Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.15: pañcadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.15

Language
Sanskrit

pañcadaśo+adhyāyaḥ/

6.15.1

athātaśchedyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.15.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.15.3

snigdhaṃ bhuktavato hyannamupaviṣṭasya yatnataḥ/
saṃroṣayettu nayanaṃ bhiṣak cūrṇaistu lāvaṇaiḥ//

6.15.4

tataḥ saṃroṣitaṃ tūrṇaṃ susvinnaṃ paridhaṭṭitam/
arma yatra valījātaṃ tatraitallagayedbhiṣak//

6.15.5

apāṅgaṃ prekṣamāṇasya baḍiśena samāhitaḥ/
mucuṇḍyā++ādāya medhāvī sūcīsūtreṇa vā punaḥ//

6.15.6

na cotthāpayatā kṣipraṃ kāryamabhyunnataṃ† tu tat/
†śastrābādhabhayāccāsya vartmanī grāhayeddṛḍham//

6.15.7

tataḥ praśithilībhūtaṃ tribhireva vilambitam/
ullikhanmaṇḍalāgreṇa tīkṣṇena pariśodhayet//

6.15.8

vimuktaṃ sarvataścāpi kṛṣṇācchuklācca maṇḍalāt/
nītvā kanīnakopāntaṃ chindyānnātikanīnakam//

6.15.9

caturbhāgasthite māṃse nākṣi vyāpattimṛcchati/
kanīnakavadhādasraṃ nāḍī vā+apyupajāyate//

6.15.10

hīnacchedāt punarvṛddhiṃ śīgramevādhigacchati/
arma yajjālavadvyāpi tadapyunmārjya† lambitam//

6.15.11

chindyādvakreṇa śastreṇa vartmaśuklāntamāthitam/
pratisāraṇamakṣṇostu tataḥ kāryamanantaram//

6.15.12

yāvanālasya cūrṇena trikaṭorlavaṇasya ca/
svedayitvā tataḥ paścādbadhnīyāt kuśalo bhiṣak//

6.15.13

doṣartubalakālajñaḥ snehaṃ dattvā yathāhitam/
vraṇavat saṃvidhānaṃ tu tasya kuryādataḥ param//

6.15.14

tryahānmuktvā karasvedaṃ dattvā śodhanamācaret/
karañjabījāmalakamadhukaiḥ sādhitaṃ payaḥ//

6.15.15

hitamāścyotanaṃ śūle dvirahnaḥ kṣaudrasaṃyutam/
madhukotpalakiñjalkadūrvākalkaiśca mūrdhani//

6.15.16

pralepaḥ saghṛtaḥ śītaḥ kṣīrapiṣṭaḥ praśasyate/
lekhyāñjanairapaharedarmaśeṣaṃ bhavedyadi//

6.15.17

arma cālpaṃ dadhinibhaṃ nīlaṃ raktamathāpi vā/
dhūsaraṃ tanu yaccāpi śukravattadupācaret//

6.15.18

carmābhaṃ bahulaṃ yattu snāyumāṃsaghanāvṛtam/
chedyameva tadarma syāt kṛṣṇamaṇḍalagaṃ ca yat//

6.15.19

viśuddhavarṇamakliṣṭaṃ kriyāsvakṣi gataklamam/
chinne+armaṇi bhavet samyagyathāsvamanupadravam//

6.15.20

sirājāle sirā yāstu kaṭhināstāśca buddhimān/
ullikhenmaṇḍalāgreṇa baḍiśenāvalambitāḥ//

6.15.21

sirāsu piḍakā jātā yā na sidhyanti bheṣajaiḥ/
armavanmaṇḍalāgreṇa tāsāṃ chedanamiṣyate//

6.15.22

rogayoścaitayoḥ kāryamarmoktaṃ pratisāraṇam/
vidhiścāpi yathādoṣaṃ lekhanadravyasaṃbhṛtaḥ//

6.15.23

sandhau saṃsvedya śastreṇa varṇīkāṃ vicakṣaṇaḥ/
uttare ca tribhāge ca baḍiśenāvalambitām//

6.15.24

chindyāttato+ardhamagre syādaśrunāḍī hyato+anyathā/
pratisāraṇamatrāpi saindhavakṣaudramiṣyate//

6.15.25

lekhanīyāni cūrṇāni vyādhiśeṣasya bheṣajam/
śaṅkhaṃ samudraphenaṃ ca maṇḍūkīṃ ca samudrajām//

6.15.26

sphaṭikaṃ kuruvindaṃ ca pravālāśmantakaṃ tathā/
†vaidūryaṃ pulakaṃ muktāmayastāmrarajāṃsi ca//

6.15.27

samabhāgāni saṃpiṣya sārdhaṃ srotoñjanena tu/
cūrṇāñjanaṃ kārayitvā bhājane bheṣaśṛṅgaje//

6.15.28

saṃsthāpyobhayataḥ kālamañjayet satataṃ budhaḥ/
armāṇi piḍakāṃ hanyāt sirājālāni tena vai//

6.15.29

arśastathā yacca nāmnā śuṣkārśo+arbudameva ca/
abhyantaraṃ vartmaśayā vidhānaṃ teṣu vakṣyate//

6.15.30

vartmopasvedya nirbhujya sūcyotkṣipya prayatnataḥ/
maṇḍalāgreṇa tīkṣṇena mūle bhindyādbhiṣagvaraḥ//

6.15.31

tataḥ saindhavakāsīsakṛṣṇābhiḥ pratisārayet/
sthite ca rudhire vartma dahet samyak śalākayā//

6.15.32

kṣāreṇāvalikheccāpi vyādhiśeso bhavedyadi/
tīkṣṇairubhayatobhāgaistato doṣamadhikṣipet//

6.15.33

vitarecca yathādoṣamabhiṣyandakriyāvidhim/
śastrakarmaṇyuparate māsaṃ ca syāt suyantritaḥ//

6.15.33_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre chedyarogapratiṣedho nāma pñcadaśo+adhyāyaḥ //15//

Commentaries (1)