<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Early and ascribed compendia](https://indike.org/pramana/in.med.samhita) › [The Compendium of Suśruta](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta) › 6.17

# The Compendium of Suśruta 6.17: saptadaśo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.17

- **Language:** Sanskrit

### saptadaśo+adhyāyaḥ/

### [6.17.1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.1)

athāto dṛṣṭigatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

### [6.17.2](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.2)

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

### [6.17.3](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.3)

trayaḥ sādhyāstrayo+asādhyā yāpyāḥ ṣaṭ ca bhavanti hi/  
tatraikasya pratīkāraḥ kīrtito dhūmadarśinaḥ//

### [6.17.4](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.4)

dṛṣṭau pittavidagdhāyāṃ vidagdhāyāṃ kaphena ca/  
pittaśleṣmaharaṃ kuryādvidhiṃ śastrakṣatādṛte//

### [6.17.5](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.5)

nasyasekāñjanālepapuṭapākaiḥ satarpaṇaiḥ/  
ādye tu traiphalaṃ peyaṃ sarpistraivṛtamuttare//

### [6.17.6](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.6)

tailvakaṃ cobhayoḥ pathyaṃ kevalaṃ jīrṇameva vā/  
gairikaṃ saindhavaṃ kṛṣṇā godantasya maṣī tathā//

### [6.17.7](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.7)

gomāṃsaṃ maricaṃ bījaṃ śirīṣasya manaḥśilā/  
vṛntaṃ kapitthānmadhunā svayaṅguptāphalāni ca//

### [6.17.8](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.8)

catvāra ete yogāḥ syurubhayorañjane hitāḥ/  
kubjakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ//

### [6.17.9](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.9)

puṣpairhareṇukṛṣṇāhvāpathyāmalakasaṃyutaiḥ/  
sarpirmadhuyutaiścūrṇairveṇunāḍyāmavasthitaiḥ//

### [6.17.10](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.10)

añjayed dvādapi bhiṣak pittaśleṣmavibhāvitau/  
āmrajambūdbhavaṃ puṣpaṃ tadrasena hareṇukām//

### [6.17.11](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.11)

piṣṭvā kṣaudrājyasaṃyuktaṃ prayojyamathavā+añjanam/  
nalinotpalakiñjalkagairikairgośakṛdrasaiḥ//

### [6.17.12](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.12)

guḍikāñjanametadvā dinarātryandhayorhitam/  
rasāñjanarasakṣaudratālīśasvarṇagairikam//

### [6.17.13](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.13)

gośakṛdrasasaṃyuktaṃ pittopahatadṛṣṭaye/  
śītaṃ sauvīrakaṃ vā+api piṣṭvā+atha rasabhāvitam//

### [6.17.14](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.14)

kūrmapittena matimān bhāvayedrauhitena vā/  
cūrṇāñjanamidaṃ nityaṃ prayojyaṃ pittaśāntaye//

### [6.17.15](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.15)

kāśmarīpuṣpamadhukadārvīrodhrarasāñjanaiḥ/  
sakṣaudramañjanaṃ tadvaddhitamatrāmaye sadā//

### [6.17.16](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.16)

srotojaṃ saindhavaṃ reṇukāṃ cāpi peṣayet/  
ajāmūtreṇa tā vartyaḥ kṣaṇadāndhyāñjane hitāḥ//

### [6.17.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.17)

kālānusārivāṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ madhukaṃ tathā/  
tālīśapatraṃ kṣaṇade gāṅgeyaṃ ca yakṛdrase//

### [6.17.18](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.18)

kṛtāstā vartayaḥ piṣṭāśchāyāśuṣkāḥ sukhāvahāḥ/  
manaḥśilābhayāvyoṣabalākālānusārivāḥ//

### [6.17.19](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.19)

saphenā vartayaḥ piṣṭāśchāgakṣīrasamanvitāḥ/  
gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrase pacet//

### [6.17.20](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.20)

kṣudrāñjanaṃ rasenānyadyakdtastraiphale+api vā/  
gomūtrājyārṇavamalapippalīkṣaudrakaṭphalaiḥ//

### [6.17.21](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.21)

saindhavopahitaṃ yuñjyānnihitaṃ veṇugahvare†/  
medo yakṛdghṛtaṃ cājaṃ pippalyaḥ saidhavaṃ madhu//

### [6.17.22](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.22)

rasamāmalakāccāpi pakvaṃ samyaṅnidhāpayet/  
kośe khadiranirmāṇe tadvat kṣudrāñjanaṃ hitam//

### [6.17.23](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.23)

hareṇumagadhājāsthimajjailāyakṛdanvitam/  
yakṛdrasenāñjanaṃ vā śleṣmopahatadṛṣṭaye//

### [6.17.24](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.24)

vipācya godhāyakṛdardhapāṭitaṃ supūritaṃ māgadhikābhiragninā/  
niṣevitaṃ tadyakṛdañjanena nihanti naktāndhyamasaṃśayaṃ khalu//

### [6.17.25](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.25)

tathā yakṛcchāgabhavaṃ hutāśane vipācya samyaṅmagadhāsamanvitam/  
prayojitaṃ pūrvavadāśvasaṃśayaṃ jayet kṣapāndhyaṃ sakdṛañjanānnṛṇām//

### [6.17.26](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.26)

plīhā yakṛccāpyupabhākṣite† ubhe prakalpya śūlye ghṛtatailasaṃyute/  
te sārṣapasnehasamāyute+añjanaṃ naktāndhyamāśveva hataḥ prayojite//

### [6.17.27](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.27)

nadījaśimbītrikaṭūnyathāñjanaṃ manaḥśilā dve ca niśe yakṛd(śakṛd)gavām/  
sacandaneyaṃ guṭikā+athavā+añjanaṃ praśasyate vai divaseṣvapaśyatām//

### [6.17.28](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.28)

bhavanti yāpyāḥ khalu ye ṣaḍāmayā haredasṛkteṣu sirāvimokṣaṇaiḥ/  
virecayeccāpi purāṇasarpiṣā virecanāṅgopahitena sarvadā//

### [6.17.29](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.29)

payovimiśraṃ pavanodbhave hitaṃ vadanti pañcāṅgulatailameva tu/  
bhavedghṛtaṃ traiphalameva śodhanaṃ viśeṣataḥ śoṇitapittarogayoḥ//

### [6.17.30](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.30)

trivṛdvirekaḥ kaphaje praśasyate tridoṣaje tailamuśanti tatkṛtam/  
purāṇasarpistimireṣu sarvaśo hitaṃ bhavedāyasabhājanasthitam//

### [6.17.31](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.31)

hitaṃ ca vidyāttriphalāghṛtaṃ sadā kṛtaṃ ca yanmeṣaviṣāṇanāmabhiḥ/  
sadā+avalihyāttriphalāṃ sucūrṇitāṃ ghṛtapragāḍhāṃ timire+atha pittaje//

### [6.17.32](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.32)

samīraje tailayutāṃ kaphātmake madhupragāḍhāṃ vidadhīta yuktitaḥ/  
gavāṃ śakṛtkvāthavipakvamuttamaṃ hitaṃ tu tailaṃ timireṣu nāvanam//

### [6.17.33](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.33)

hitaṃ ghṛtaṃ kevala eva paittike hyajāvikaṃ yanmadhurairvipācitam/  
tailaṃ sthirādau madhure ca yadgaṇe tathā+aṇutailaṃ pavanāsṛgutthayoḥ//

### [6.17.34](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.34)

sahāśvagandhātibalāvarīśṛtaṃ hitaṃ ca nasye trivṛtaṃ yadīritam/  
jalodbhavānūpajamāṃsasṃskṛtādghṛtaṃ vidheyaṃ payaso yadutthitam//

### [6.17.35](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.35)

sasaindhavaḥ kravyabhugeṇamāṃsayorhitaḥ sasarpiḥ samadhuḥ puṭāhvayaḥ/  
vasā+atha gṛdhroragatāmracūḍajā sadā praśastā madhukānvitā+añjane//

### [6.17.36](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.36)

pratyañjanaṃ srotasi yatsamutthitaṃ kramādrasakṣīraghṛteṣu bhāvitam/  
sthitaṃ daśāhatrayametadañjanaṃ kṛṣṇoragāsye kuśasaṃpraveṣṭite//

### [6.17.37](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.37)

tanmālatīkorakasaindhavāyutaṃ sadā+añjanaṃ syāttimire+atha rāgiṇi/  
subhāvitaṃ vā payasā dinatrayaṃ kācāpahaṃ śāstravidaḥ pracakṣate//

### [6.17.38](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.38)

havirhitaṃ kṣīrabhavaṃ tu paittike vadanti nasye madhurauṣadhaiḥ kṛtam/  
tattarpaṇe caiva hitaṃ prayojitaṃ sajāṅgalasteṣu ca yaḥ puṭāhvayaḥ//

### [6.17.39](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.39)

rasāñjanakṣaudrasitāmanaḥśilāḥ kṣudrāñjanaṃ tanmadhukena saṃyutam/  
samāñjanaṃ vā kanakākarodbhavaṃ sucūrṇitaṃ śreṣṭhamuśanti tadvidaḥ//

### [6.17.40](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.40)

bhilloṭagandhodakasekasecitaṃ pratyañjane cātra hitaṃ tu tutthakam/  
sameṣaśṛṅgāñjanabhāgasaṃmitaṃ jalodbhavaṃ kācamalaṃ vyapohati//

### [6.17.41](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.41)

palāśarohītamadhūkajā rasāḥ kṣaudreṇa yuktā madirāgramiśritāḥ†/  
uśīralodhratriphalāpriyaṅgubhiḥ pacettu nasyaṃ kapharogaśāntaye//

### [6.17.42](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.42)

viḍaṅgapāṭhākiṇihīṅgudītvacaḥ prayojayeddhūmadhuśīrasaṃyutāḥ/  
vanaspatikvāthavipācitaṃ ghṛtaṃ hitaṃ haridrānalade ca tarpaṇam//

### [6.17.43](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.43)

samāgadho mākṣikasaindhavāḍhyaḥ sajāṅgalaḥ syāt puṭapāka eva ca/  
manaḥśilātryūṣaṇaśaṅkhamākṣikaiḥ sasindhukāsīsarasāñjanaiḥ kriyāḥ//

### [6.17.44](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.44)

hite ca kāsīsarasāñjane tathā vadanti pathye guḍanāgarairyute/  
yadañjanaṃ vā bahuśo niṣecitaṃ samūtravarge triphalodake śṛte//

### [6.17.45](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.45)

niśācarāsthisthitametadañjanaṃ kṣipecca māsaṃ salile+asthire punaḥ/  
meṣasya puṣpairmadhukena saṃyutaṃ tadañjanaṃ sarvakṛte prayojayet//

### [6.17.46](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.46)

kriyāśca sarvāḥ kṣatajodbhave hitaḥ kramaḥ parimlāyini cāpi pittahṛt/  
kramo hitaḥ syandaharaḥ prayojitaḥ samīkṣya doṣeṣu† yathāsvameva ca//

### [6.17.47](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.47)

doṣodaye naiva ca viplutiṃgate dravyāṇi nasyādiṣu yojayedbudhaḥ/  
punaśca kalpe+añjanavistaraḥ śubhaḥ pravakṣyate+anyastamapīha yojayet//

### [6.17.48](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.48)

ghṛtaṃ purāṇaṃ triphalāṃ śatāvarīṃ paṭolamudgāmalakaṃ yavānapi/  
niṣevamāṇasya narasya yatnato bhayaṃ sughorarāttimirānna vidyate//

### [6.17.49](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.49)

śatāvarīpāyasa eva kevalastathā kṛto vā++āmalakeṣu pāyasaḥ/  
prabhūtasarpistriphalodakottaro yavaudano vā timiraṃ vyapohati//

### [6.17.50](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.50)

jīvantiśākaṃ suniṣaṇṇakaṃ ca sataṇḍulīyaṃ varavāstukaṃ ca/  
cillī tathā mūlakapotikā ca dṛṣṭerhitaṃ śākunajāṅgalaṃ ca//

### [6.17.51](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.51)

paṭolakarkoṭakakāravellavārtākutarkārikarīrajāni/  
śākāni śigrvārtagalāni caiva hitāni dṛṣṭerghṛtasādhitāni//

### [6.17.52](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.52)

vivarjayetsirāmokṣaṃ timire rāgamāgate/  
yantreṇotpīḍito doṣo nihanyādāśu darśanam//

### [6.17.53](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.53)

arāgi timiraṃ sādhyamādyaṃ paṭalamāśritam/  
kṛcchraṃ dvitīye rāgi syāttṛtīye yāpyamucyate//

### [6.17.54](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.54)

rāgaprāpteṣvapi hitāstimireṣu tathā kriyāḥ/  
yāpanārthaṃ yathoddiṣṭāḥ sevyāścāpi jalaukasaḥ//

### [6.17.55](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.55)

ślaiṣmike liṅganāśe tu karma vakṣyāmi siddhaye/  
na cedardhendugharmāmbubindumuktākṛtiḥ sthiraḥ//

### [6.17.56](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.56)

viṣamo vā tanurmadhye rājimān vā bahuprabhaḥ/  
dṛṣṭistho lakṣyate doṣaḥ sarujo vā salohitaḥ//

### [6.17.57](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.57)

snigdhasvinnasya tasyātha kāle nātyuṣṇaśītale/  
yantritasyopaviṣṭasya svāṃ nāsāṃ paśyataḥ samam//

### [6.17.58](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.58)

matimān śuklabhāgau dvau kṛṣṇānmuktvā hyapāṅgataḥ/  
unmīlya nayane samyak sirājālavivarjite//

### [6.17.59](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.59)

nādho nordhvaṃ na pārśvābhyāṃ chidre daivakṛte tataḥ/  
śalākayā prayatnena viśvastaṃ yavavakrayā//

### [6.17.60](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.60)

madhyapradeśinyaṅguṣṭhasthirahastagṛhītayā/  
dakṣiṇena bhiṣak savyaṃ vidhyet savyena cetarat//

### [6.17.61](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.61)

vāribindvāgamaḥ samyag bhavecchabdestathā vyadhe/  
saṃsicya viddhamātraṃ tu yoṣitstanyena kovidaḥ//

### [6.17.62](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.62)

sthire doṣe cale vā+api svedayedakṣi bāhyataḥ/  
samyak śalākāṃ saṃsthāpya bhaṅgairanilanāśanaiḥ//

### [6.17.63](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.63)

śalākāgreṇa tu tato nirlikheddṛṣṭimaṇḍalam/  
vidhyato yo+anyapārśve+akṣṇastaṃ ruddhvā nāsikāpuṭam//

### [6.17.64](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.64)

ucchiṅghanena hartavyo dṛṣṭimaṇḍalagaḥ kaphaḥ/  
nirabhra iva gharmāṃśuryadā dṛṣṭiḥ prakāśate//

### [6.17.65](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.65)

tadā+asau likhitā samyag jñeyā yā cāpi nirvyathā/  
(evaṃ tvaśakye nirhartuṃ doṣe pratyāgate+api vā//

### [6.17.66](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.66)

snehādyairupapannasya vyadho bhūyo vidhīyate/  
) tato dṛṣṭeṣu rūpeṣu śalākāmāharecchanaiḥ//

### [6.17.67](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.67)

ghṛtenābhyajya nayanaṃ vastrapaṭṭena veṣṭayet/  
tato gṛhe nirābādhe śayītottāna eva ca//

### [6.17.68](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.68)

udgārakāsakṣavathuṣṭhīvanotkampanāni† ca/  
tatkālaṃ nācaredūrdhvaṃ yantraṇā snehapītavat//

### [6.17.69](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.69)

tryahāt tryahācca dhāveta kaṣāyairanilāpahaiḥ/  
vāyorbhayāt tryahādūrdhvaṃ svedayedakṣi pūrvavat//

### [6.17.70](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.70)

daśāhamevaṃ saṃyamya hitaṃ dṛṣṭiprasādanam/  
paścātkarma ca seveta laghvannaṃ cāpi mātrayā//

### [6.17.71](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.71)

sirāvyadhavidhau pūrvaṃ narā ye ṛca vivarjitāḥ/  
na teṣāṃ nīlikāṃ vidhyedanyatrābhihitādbhiṣak//

### [6.17.72](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.72)

pūryate śoṇitenākṣi sirāvedhādvisarpatā/  
tatra strīstanyayaṣṭyāhvapakvaṃ seke hitaṃ ghṛtam//

### [6.17.73](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.73)

apāṅgāsannaviddhe tu śophaśūlāśruraktatāḥ/  
tatropanāhaṃ bhrūmadhye kuryāccoṣṇājyasecanam//

### [6.17.74](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.74)

vyadhenāsannakṛṣṇena rāgaḥ kṛṣṇaṃ ca pīḍyate/  
tatrādhaḥśodhanaṃ sekaḥ sarpiṣā raktamokṣaṇam//

### [6.17.75](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.75)

athāpyupari viddhe tu kaṣṭā ruk saṃpravartate/  
tatra koṣṇena haviṣā pariṣekaḥ praśasyate//

### [6.17.76](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.76)

śūlāśrurāgāstvatyarthamadhovedhena† picchilaḥ/  
śalākāmanu cāsrāvastatra† pūrvacikitsitam//

### [6.17.77](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.77)

rāgāśruvedanāstambhaharṣāścātivighaṭṭite/  
snehasvedau hitau tatra hitaṃ cāpyanuvāsanam//

### [6.17.78](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.78)

doṣastvadho+apakṛṣṭo+api taruṇaḥ punarūrdhvagaḥ/  
kuryācchuklāruṇaṃ netraṃ tīvraruṅnaṣṭadarśanam//

### [6.17.79](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.79)

madhuraistatra siddhena ghṛtenākṣṇaḥ prasecanam/  
śirobastiṃ ca tenaiva dadyānmāṃsaiśca bhojanam//

### [6.17.80](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.80)

doṣastu saṃjātabalo ghanaḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ/  
prāpya naśyecchalākāgraṃ tanvabhramiva mārutam//

### [6.17.81](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.81)

mūrdhābhighātavyāyāmavyavāyavamimūrcchanaiḥ/  
doṣaḥ pratyeti kopācca †viddho+atitaruṇaśca yaḥ//

### [6.17.82](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.82)

śalākā karkaśā śūlaṃ kharā doṣapariplutim/  
vraṇaṃ viśālaṃ sthūlāgrā tīkṣṇā hiṃsyādanekadhā//

### [6.17.83](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.83)

jalāsrāvaṃ tu viṣamā kriyāsaṅgamathāsthirā/  
karoti varjitā doṣaistasmādebhirhitā bhavet//

### [6.17.84](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.84)

aṣṭāṅgulāyatā madhye sūtreṇa pariveṣṭitā/  
aṅguṣṭhaparvasamitā vaktrayormukulākṛtiḥ//

### [6.17.85](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.85)

tāmrāyasī śātakumbhī śalākā syādaninditā/  
rāgaḥ śopho+arbudaṃ coṣo budbudaṃ śūkarākṣitā//

### [6.17.86](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.86)

adhimanthādayaścānye rogāḥ syurvyadhadoṣajāḥ/  
ahitācārato vā+api yathāsvaṃ tānupācaret//

### [6.17.87](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.87)

rujāyāmakṣirāge vā yogān bhūyo nibodha me/  
gairikaṃ sārivā dūrvā yavapiṣṭaṃ ghṛtaṃ payaḥ//

### [6.17.88](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.88)

†sukhālepaḥ prayojyo+ayaṃ vedanārāgaśāntaye/  
mṛdubhṛṣṭaistilairvā+api siddhārthakasamāyutaiḥ//

### [6.17.89](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.89)

mātuluṅgarasopetaiḥ †sukhālepastadarthakṛt/  
payasyāsārivāpatramañjiṣṭhāmadhukairapi//

### [6.17.90](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.90)

ajākṣīrānvitairlepaḥ sukhoṣṇaḥ pathya ucyate/  
dārupadmakaśuṇṭhībhirevameva kṛto+api vā//

### [6.17.91](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.91)

drākṣāmadhukakuṣṭhairvā tadvat saidhavasaṃyutaiḥ/  
rodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukairvā+apyajāpayaḥ//

### [6.17.92](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.92)

śṛtaṃ seke prayoktavyaṃ rujārāganivāraṇam/  
madhukotpalakuṣṭhairvā drākṣālākṣāsitāyutaiḥ/  
sasaindhavaiḥ śṛtaṃ kṣīraṃ rujārāganibarhaṇam//

### [6.17.93](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.93)

śatāvarīpṛthakparṇīmustāmalakapadmakaiḥ†/  
sājakṣīraiḥ śṛtaṃ sarpirdāhaśūlanibarhaṇam//

### [6.17.94](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.94)

vātaghnasiddhe payasi siddhaṃ sarpiścaturguṇe/  
kākolyādipratīvāpaṃ tadyuñjyāt sarvakarmasu//

### [6.17.95](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.95)

śāmyatyevaṃ na cecchūlaṃ snigdhasvinnasya mokṣayet/  
tataḥ sirāṃ dahedvā+api matimān kīrtitaṃ yathā//

### [6.17.96](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.96)

dṛṣṭerataḥ prasādārthamañjane śṛṇu me śubhe/  
meṣaśṛṅgasya puṣpāṇi śirīṣadhavayorapi//

### [6.17.97](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.97)

sumanāyāśca †puṣpāṇi muktā vaidūryameva ca/  
ajākṣīreṇa saṃpiṣya tāmre saptāhamāvapet//

### [6.17.98](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.98)

pravidhāya ca tadvartīryojayeccāñjane bhiṣak/  
srotojaṃ vidrumaṃ phenaṃ sāgarasya manaḥśilām//

### [6.17.99](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.99)

maricāni ca tadvartīḥ kārayeccāpi pūrvavat/  
dṛṣṭisthairyārthametattu vidadhyādañjane hitam//

### [6.17.100](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.100)

bhūyo vakṣyāmi mukhyāni vistareṇāñjanāni ca/  
kalpe nānāprakārāṇi tānyapīha prayojayet//

### [6.17.100\_1](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17.100_1)

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre dṛṣṭigatarogavijñānīyo nāma saptadaśo+adhyāyaḥ //17//

## Commentaries (1)

- [Nibandhasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta!dalhana.149.3) — Ḍalhaṇa, Sanskrit

## Linked texts (2)

- [Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.vangasena.79.265-2) — Vaṅgasena, Sanskrit
- [Vaidyamanoramā](https://indike.org/pramana/in.med.cikitsa.vaidyamanorama.13.p161) — Kālidāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.susruta.6.17) · Pramāṇa
