Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.12: dvādaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.12

Language
Sanskrit

dvādaśo+adhyāyaḥ/

6.12.1

athāto raktābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.12.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.12.3

manthaṃ syandaṃ sirotpātaṃ sirāharṣaṃ ca raktajam/
ekenaiva vidhānena cikitseccaturo gadān//

6.12.4

vyādhyārtāṃścaturo+apyetān snigdhānkaumbhena sarpiṣā/
rasairudārairathavā sirāmokṣeṇa yojayet//

6.12.5

viriktānāṃ prakāmaṃ ca śirāṃsyeṣāṃ viśodhayet/
vairecanikasiddhena sitāyuktena sarpiṣā// (majjñā vā tadvimiśreṇa medasā tacchṛtena vā/
)

6.12.6

tataḥ pradehāḥ pariṣecanāni nasyāni dhūmāśca yathāsvameva/
āścyotanābhyañjanatarpaṇāni snigdhāśca kāryāḥ puṭapākayogāḥ//

6.12.7

nīlotpalośīrakaṭaṅkaṭerīkālīyayaṣṭīmadhumustarodhraiḥ/
sapadmakairdhautaghṛtapradigdhairakṣṇoḥ pralepaṃ paritaḥ prakuryāt//

6.12.8

rujāyāṃ cāpyatibhṛśaṃ svedāśca mṛdavo hitāḥ/
akṣṇoḥ samantataḥ kāryaṃ pātanaṃ ca jalaukasām//

6.12.9

ghṛtasya mahatī mātrā pītā cārtiṃ niyacchati/
pittābhiṣyandaśamano vidhiścāpyupapāditaḥ//

6.12.10

kaśerumadhukābhyāṃ vā cūrṇamambarasaṃvṛtam/
nyastamapsvāntarikṣāsu hitamāścyotanaṃ bhavet//

6.12.11

pāṭalyarjunaśrīparṇīdhātakīdhātribilvataḥ/
puṣpāṇyatha bṛhatyośca bimbīloṭācca tulyaśaḥ//

6.12.12

samañjiṣṭhāni madhunā piṣṭānīkṣurasena vā/
raktābhiṣyandaśāntyarthametadañjanamiṣyate//

6.12.13

candanaṃ kumudaṃ patraṃ śilājatu sakuṅkumam/
ayastāmrarajastutthaṃ nimbaniryāsamañjanam//

6.12.14

trapu kāṃsyamalaṃ cāpi piṣṭvā puṣparasena tu/
vipulā yāḥ kṛtā vartyaḥ pūjitāścāñjane sadā//

6.12.15

syādañjanaṃ ghṛtaṃ kṣaudraṃ sirotpātasya bheṣajam/
tadvatsaindhavakāsīsaṃ stanyaghṛṣṭaṃ ca pūjitam//

6.12.16

madhunā śaṅkhanaipālītutthadārvyaḥ sasaindhavāḥ/
rasaḥ śirīṣapuṣpācca surāmaricamākṣikaiḥ//

6.12.17

yuktaṃ tu madhunā vā+api gairikaṃ hitamañjane/
sirāharṣe+añjanaṃ kuryāt phaṇitaṃ madhusaṃyutam//

6.12.18

madhunā tārkṣyajaṃ vā+api kāsīaṃ vā sasaidhavam/
vetrāmlastanyasaṃyuktaṃ phāṇitaṃ ca sasaindhavam//

6.12.19

paittaṃ vidhimaśeṣeṇa kuryādarjunaśāntaye/
ikṣukṣaudrasitāstanyadārvīmadhukasaindhavaiḥ//

6.12.20

sekāñjanaṃ cātra hitamamlairāścyotanaṃ tathā/
sitāmadhukakaṭvaṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ//

6.12.21

bījapūrakakolāmladāḍimāmlaiśca yuktitaḥ/
ekaśo vā dviśo vā+api yojitaṃ vā tribhistribhiḥ//

6.12.22

sphaṭikaṃ vidrumaṃ śaṅkho madhukaṃ kadhu caiva hi/
śaṅkhakṣaudrasitāyuktaḥ sāmudraḥ phena eva vā//

6.12.23

dvāvimau vihitau yogāvañjane+arjunanāśanau/
saindhavakṣaudrakatakāḥ sakṣaudraṃ vā rasāñjanam//

6.12.24

kāsīsaṃ madhunā vā+api yojyamatrāñjane sadā/
lohacūrṇāni sarvāṇi dhātavo lavaṇāni ca//

6.12.25

ratnāni dantāḥ śṛṅgāṇi gaṇaścāpyavasādanaḥ/
kukkuṭāṇḍakapālāni laśunaṃ kaṭukatrayam//

6.12.26

karañjabījamelā ca lekhyāñjanamidaṃ smṛtam/
puṭapākāvasānena raktavisrāvaṇādinā//

6.12.27

saṃpāditasya vidhinā kṛtsnena syandaghātinā/
anenāpaharecchukramavraṇaṃ kuśalo bhiṣak//

6.12.28

uttānamavagāḍhaṃ vā karkaśaṃ vā+api savraṇam/
śirīṣabījamaricapippalīsaindhavairapi//

6.12.29

śukrasya gharṣaṇaṃ kāryamathavā saindhavena tu/
kuryāttāmrarajaḥśaṅkhaśilāmaricasaindhavaiḥ//

6.12.30

antyāddviguṇitairebhirañjanaṃ śukranāśanam/
kuryādañjanayogau vā samyak ślokārdhikāvimau//

6.12.31

śaṅkhakolāsthikatakadrāksāmadhukamākṣikaiḥ/
kṣaudradantārṇavamalaśirīṣakusumairapi//

6.12.32

kṣārāñjanaṃ vā vitaredbalāsagrathitāpaham/
mudgān vā nistuṣān bhṛṣṭān śaṅkhakṣaudrasitāyutān//

6.12.33

madhūkasāraṃ madhunā yojayeccāñjane sadā/
bibhītakāsthimajjā vā sakṣaudraḥ śukranāśanaḥ//

6.12.34

śaṅkhaśuktimadhudrākṣāmadhukaṃ katakāni ca/
dvitvaggate saśūle vā vātaghnaṃ tarpaṇaṃ hitam//

6.12.35

vaṃśajāruṣkarau tālaṃ nārikelaṃ ca dāhayet/
visrāvya ksāravaccūrṇaṃ bhāvayetkarabhāsthijam//

6.12.36

bahuśo+añjanametatsyācchukravaivarṇyanāśanam/
ajakāṃ pārśvato viddhvā sūcyā visrāvya codakam//

6.12.37

vraṇaṃ gomāṃsacūrṇena pūrayet sarpiṣā saha/
bahuśo+avalikheccāpi vartmāsyopagataṃ yadi//

6.12.38

saśophaścāpyaśophaśca dvau pākau yau prakīrtitau/
snehasvedopapannasya tatra viddhvā sirāṃ bhiṣak//

6.12.39

sekāścyotananasyāni puṭapākāṃśca kārayet/
sarvataścāpi śuddhasya kartavyamidamañjanam//

6.12.40

tāmrapātrasthitaṃ †māsaṃ sarpiḥ saindhavasaṃyutam/
maireyaṃ vā+api dadhyevaṃ dadhyuttarakameva vā//

6.12.41

ghṛtaṃ kāṃsyamalopetaṃ stanyaṃ vā+api sasaindhavam/
madhūkasāraṃ madhunā tulyāṃśaṃ gairikeṇa vā//

6.12.42

sarpiḥsaindhavatāmrāṇi yoṣitstanyayutāni vā/
dāḍimārevatāśmantakolāmlaiśca sasaindhavām/
rasakriyāṃ vā vitaretsamyakpākajighāṃsayā//

6.12.43

†māsaṃ saindhavasaṃyuktaṃ sthitaṃ sarpiṣi nāgaram/
āścyotanāñjanaṃ yojyamabalākṣīrasaṃyutam//

6.12.44

jātyāḥ puṣpaṃ saindhavaṃ śṛṅgaveraṃ kṛṣṇābījaṃ kīṭaśatrośca sāram/
etat piṣṭaṃ netrapāke+añjanārthaṃ kṣaudropetaṃ nirviśaṅkaṃ† prayojyam//

6.12.45

pūyālase śoṇitamokṣaṇaṃ ca hitaṃ tathaivāpyupanāhanaṃ ca/
kṛtsno vidhiścekṣaṇapākaghātī yathāvidhānaṃ bhiṣajā prayojyaḥ//

6.12.46

kāsīsasindhuprabhavārdrakaistu hitaṃ bhavedañjanameva cātra/
kṣaudrānvitairebhirathopayuñjyādanyattu tāmrāyasacūrṇayuktaiḥ//

6.12.47

snehādibhiḥ samyagapāsya doṣāṃstṛptiṃ vidhāyātha yathāsvameva/
praklinnavartmānamupakrameta sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥ//

6.12.48

mustāharidrāmadhukapriyaṅgusiddhārtharodhrotpalasārivābhiḥ/
kṣuṇṇābhirāścyotanameva kāryamatrāñjanaṃ cāñjanamākṣikaṃ syāt//

6.12.49

patraṃ phalaṃ cāmalakasya paktvā kriyāṃ vidadhyādathavā+añjanārthe/
vaṃśasya bhūlena rasakriyāṃ vā vartīkṛtāṃ tāmrakapālapakvām//

6.12.50

rasakriyāṃ vā triphalāvipakvāṃ palāśapuṣpaiḥ svaramañjarervā/
piṣṭvā chagalyāḥ payasā malaṃ vā kāṃsasya dagdhvā saha tāntavena//

6.12.51

pratyañjanaṃ tanmaricairupetaṃ cūrṇena tāmrasya sahopayojyam/
samudraphenaṃ lavaṇottamaṃ ca śaṅkho+atha mudgo maricaṃ ca śuklam//

6.12.52

cūrṇāñjanaṃ †jāḍyamathāpi kaṇḍūmaklinnavartmānyupahanti śīghram/
praklinnavartmanyapi caita eva yogāḥ prayojyāśca samīkṣya doṣam//

6.12.53

sakajjalaṃ tāmraghaṭe ca ghṛṣṭaṃ sarpiryutaṃ tulthakamañjanaṃ ca//

6.12.53_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre raktābhiṣyandapratiṣedho nāma dvādaśo+adhyāyaḥ //12//

Commentaries (2)

Linked texts (1)