṃṣṭrāviṣā mayā//

5.7.64

ataḥ karoti daṣṭastu teṣāṃ ceṣṭāṃ rutaṃ naraḥ/
bahuśaḥ pratikurvāṇo na cirānmriyate ca saḥ//

5.7.65

nakhadantakṣataṃ vyālairyatkṛtaṃ taddhimardayet/
siñcettailena koṣṇena te hi vātaprakopakāḥ//

5.7.65_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ kalpasthāne mūṣikakalpo nāma saptamo+adhyāyaḥ //7//

Commentaries (1)