The Compendium of Suśruta 6.15: pañcadaśo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.15
- Language
- Sanskrit
pañcadaśo+adhyāyaḥ/
6.15.1
athātaśchedyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.15.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.15.3
snigdhaṃ bhuktavato hyannamupaviṣṭasya yatnataḥ/
saṃroṣayettu nayanaṃ bhiṣak cūrṇaistu lāvaṇaiḥ//
6.15.4
tataḥ saṃroṣitaṃ tūrṇaṃ susvinnaṃ paridhaṭṭitam/
arma yatra valījātaṃ tatraitallagayedbhiṣak//
6.15.5
apāṅgaṃ prekṣamāṇasya baḍiśena samāhitaḥ/
mucuṇḍyā++ādāya medhāvī sūcīsūtreṇa vā punaḥ//
6.15.6
na cotthāpayatā kṣipraṃ kāryamabhyunnataṃ† tu tat/
†śastrābādhabhayāccāsya vartmanī grāhayeddṛḍham//
6.15.7
tataḥ praśithilībhūtaṃ tribhireva vilambitam/
ullikhanmaṇḍalāgreṇa tīkṣṇena pariśodhayet//
6.15.8
vimuktaṃ sarvataścāpi kṛṣṇācchuklācca maṇḍalāt/
nītvā kanīnakopāntaṃ chindyānnātikanīnakam//
6.15.9
caturbhāgasthite māṃse nākṣi vyāpattimṛcchati/
kanīnakavadhādasraṃ nāḍī vā+apyupajāyate//
6.15.10
hīnacchedāt punarvṛddhiṃ śīgramevādhigacchati/
arma yajjālavadvyāpi tadapyunmārjya† lambitam//
6.15.11
chindyādvakreṇa śastreṇa vartmaśuklāntamāthitam/
pratisāraṇamakṣṇostu tataḥ kāryamanantaram//
6.15.12
yāvanālasya cūrṇena trikaṭorlavaṇasya ca/
svedayitvā tataḥ paścādbadhnīyāt kuśalo bhiṣak//
6.15.13
doṣartubalakālajñaḥ snehaṃ dattvā yathāhitam/
vraṇavat saṃvidhānaṃ tu tasya kuryādataḥ param//
6.15.14
tryahānmuktvā karasvedaṃ dattvā śodhanamācaret/
karañjabījāmalakamadhukaiḥ sādhitaṃ payaḥ//
6.15.15
hitamāścyotanaṃ śūle dvirahnaḥ kṣaudrasaṃyutam/
madhukotpalakiñjalkadūrvākalkaiśca mūrdhani//
6.15.16
pralepaḥ saghṛtaḥ śītaḥ kṣīrapiṣṭaḥ praśasyate/
lekhyāñjanairapaharedarmaśeṣaṃ bhavedyadi//
6.15.17
arma cālpaṃ dadhinibhaṃ nīlaṃ raktamathāpi vā/
dhūsaraṃ tanu yaccāpi śukravattadupācaret//
6.15.18
carmābhaṃ bahulaṃ yattu snāyumāṃsaghanāvṛtam/
chedyameva tadarma syāt kṛṣṇamaṇḍalagaṃ ca yat//
6.15.19
viśuddhavarṇamakliṣṭaṃ kriyāsvakṣi gataklamam/
chinne+armaṇi bhavet samyagyathāsvamanupadravam//
6.15.20
sirājāle sirā yāstu kaṭhināstāśca buddhimān/
ullikhenmaṇḍalāgreṇa baḍiśenāvalambitāḥ//
6.15.21
sirāsu piḍakā jātā yā na sidhyanti bheṣajaiḥ/
armavanmaṇḍalāgreṇa tāsāṃ chedanamiṣyate//
6.15.22
rogayoścaitayoḥ kāryamarmoktaṃ pratisāraṇam/
vidhiścāpi yathādoṣaṃ lekhanadravyasaṃbhṛtaḥ//
6.15.23
sandhau saṃsvedya śastreṇa varṇīkāṃ vicakṣaṇaḥ/
uttare ca tribhāge ca baḍiśenāvalambitām//
6.15.24
chindyāttato+ardhamagre syādaśrunāḍī hyato+anyathā/
pratisāraṇamatrāpi saindhavakṣaudramiṣyate//
6.15.25
lekhanīyāni cūrṇāni vyādhiśeṣasya bheṣajam/
śaṅkhaṃ samudraphenaṃ ca maṇḍūkīṃ ca samudrajām//
6.15.26
sphaṭikaṃ kuruvindaṃ ca pravālāśmantakaṃ tathā/
†vaidūryaṃ pulakaṃ muktāmayastāmrarajāṃsi ca//
6.15.27
samabhāgāni saṃpiṣya sārdhaṃ srotoñjanena tu/
cūrṇāñjanaṃ kārayitvā bhājane bheṣaśṛṅgaje//
6.15.28
saṃsthāpyobhayataḥ kālamañjayet satataṃ budhaḥ/
armāṇi piḍakāṃ hanyāt sirājālāni tena vai//
6.15.29
arśastathā yacca nāmnā śuṣkārśo+arbudameva ca/
abhyantaraṃ vartmaśayā vidhānaṃ teṣu vakṣyate//
6.15.30
vartmopasvedya nirbhujya sūcyotkṣipya prayatnataḥ/
maṇḍalāgreṇa tīkṣṇena mūle bhindyādbhiṣagvaraḥ//
6.15.31
tataḥ saindhavakāsīsakṛṣṇābhiḥ pratisārayet/
sthite ca rudhire vartma dahet samyak śalākayā//
6.15.32
kṣāreṇāvalikheccāpi vyādhiśeso bhavedyadi/
tīkṣṇairubhayatobhāgaistato doṣamadhikṣipet//
6.15.33
vitarecca yathādoṣamabhiṣyandakriyāvidhim/
śastrakarmaṇyuparate māsaṃ ca syāt suyantritaḥ//
6.15.33_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre chedyarogapratiṣedho nāma pñcadaśo+adhyāyaḥ //15//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit