<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.15

# The Compendium of Suśruta 6.15: pañcadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.15

- **Language:** Sanskrit

### pañcadaśo+adhyāyaḥ/

### [6.15.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.1)

athātaśchedyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.15.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.15.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.3)

snigdhaṃ bhuktavato hyannamupaviṣṭasya yatnataḥ/  
saṃroṣayettu nayanaṃ bhiṣak cūrṇaistu lāvaṇaiḥ//

### [6.15.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.4)

tataḥ saṃroṣitaṃ tūrṇaṃ susvinnaṃ paridhaṭṭitam/  
arma yatra valījātaṃ tatraitallagayedbhiṣak//

### [6.15.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.5)

apāṅgaṃ prekṣamāṇasya baḍiśena samāhitaḥ/  
mucuṇḍyā++ādāya medhāvī sūcīsūtreṇa vā punaḥ//

### [6.15.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.6)

na cotthāpayatā kṣipraṃ kāryamabhyunnataṃ† tu tat/  
†śastrābādhabhayāccāsya vartmanī grāhayeddṛḍham//

### [6.15.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.7)

tataḥ praśithilībhūtaṃ tribhireva vilambitam/  
ullikhanmaṇḍalāgreṇa tīkṣṇena pariśodhayet//

### [6.15.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.8)

vimuktaṃ sarvataścāpi kṛṣṇācchuklācca maṇḍalāt/  
nītvā kanīnakopāntaṃ chindyānnātikanīnakam//

### [6.15.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.9)

caturbhāgasthite māṃse nākṣi vyāpattimṛcchati/  
kanīnakavadhādasraṃ nāḍī vā+apyupajāyate//

### [6.15.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.10)

hīnacchedāt punarvṛddhiṃ śīgramevādhigacchati/  
arma yajjālavadvyāpi tadapyunmārjya† lambitam//

### [6.15.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.11)

chindyādvakreṇa śastreṇa vartmaśuklāntamāthitam/  
pratisāraṇamakṣṇostu tataḥ kāryamanantaram//

### [6.15.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.12)

yāvanālasya cūrṇena trikaṭorlavaṇasya ca/  
svedayitvā tataḥ paścādbadhnīyāt kuśalo bhiṣak//

### [6.15.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.13)

doṣartubalakālajñaḥ snehaṃ dattvā yathāhitam/  
vraṇavat saṃvidhānaṃ tu tasya kuryādataḥ param//

### [6.15.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.14)

tryahānmuktvā karasvedaṃ dattvā śodhanamācaret/  
karañjabījāmalakamadhukaiḥ sādhitaṃ payaḥ//

### [6.15.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.15)

hitamāścyotanaṃ śūle dvirahnaḥ kṣaudrasaṃyutam/  
madhukotpalakiñjalkadūrvākalkaiśca mūrdhani//

### [6.15.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.16)

pralepaḥ saghṛtaḥ śītaḥ kṣīrapiṣṭaḥ praśasyate/  
lekhyāñjanairapaharedarmaśeṣaṃ bhavedyadi//

### [6.15.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.17)

arma cālpaṃ dadhinibhaṃ nīlaṃ raktamathāpi vā/  
dhūsaraṃ tanu yaccāpi śukravattadupācaret//

### [6.15.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.18)

carmābhaṃ bahulaṃ yattu snāyumāṃsaghanāvṛtam/  
chedyameva tadarma syāt kṛṣṇamaṇḍalagaṃ ca yat//

### [6.15.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.19)

viśuddhavarṇamakliṣṭaṃ kriyāsvakṣi gataklamam/  
chinne+armaṇi bhavet samyagyathāsvamanupadravam//

### [6.15.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.20)

sirājāle sirā yāstu kaṭhināstāśca buddhimān/  
ullikhenmaṇḍalāgreṇa baḍiśenāvalambitāḥ//

### [6.15.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.21)

sirāsu piḍakā jātā yā na sidhyanti bheṣajaiḥ/  
armavanmaṇḍalāgreṇa tāsāṃ chedanamiṣyate//

### [6.15.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.22)

rogayoścaitayoḥ kāryamarmoktaṃ pratisāraṇam/  
vidhiścāpi yathādoṣaṃ lekhanadravyasaṃbhṛtaḥ//

### [6.15.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.23)

sandhau saṃsvedya śastreṇa varṇīkāṃ vicakṣaṇaḥ/  
uttare ca tribhāge ca baḍiśenāvalambitām//

### [6.15.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.24)

chindyāttato+ardhamagre syādaśrunāḍī hyato+anyathā/  
pratisāraṇamatrāpi saindhavakṣaudramiṣyate//

### [6.15.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.25)

lekhanīyāni cūrṇāni vyādhiśeṣasya bheṣajam/  
śaṅkhaṃ samudraphenaṃ ca maṇḍūkīṃ ca samudrajām//

### [6.15.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.26)

sphaṭikaṃ kuruvindaṃ ca pravālāśmantakaṃ tathā/  
†vaidūryaṃ pulakaṃ muktāmayastāmrarajāṃsi ca//

### [6.15.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.27)

samabhāgāni saṃpiṣya sārdhaṃ srotoñjanena tu/  
cūrṇāñjanaṃ kārayitvā bhājane bheṣaśṛṅgaje//

### [6.15.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.28)

saṃsthāpyobhayataḥ kālamañjayet satataṃ budhaḥ/  
armāṇi piḍakāṃ hanyāt sirājālāni tena vai//

### [6.15.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.29)

arśastathā yacca nāmnā śuṣkārśo+arbudameva ca/  
abhyantaraṃ vartmaśayā vidhānaṃ teṣu vakṣyate//

### [6.15.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.30)

vartmopasvedya nirbhujya sūcyotkṣipya prayatnataḥ/  
maṇḍalāgreṇa tīkṣṇena mūle bhindyādbhiṣagvaraḥ//

### [6.15.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.31)

tataḥ saindhavakāsīsakṛṣṇābhiḥ pratisārayet/  
sthite ca rudhire vartma dahet samyak śalākayā//

### [6.15.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.32)

kṣāreṇāvalikheccāpi vyādhiśeso bhavedyadi/  
tīkṣṇairubhayatobhāgaistato doṣamadhikṣipet//

### [6.15.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.33)

vitarecca yathādoṣamabhiṣyandakriyāvidhim/  
śastrakarmaṇyuparate māsaṃ ca syāt suyantritaḥ//

### [6.15.33\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15.33_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre chedyarogapratiṣedho nāma pñcadaśo+adhyāyaḥ //15//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.147.2) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.15) · Pramāṇa
