<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 5.7

# The Compendium of Suśruta 5.7: saptamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 5.7

- **Language:** Sanskrit

### saptamo+adhyāyaḥ/

### [5.7.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.1)

athāto mūṣikakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [5.7.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [5.7.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.3)

pūrvaṃ śukraviṣā uktā bhūṣikā ye samāsataḥ/  
nāmalakṣaṇabhaiṣajyairaṣṭādaśa nibodha me†//

### [5.7.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.4)

lālanaḥ putrakaḥ kṛṣṇo haṃsiraścikviras(haṃsiraścikkiras) tathā/  
chucchundaro+alasaścaiva kaṣāyadaśano+api ca//

### [5.7.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.5)

kuliṅgaścājitaścaiva capalaḥ kapilastathā/  
kokilo+aruṇasaṃjñaśca mahākṛṣṇastathonduraḥ//

### [5.7.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.6)

śvetena mahatā sārdhaṃ kapilenākhunā tathā/  
mūṣikaśca kapotābhastathaivāṣṭādaśa smṛtāḥ//

### [5.7.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.7)

śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukraspṛṣṭaiḥ† spṛśanti vā/  
nakhadantādibhistasmin gātre raktaṃ praduṣyati//

### [5.7.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.8)

jāyante granthayaḥ śophāḥ karṇikā maṇḍalāni ca/  
pīḍakopacayaścogro visarpāḥ kiṭibhāni ca//

### [5.7.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.9)

parvabhedo rujastīvrā †mūrcchā+aṅgasadanaṃ jvaraḥ/  
daurbalyamaruciḥ śvāso vamathurlomaharṣaṇam//

### [5.7.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.10)

daṣṭarūpaṃ samāsoktametadvyāsamataḥ† śṛṇu/  
lālāsrāvo lālanena hikkā chardiśca jāyate//

### [5.7.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.11)

taṇḍulīyakakalkaṃ tu lihyāttatra samākṣikam/  
putrakeṇāṅgasādaśca pāṇḍuvarṇaśca jāyate//

### [5.7.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.12)

cīyate granthibhiścāṅgamākhuśāvakasannibhaiḥ/  
śirīṣeṅgudakalkaṃ tu lihyāttatra samākṣikam//

### [5.7.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.13)

†kṛṣṇena daṃśe śopho+asṛkchardiḥ prāyaśca durdine/  
śirīṣaphalakuṣṭhaṃ tu pibet kiṃśukabhasmanā//

### [5.7.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.14)

haṃsireṇānnavidveṣo jṛmbhā romṇāṃ ca harṣaṇam/  
pibedāragvadhādiṃ tu suvāntastatra mānavaḥ//

### [5.7.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.15)

cikvireṇa(cikkireṇa) śiroduḥkhaṃ śopho hikkā vamistathā/  
jālinīmadanāṅkoṭhakaṣāyairvāmayettu tam//

### [5.7.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.16)

yavanālarṣabhīkṣāraṃ bṛhatyoścātra dāpayet/  
†chucchundareṇa taṭ chardirjvaro daurbalyameva ca//

### [5.7.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.17)

grīvāstambhaḥ pṛṣṭhaśopho gandhājñānaṃ visūcikā/  
cavyaṃ harītakī śuṇṭhī viḍaṅgaṃ pippalī madhu//

### [5.7.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.18)

aṅkoṭhabījaṃ ca tathā pibedatra viṣāpaham/  
grīvāstambho+alasenordhvavāyurdaṃśe rujā jvaraḥ//

### [5.7.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.19)

mahāgadaṃ sasarpiṣkaṃ lihyāttatra samākṣikam/  
nidrā kaṣāyadantena hṛcchoṣaḥ kārśyameva ca//

### [5.7.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.20)

kṣaudropetāḥ śirīṣasya lihyāt sāraphalatvacaḥ/  
kuliṅgena rujaḥ† śopho rājyaśca daṃśamaṇḍale//

### [5.7.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.21)

sahe sasindhuvāre ca lihyāttatra samākṣike/  
†ajitenāṅgakṛṣṇatvaṃ chardirmūrcchā ca hṛdgrahaḥ//

### [5.7.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.22)

snukkṣīrapiṣṭāṃ pālindīṃ mañjiṣṭhāṃ madhunā lihet/  
capalena bhavecchardirmūrcchā ca saha tṛṣṇayā//

### [5.7.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.23)

†kṣaudreṇa triphalāṃ lihyādbhadrakāṣṭhajaṭānvitām/  
kapilena vraṇe kotho jvaro granthyudgamaḥ satṛṭ//

### [5.7.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.24)

lihyānmadhuyutāṃ śvetāṃ śvetāṃ cāpi punarnavām/  
granthayaḥ kokilenogrā jvaro dāhaśca dāruṇaḥ†//

### [5.7.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.25)

varṣābhūnīlinīkvāthakalkasiddhaṃ ghṛtaṃ pibet/  
aruṇenānilaḥ kruddho vātajān kurute gadān//

### [5.7.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.26)

mahākṛṣṇena pittaṃ ca śvetena kapha eva ca/  
mahatā kapilenāsṛk †kapotena catuṣṭayam//

### [5.7.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.27)

bhavanti caiṣāṃ daṃśeṣu granthimaṇḍalakarṇikāḥ/  
piḍakopacayaścograḥ śophaśca bhṛśadāruṇaḥ//

### [5.7.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.28)

dadhikṣīraghṛtaprasthāstrayaḥ pratyekaśo matāḥ/  
karañjāragvadhavyoṣabṛhatyaṃśumatīsthirāḥ//

### [5.7.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.29)

niṣkvāthya caiṣāṃ kvāthasya caturtho+aṃśaḥ punarbhavet/  
†trivṛdgojyamṛtāvakrasarpagandhāḥ samṛttikāḥ//

### [5.7.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.30)

kapitthadāḍimatvak ca ślakṣṇapiṣṭāḥ† pradāpayet/  
tat sarvamekataḥ kṛtvā śanairmṛdvagninā pacet//

### [5.7.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.31)

pañcānāmaruṇādīnāṃ viṣametadvyapohati/  
kākādanīkākamācyoḥ svaraseṣvathavā kṛtam//

### [5.7.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.32)

sirāśca †srāvayet prāptāḥ kuryāt saṃśodhanāni ca/  
sarveṣāṃ ca vidhiḥ kāryo mūṣikāṇāṃ viṣeṣvayam//

### [5.7.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.33)

dagdhvā visrāvayeddaṃśaṃ pracchitaṃ ca pralepayet/  
śirīṣarajanīkuṣṭhakuṅkumairamṛtāyutaiḥ//

### [5.7.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.34)

chardanaṃ jālinīkvāthaiḥ śukākhyāṅkoṭhayorapi/  
śukākhyākoṣavatyośca mūlaṃ madana eva ca//

### [5.7.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.35)

devadālīphalaṃ caiva dadhnā pītvā viṣaṃ vamet/  
sarvamūṣikadaṣṭānāmeṣa yogaḥ sukhāvahaḥ//

### [5.7.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.36)

phalaṃ vacā devadālī kuṣṭhaṃ gomūtrapeṣitam/  
pūrvakalpena yojyāḥ† syuḥ sarvonduruviṣacchidaḥ//

### [5.7.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.37)

virecane trivṛddantītriphalākalka iṣyate/  
śirovirecane sāraḥ śirīṣasya phalāni ca//

### [5.7.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.38)

hitastrikaṭukāḍhyaśca gomayasvaraso+añjane/  
†kapitthagomayarasau lihyānmākṣikasaṃyutau//

### [5.7.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.39)

rasāñjanaharidrendrayavakaṭvīṣu vā kṛtam/  
prātaḥ sātiviṣaṃ kalkaṃ lihyānmākṣikasaṃyutam//

### [5.7.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.40)

taṇḍulīyakamūleṣu sarpiḥ siddhaṃ pibennaraḥ/  
āsphotamūlasiddhaṃ vā pañcakāpitthameva vā//

### [5.7.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.41)

mūṣikāṇāṃ viṣaṃ prāyaḥ kupyatyabhreṣvanirhṛtam†/  
tatrāpyeṣa vidhiḥ kāryo yaśca dūṣiviṣāpahaḥ//

### [5.7.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.42)

sthirāṇāṃ rujatāṃ vā+api vraṇānāṃ karṇikāṃ bhiṣak/  
pāṭayitvā yathādoṣaṃ vraṇavaccāpi śodhayet//

### [5.7.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.43)

śvaśṛgālatarakṣvṛkṣavyāghrādīnāṃ yadā+anilaḥ/  
śleṣmapraduṣṭo muṣṇāti saṃjñāṃ saṃjñāvahāśritaḥ//

### [5.7.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.44)

tadā prasrastalāṅgūlahanuskandho+atilālavān/  
†atyarthabadhiro+andhaśca so+anyonyamabhidhāvati//

### [5.7.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.45)

tenonmattena daṣṭasya daṃṣṭriṇā saviṣeṇa tu/  
suptatā jāyate daṃśe kṛṣṇaṃ cātisravatyasṛk//

### [5.7.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.46)

digdhaviddhasya liṅgena prāyaśaścopalakṣitaḥ/  
yena cāpi bhaveddaṣṭastasya ceṣṭāṃ rutaṃ naraḥ//

### [5.7.47](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.47)

bahuśaḥ pratikurvāṇaḥ kriyāhīno vinaśyati/  
daṃṣṭriṇā yena daṣṭaśca tadrūpaṃ yastu paśyati//

### [5.7.48](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.48)

†apsu vā yadi vā++ādarśo+ariṣṭaṃ tasya vinirdiśet/  
trasyatyakasmādyo+abhīkṣṇaṃ †dṛṣṭvā spṛṣṭvā+api vā jalam//

### [5.7.49](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.49)

jalatrāsaṃ tu vidyāttaṃ riṣṭaṃ †tadapi kīrtitam/  
adaṣṭo vā jalatrāsī na kathañcana sidhyati//

### [5.7.50](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.50)

prasupto+athotthito vā+api svasthastrasto na sidhyati/  
daṃśaṃ visrāvya tairdaṣṭe sarpiṣā paridāhitam//

### [5.7.51](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.51)

pradihyādagadaiḥ sarpiḥ purāṇaṃ pāyayeta ca/  
arkakṣīrayutaṃ †hyasya dadyāccāpi viśodhanam//

### [5.7.52](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.52)

śvetāṃ punarnavāṃ cāsya dadyāddhattūrakāyutām/  
palalaṃ tilatailaṃ ca rūpikāyāḥ payo guḍaḥ//

### [5.7.53](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.53)

nihanti viṣamālarkaṃ meghavṛndamivānilaḥ/  
mūlasya śarapuṅkhāyāḥ karṣaṃ dhattūrakārdhikam//

### [5.7.54](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.54)

taṇḍulodakamādāya peṣayettaṇḍulaiḥ saha/  
unmattakasya patraistu saṃveṣṭyāpūpakaṃ pacet//

### [5.7.55](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.55)

khādedauṣadhakāle tamalarkaviṣadūṣitaḥ/  
karoti †śvavikārāṃstu tasmiñjīryati cauṣadhe//

### [5.7.56](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.56)

vikārāḥ śiśire yāpyā gṛhe vārivivarjite/  
tataḥ śāntavikārastu snātvā caivāpare+ahani//

### [5.7.57](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.57)

śāliṣāṣṭikayorbhaktaṃ kṣīreṇoṣṇena bhojayet/  
dinatraye pañcame vā vidhireṣo+ardhamātrayā//

### [5.7.58](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.58)

kartavyo bhiṣajā+avaśyamalarkaviṣanāśanaḥ/  
kupyet svayaṃ viṣaṃ yasya na sa jīvati mānavaḥ//

### [5.7.59](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.59)

tasmāt prakopayedāśu svayaṃ yāvat† prakupyati/  
†bījaratnauṣadhīgarbhaiḥ kumbhaiḥ śītāmbupūritaiḥ//

### [5.7.60](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.60)

snāpayettaṃ nadītīre samantrairvā catuṣpathe/  
baliṃ nivedya tatrāpi piṇyākaṃ palalaṃ dadhi//

### [5.7.61](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.61)

mālyāni ca vicitrāṇi māṃsaṃ pakvāmakaṃ tathā/  
alakādhipate yakṣa sārameyagaṇādhipa//

### [5.7.62](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.62)

alarkajuṣṭametanme nirviṣaṃ kuru mācirāt/  
dadyāt saṃśodhanaṃ tīkṣṇamevaṃ †snātasya dehinaḥ//

### [5.7.63](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.63)

aśuddhasya surūḍhe+api vraṇe kupyati tadviṣam/  
śvādayo+abhihitā vyālā ye+atra† daṃṣṭrāviṣā mayā//

### [5.7.64](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.64)

ataḥ karoti daṣṭastu teṣāṃ ceṣṭāṃ rutaṃ naraḥ/  
bahuśaḥ pratikurvāṇo na cirānmriyate ca saḥ//

### [5.7.65](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.65)

nakhadantakṣataṃ vyālairyatkṛtaṃ taddhimardayet/  
siñcettailena koṣṇena te hi vātaprakopakāḥ//

### [5.7.65\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7.65_1)

iti suśrutasaṃhitāyāṃ kalpasthāne mūṣikakalpo nāma saptamo+adhyāyaḥ //7//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.130.7) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.5.7) · Pramāṇa
